Hoorcollege 1
Algemene Structuur van het Vak (Slides 1-5)
• Vijf hoofdthema’s (telkens 2 weken):
1. Emotieregulatie: theorie & kliniek
2. Emotieregulatie in de levensloop
3. Cognities veranderen
4. Neuropsychologische perspectieven
5. Mentale gezondheid & laag-intensieve interventies
• Werkvormen:
o ~20 colleges
o 10 werkgroepen
o 2 examens (periode 5 & 6)
o Opdracht: Life-review methode met oudere deelnemer (> 55 jaar)
Leerdoelen (Slides 6-7)
Je leert onder andere:
• Hoe emoties, cognities en gedrag samenhangen in theorie en kliniek
• Emotieregulatie beschrijven vanuit individueel en sociaal perspectief
• Cognitieve ontwikkeling relateren aan dagelijks functioneren
• Risico- en beschermende factoren door de levensloop
• Complexe emoties en morele ontwikkeling begrijpen
• Besluitvorming verklaren vanuit emotie-cognitie interactie
Theoretische Modellen (Slides 8-12)
A. Cognitieve Driehoek
Denken (Cognitie) ↔ Voelen (Emotie) ↔ Doen (Gedrag)
B. Biopsychosociaal Model
• Bio: genen, neurologie
• Psycho: temperament, coping
• Sociaal: gezin, school, cultuur
Voorbeeld Vincent (4 jr.): cognitieve achterstand ondanks liefdevolle,
hoogopgeleide ouders.
C. Procesmodel van Emotieregulatie (Gross, 2024)
Emotieregulatie = bewust of onbewust sturen van:
, • Welke emoties je voelt
• Wanneer je ze voelt
• Hoe je ze ervaart of uit
3 stappen:
1. Doel
2. Strategie
3. Effect
De 5 Emotieregulatie Strategieën (Slide 18)
1. Situatiekeuze: vermijden/opzoeken van situatie
2. Situatiemodificatie: aanpassen van situatie
3. Aandachtsverschuiving: afleiding, focus verleggen
4. Cognitieve herinterpretatie: betekenis veranderen
5. Responsmodulatie: reactie reguleren (bv. ademhalen, huilen onderdrukken)
Emotieregulatie bij Baby's (Slides 19-21)
• Situatiekeuze & -modificatie: via ouder (bv. uit wieg halen)
• Aandacht: wegkijken, afleiding
• Responsmodulatie: zelfkalmering, expressie aanpassen volgens sociale normen
Ontwikkeling van Emoties (Slides 22-41)
A. Wat is een emotie?
• Interactie van lichaam (fysiologie), gedachten (cognitie) en gedrag
B. Twee theorieën:
1. Functionalisme: emoties als signaal voor doelen (disgust > vermijden van bedorven
eten (goal) > voorkomen dat vies eten lichaam in komt (action)
2. Differentiatie: basisemoties ontwikkelen zich naarmate kind groeit
o Vanaf 6 maanden: 6 basisemoties (bv. blijdschap, angst)
o Vanaf 18 maanden: complexe emoties (bv. schuld, trots)
C. Complexe Emoties
• Mentaal geconstrueerd: afhankelijk van cognitieve ontwikkeling & sociale
omgeving
, • Voorbeelden: schaamte, schuld, trots, morele emoties
1. Recognizing emotions in others
= Het vermogen om emoties van andere mensen te herkennen via gezichtsuitdrukkingen,
stemgeluid, lichaamstaal of context.
• Al vanaf de geboorte kunnen baby’s verschillen zien in blije vs. boze gezichten.
• Rond de kindertijd leren kinderen ook subtielere emoties herkennen en gebruiken ze
social referencing (bijv. naar de reactie van een ouder kijken om te bepalen of iets
veilig is).
Belangrijk voor: sociale communicatie, empathie en het ontwikkelen van relaties.
2. Emotional imitation and contagion
• Imitatie: spontaan nadoen van gezichtsuitdrukkingen of emoties van anderen (bv. een
baby die teruglacht).
• Contagion (emotionele besmetting): onbewust dezelfde emotie gaan voelen als
iemand anders, zoals verdriet of vreugde.
Voorbeeld:
Als iemand in de kamer lacht, voel jij je vaak ook automatisch vrolijker — zonder dat je weet
waarom.
Dit helpt bij sociale verbondenheid en groepscohesie.
3. Machiavellian emotions
= Emoties die functioneel worden ingezet om anderen te beïnvloeden of manipuleren, zonder
dat ze intern oprecht zijn.
• Niet per se negatief: kan charmant, jaloers, verleidelijk of boos zijn
• Voorbeeld: een kind dat huilt om iets voor elkaar te krijgen, terwijl het niet echt
verdrietig is.
Deze emoties spelen in op strategie en sociale invloed, niet puur op expressie.
4. Negativity bias
, = De neiging om sterker te reageren op negatieve informatie of emoties dan op positieve.
• Evolutionair voordeel: sneller reageren op gevaar is belangrijker dan op iets leuks
• Baby’s herkennen negatieve gezichten (bijv. angst) vaak sneller dan blije gezichten
Kan verklaren waarom sommige mensen meer stress, angst of terughoudendheid ervaren
in sociale situaties.
Concepten bij Emotionele Ontwikkeling (Slides 35-40)
• Herkennen van emoties: vanaf geboorte via gezichten en stem
• Emotionele imitatie & besmetting: emoties overnemen van anderen
• Machiavellistische emoties: manipulatieve emoties met doel anderen te beïnvloeden
• Negativiteitsbias: sterke reactie op negatieve prikkels (evolutionair voordeel)
Klinische Toepassingen (Slide 41-42)
Belangrijke vragen in therapie:
• Kan iemand onderscheid maken tussen basale en complexe emoties?
• Zijn emoties passend bij de context?
• Hoe heeft iemand geleerd met emoties om te gaan?
Extra Bronnen (Slide 43)
• Cognitieve driehoek oefeningen
• Helping vs hindering video
• Visual cliff experiment
• Negativiteitsbias video
Artikel Gross & Ford:
Hier is een duidelijke en overzichtelijke samenvatting van hoofdstuk 1 uit Handbook of
Emotion Regulation (Gross & Ford, 2024), getiteld "Conceptual Foundations of Emotion
Regulation":
Wat is een emotie?
• Emotie verwijst naar een breed scala aan gevoelens, van subtiel (schuldgevoel) tot
intens (hilariteit), van kort (angstflits) tot langdurig (droefheid).
Algemene Structuur van het Vak (Slides 1-5)
• Vijf hoofdthema’s (telkens 2 weken):
1. Emotieregulatie: theorie & kliniek
2. Emotieregulatie in de levensloop
3. Cognities veranderen
4. Neuropsychologische perspectieven
5. Mentale gezondheid & laag-intensieve interventies
• Werkvormen:
o ~20 colleges
o 10 werkgroepen
o 2 examens (periode 5 & 6)
o Opdracht: Life-review methode met oudere deelnemer (> 55 jaar)
Leerdoelen (Slides 6-7)
Je leert onder andere:
• Hoe emoties, cognities en gedrag samenhangen in theorie en kliniek
• Emotieregulatie beschrijven vanuit individueel en sociaal perspectief
• Cognitieve ontwikkeling relateren aan dagelijks functioneren
• Risico- en beschermende factoren door de levensloop
• Complexe emoties en morele ontwikkeling begrijpen
• Besluitvorming verklaren vanuit emotie-cognitie interactie
Theoretische Modellen (Slides 8-12)
A. Cognitieve Driehoek
Denken (Cognitie) ↔ Voelen (Emotie) ↔ Doen (Gedrag)
B. Biopsychosociaal Model
• Bio: genen, neurologie
• Psycho: temperament, coping
• Sociaal: gezin, school, cultuur
Voorbeeld Vincent (4 jr.): cognitieve achterstand ondanks liefdevolle,
hoogopgeleide ouders.
C. Procesmodel van Emotieregulatie (Gross, 2024)
Emotieregulatie = bewust of onbewust sturen van:
, • Welke emoties je voelt
• Wanneer je ze voelt
• Hoe je ze ervaart of uit
3 stappen:
1. Doel
2. Strategie
3. Effect
De 5 Emotieregulatie Strategieën (Slide 18)
1. Situatiekeuze: vermijden/opzoeken van situatie
2. Situatiemodificatie: aanpassen van situatie
3. Aandachtsverschuiving: afleiding, focus verleggen
4. Cognitieve herinterpretatie: betekenis veranderen
5. Responsmodulatie: reactie reguleren (bv. ademhalen, huilen onderdrukken)
Emotieregulatie bij Baby's (Slides 19-21)
• Situatiekeuze & -modificatie: via ouder (bv. uit wieg halen)
• Aandacht: wegkijken, afleiding
• Responsmodulatie: zelfkalmering, expressie aanpassen volgens sociale normen
Ontwikkeling van Emoties (Slides 22-41)
A. Wat is een emotie?
• Interactie van lichaam (fysiologie), gedachten (cognitie) en gedrag
B. Twee theorieën:
1. Functionalisme: emoties als signaal voor doelen (disgust > vermijden van bedorven
eten (goal) > voorkomen dat vies eten lichaam in komt (action)
2. Differentiatie: basisemoties ontwikkelen zich naarmate kind groeit
o Vanaf 6 maanden: 6 basisemoties (bv. blijdschap, angst)
o Vanaf 18 maanden: complexe emoties (bv. schuld, trots)
C. Complexe Emoties
• Mentaal geconstrueerd: afhankelijk van cognitieve ontwikkeling & sociale
omgeving
, • Voorbeelden: schaamte, schuld, trots, morele emoties
1. Recognizing emotions in others
= Het vermogen om emoties van andere mensen te herkennen via gezichtsuitdrukkingen,
stemgeluid, lichaamstaal of context.
• Al vanaf de geboorte kunnen baby’s verschillen zien in blije vs. boze gezichten.
• Rond de kindertijd leren kinderen ook subtielere emoties herkennen en gebruiken ze
social referencing (bijv. naar de reactie van een ouder kijken om te bepalen of iets
veilig is).
Belangrijk voor: sociale communicatie, empathie en het ontwikkelen van relaties.
2. Emotional imitation and contagion
• Imitatie: spontaan nadoen van gezichtsuitdrukkingen of emoties van anderen (bv. een
baby die teruglacht).
• Contagion (emotionele besmetting): onbewust dezelfde emotie gaan voelen als
iemand anders, zoals verdriet of vreugde.
Voorbeeld:
Als iemand in de kamer lacht, voel jij je vaak ook automatisch vrolijker — zonder dat je weet
waarom.
Dit helpt bij sociale verbondenheid en groepscohesie.
3. Machiavellian emotions
= Emoties die functioneel worden ingezet om anderen te beïnvloeden of manipuleren, zonder
dat ze intern oprecht zijn.
• Niet per se negatief: kan charmant, jaloers, verleidelijk of boos zijn
• Voorbeeld: een kind dat huilt om iets voor elkaar te krijgen, terwijl het niet echt
verdrietig is.
Deze emoties spelen in op strategie en sociale invloed, niet puur op expressie.
4. Negativity bias
, = De neiging om sterker te reageren op negatieve informatie of emoties dan op positieve.
• Evolutionair voordeel: sneller reageren op gevaar is belangrijker dan op iets leuks
• Baby’s herkennen negatieve gezichten (bijv. angst) vaak sneller dan blije gezichten
Kan verklaren waarom sommige mensen meer stress, angst of terughoudendheid ervaren
in sociale situaties.
Concepten bij Emotionele Ontwikkeling (Slides 35-40)
• Herkennen van emoties: vanaf geboorte via gezichten en stem
• Emotionele imitatie & besmetting: emoties overnemen van anderen
• Machiavellistische emoties: manipulatieve emoties met doel anderen te beïnvloeden
• Negativiteitsbias: sterke reactie op negatieve prikkels (evolutionair voordeel)
Klinische Toepassingen (Slide 41-42)
Belangrijke vragen in therapie:
• Kan iemand onderscheid maken tussen basale en complexe emoties?
• Zijn emoties passend bij de context?
• Hoe heeft iemand geleerd met emoties om te gaan?
Extra Bronnen (Slide 43)
• Cognitieve driehoek oefeningen
• Helping vs hindering video
• Visual cliff experiment
• Negativiteitsbias video
Artikel Gross & Ford:
Hier is een duidelijke en overzichtelijke samenvatting van hoofdstuk 1 uit Handbook of
Emotion Regulation (Gross & Ford, 2024), getiteld "Conceptual Foundations of Emotion
Regulation":
Wat is een emotie?
• Emotie verwijst naar een breed scala aan gevoelens, van subtiel (schuldgevoel) tot
intens (hilariteit), van kort (angstflits) tot langdurig (droefheid).
