Stoornis Wat is er aan de hand? Criteria Oorzaak Behandeling
ANGSTOORNIS ANGST, VREES, ONZEKERHEID & PANIEK
Specifieke Fobie Onevenredig en onmiddellijke angst met betrekking tot Minimaal 6 maanden Kan niet verklaard -Exposure in VIVO
een specifiek object of situatie, buitenproportioneel worden door andere
Fobie veroorzaakt aanzienlijk leed en moeilijkheden bij psychische
het uitvoeren van dagelijks leven (school/werk) stoornissen
Sociale Angst Stoornis Een duidelijke angst voor sociale interacties, getypeerd Minimaal 6 maanden Kan niet worden -SSRI’s
door de angst om een negatief oordeel te ontvangen of -Angst (men voelt zich verklaard door -Cognitieve therapie
anderen te beoordelen bekeken, uitgelachen of andere psychische -Gedragstherapie
Sociale interacties worden vermeden of ervaren met vernederd) stoornissen -Cognitieve
intense angst, ook moeite met beroepsactiviteiten -Irreële angst en -Erfelijk gedragstherapie
buitenproportioneel -Nature/nurture (overtuigingen weerleggen)
-Irreële gedachten
-Zweten, blozen, trillen
Paniekstoornis Herhaalde paniekaanvallen, en zorgen maken over Minimaal 1 maand Kan niet verklaard -Cognitieve
verdere paniekaanvallen en/of de gevolgen van een worden door andere gedragstherapie
paniekaanval (zoals verlies van controle) psychische
(Significante) wijziging van gedrag, bedoeld om stoornissen
toekomstige aanvallen te voorkomen, zoals vermijden
van uitlokkende situaties
Gegeneraliseerde Angst Onevenredige angst of onrustigheid met betrekking tot Minimaal 6 maanden -(Neuro)Biologisch -Metacognitieve therapie
Stoornis (GAS) gebeurtenissen als financiën, gezondheid, gezin of -Rusteloosheid -Persoonlijkheid (mensen hebben geen
wek/school -Opgewonden -Opvoeding controle over piekeren, dus
Leidt tot meer angst op toekomstige gebeurtenissen -Snel vermoeid -Langdurige stress oefenen met expres
Zoeken naar geruststelling, en vermijden van -Concentratie problemen (ingrijpende piekeren of uitstellen van
activiteiten die angst veroorzaken, of overmatig -Prikkelbaar gebeurtenis) piekeren
uitsteltgedrag -Slaapproblemen -Farmacotherapie
(Antidepressiva,
Benzodiazepinen)
Agorafobie (straatvrees) Duidelijke angst voor situaties waarin het individu zich Minimaal 6 maanden Kan niet beter -Exposure
buiten, in een menigte of open ruimte bevindt -Angst buiten proportie verklaard worden -Cognieve gedragstherapie
(openbare ruimtes zoals supermarkten en openbaar -Persisterend door andere -Farmacotherapie
vervoer) psychische
, Situaties worden vermeden als er geen hulp stoornissen
beschikbaar is
Posttraumatische Ongecontroleerde herinnering aan de gebeurtenis, Minimaal 1 maand na de Individu is - EMDR
Stressstoornis extreme fysiek reacties of mentale problemen bij gebeurtenis blootgesteld aan of - Exposure (flooding ->
(PTSS/PTSD) herinnering -Roekeloosheid bedreigd met de denken aan de herinnering,
Verminderde interesse in activiteiten, niet kunnen -Agressie dood, ernstig letsel, cognitieve
herinneren van bepaalde aspecten van de gebeurtenis -Hyper waakzaam of seksueel misbruik herstructurering)
Negatieve overtuigingen zoals ‘Ik kan niemand -Concentratie problemen -Psychologische debriefing
vertrouwen’ -Slaapproblemen -Cognitieve
-Overdreven schrikken herstructurering
-Prikkelbaar
Acute stress stoornisen Lijkt erg op PTSS omdat mensen op het algemeen Minimaal 3 dagen tot Individu is -Cognitieve
reageren op trauma’s met intense angst, gevoelens van maximaal een maand blootgesteld aan gedragstherapie
afschuw, machteloosheid en hulpeloosheid. Het -Angstig traumatische -EMDR
grootste verschil is echter het tijdscriterium. -Prikkelbaar gebeurtenis
-Slaapproblemen
-Geheugenproblemen
-Herbelevingen
Obsessieve Compulsieve Aanwezigheid van obsessies zoals herhaalde en Obsessies en dwang nemen Kan niet beter - Exposure en response
Stoornis (OCD) ongewenste gedachten, driften, of beelden die het minsten 1u per dag in verklaard worden preventie
individu probeert te negeren en onderdrukken beslag door andere -Cognitieve
Aanwezigheid van dwanghandelingen waarbij het psychische gedragstherapie (aanleren
individu zich gedwongen voelt om gedrag of mentale stoornissen van normale handelingen)
activiteiten meermaals te herhalen om een catastrofale
gebeurtenis te voorkomen (maar is onrealistisch)
DEPRESSIE PROLEMEN MET STEMMING, EMOTIE EN MOTIVATIE
Zware Depressieve Tenminste 5 symptomen aanwezigen, waaronder een Minimaal 2 weken Symptomen kunnen -Farmacotherapie (SSRI
Episode (Major) depressieve stemming of verlies van interesse en niet worden heeft minste bijwerkingen,
- (Gewichtsverandering, slapeloosheid of overmatige toegeschreven aan MAO, Tricyclisch)
Depressieve stoornis slaap, vermindering in bewegen of overmatige een schizo affectieve -Gedragsactiveringtherapie
toename, vermoeidheid/gebrek aan energie, gevoelens stoornis of een -Cognitieve hertraining,
, van waardeloosheid en schuld, apathie, andere psychische reattributietraining
concentratieproblemen, terugkerende suïcidale stoornis aandoening.
gedachten)
Dysthyme Stoornis Meestal neerslachtig gestemd Depressieve stemming Kan niet beter
(Persisterende Aanwezigheid van minsten 2 van de volgende gedurende minimaal 2-jaar verklaard worden
Depressieve stoornis) (Slechte eetlust of te veel eten, gebrek aan of overmatig door andere
slapen, lage niveaus van energie, laag zelfbeeld, psychische
concentratieproblemen, gevoelens van hopeloosheid. stoornissen (geen
voorgeschiedenis
(hypo)manie)
Premenstrual Dysphoric Ernstige affectieve symptomen bij vrouwen, op
Disorder dezelfde dagen bijna elke maand
Seizoensgebonden Depressies in de winter, ongeveer bij 1-3% van de
affectieve stoornis bevolking die in noordelijke klimaten leven
Bipolair stoornis 1 Zowel depressieve als manische episoden -Voorgeschiedenis van ten Kan niet eerder -Lithium Carbonaat
Kan ook gevolgd worden door hypomane of minste 1 manische worden -Elektroconvulsie therapie
depressieve episoden episode, meestal toegeschreven aan
afgewisseld met schizo affectieve
depressieve episodes stoornis of andere
stoornissen
Bipolair stoornis 2 Depressieve episodes afgewisseld met periodes van -Aanwezigheid of Kan niet worden
hypomanie voorgeschiedenis van ten toegeschreven aan
minste 1 depressieve én schizo affectieve
hypomane episode stoornis of andere
-Geen geschiedenis van stoornissen
manie
MANIE & WANEN
Manische episode Aanwezigheid van ten minste drie van de volgende Ten minste 1 week
(Opgeblazen gevoel van eigenwaarde of grootsheid, ongebruikelijke en
minder behoefte aan slaap, verhoogde en versnelde voortdurende verhoogde
spraakzaamheid, racende gedachten, gemakkelijk onvoorwaardelijke/prikkel
, afleidbaar, toename van doelgerichte activiteit of bare stemming en
onbedoelde doelloze bewegingen, onnodige deelname ongewone toename van
aan activiteiten met grote kans van pijn als gevolg het energie
Je dagelijks functioneren wordt verstoord
Hypomanie Aanwezigheid van tenminste 3 van de volgende: Ten minste 1 week Episode niet te
(Opgeblazen gevoel van eigenwaarde of grootsheid, ongebruikelijke en wijten aan gebruik
minder behoefte aan slaap, verhoogde voortdurende verhoogde van medicijnen,
spraakzaamheid, racende gedachten, gemakkelijk prikkelbare stemming en drugsgebruik of
afleidbaar, toename van doelgerichte activiteit of ongewone toename van andere behandeling
onbedoelde doelloze bewegingen, onnodige deelname het energieniveau
aan activiteiten met grote kans van pijn als gevolg) - Verhoogde opwinding,
Mildere klachten dan een manische episode en je energie en affect
dagelijks functioneren wordt niet verstoord
Cyclothymische stoornis Stemmingswisselingen over een periode van minimaal Minstens 2 jaar veel
2-jaar die variëren van milde depressie tot hypomanie perioden met hypomane
symptomen die niet
voldoen aan criteria voor
hypomane episode, en veel
perioden met symptomen
niet voldoen aan
depressieve episode
(symptomen niet langer
dan 2 maand achtereen)
Waanstoornis Wanen zijn gedachtes en overtuigingen die robuust zijn, Minstens 1 maand aan één Niet direct toe te
maar niet realitisch of meer wanen schrijven aan
Afgezien van de impact van de wanen is het normale middelen of
functioneren niet noemenswaardig verstoord en ook medicijnen of andere
niet bizar psychische
Eventuele manische of depressieve episoden die zich stoornissen
hebben voorgedaan, zijn van korte duur geweest in
verhouding tot de waanvoorstelling
SCHIZOFRENIE &
PSYCHOTISCHE
ANGSTOORNIS ANGST, VREES, ONZEKERHEID & PANIEK
Specifieke Fobie Onevenredig en onmiddellijke angst met betrekking tot Minimaal 6 maanden Kan niet verklaard -Exposure in VIVO
een specifiek object of situatie, buitenproportioneel worden door andere
Fobie veroorzaakt aanzienlijk leed en moeilijkheden bij psychische
het uitvoeren van dagelijks leven (school/werk) stoornissen
Sociale Angst Stoornis Een duidelijke angst voor sociale interacties, getypeerd Minimaal 6 maanden Kan niet worden -SSRI’s
door de angst om een negatief oordeel te ontvangen of -Angst (men voelt zich verklaard door -Cognitieve therapie
anderen te beoordelen bekeken, uitgelachen of andere psychische -Gedragstherapie
Sociale interacties worden vermeden of ervaren met vernederd) stoornissen -Cognitieve
intense angst, ook moeite met beroepsactiviteiten -Irreële angst en -Erfelijk gedragstherapie
buitenproportioneel -Nature/nurture (overtuigingen weerleggen)
-Irreële gedachten
-Zweten, blozen, trillen
Paniekstoornis Herhaalde paniekaanvallen, en zorgen maken over Minimaal 1 maand Kan niet verklaard -Cognitieve
verdere paniekaanvallen en/of de gevolgen van een worden door andere gedragstherapie
paniekaanval (zoals verlies van controle) psychische
(Significante) wijziging van gedrag, bedoeld om stoornissen
toekomstige aanvallen te voorkomen, zoals vermijden
van uitlokkende situaties
Gegeneraliseerde Angst Onevenredige angst of onrustigheid met betrekking tot Minimaal 6 maanden -(Neuro)Biologisch -Metacognitieve therapie
Stoornis (GAS) gebeurtenissen als financiën, gezondheid, gezin of -Rusteloosheid -Persoonlijkheid (mensen hebben geen
wek/school -Opgewonden -Opvoeding controle over piekeren, dus
Leidt tot meer angst op toekomstige gebeurtenissen -Snel vermoeid -Langdurige stress oefenen met expres
Zoeken naar geruststelling, en vermijden van -Concentratie problemen (ingrijpende piekeren of uitstellen van
activiteiten die angst veroorzaken, of overmatig -Prikkelbaar gebeurtenis) piekeren
uitsteltgedrag -Slaapproblemen -Farmacotherapie
(Antidepressiva,
Benzodiazepinen)
Agorafobie (straatvrees) Duidelijke angst voor situaties waarin het individu zich Minimaal 6 maanden Kan niet beter -Exposure
buiten, in een menigte of open ruimte bevindt -Angst buiten proportie verklaard worden -Cognieve gedragstherapie
(openbare ruimtes zoals supermarkten en openbaar -Persisterend door andere -Farmacotherapie
vervoer) psychische
, Situaties worden vermeden als er geen hulp stoornissen
beschikbaar is
Posttraumatische Ongecontroleerde herinnering aan de gebeurtenis, Minimaal 1 maand na de Individu is - EMDR
Stressstoornis extreme fysiek reacties of mentale problemen bij gebeurtenis blootgesteld aan of - Exposure (flooding ->
(PTSS/PTSD) herinnering -Roekeloosheid bedreigd met de denken aan de herinnering,
Verminderde interesse in activiteiten, niet kunnen -Agressie dood, ernstig letsel, cognitieve
herinneren van bepaalde aspecten van de gebeurtenis -Hyper waakzaam of seksueel misbruik herstructurering)
Negatieve overtuigingen zoals ‘Ik kan niemand -Concentratie problemen -Psychologische debriefing
vertrouwen’ -Slaapproblemen -Cognitieve
-Overdreven schrikken herstructurering
-Prikkelbaar
Acute stress stoornisen Lijkt erg op PTSS omdat mensen op het algemeen Minimaal 3 dagen tot Individu is -Cognitieve
reageren op trauma’s met intense angst, gevoelens van maximaal een maand blootgesteld aan gedragstherapie
afschuw, machteloosheid en hulpeloosheid. Het -Angstig traumatische -EMDR
grootste verschil is echter het tijdscriterium. -Prikkelbaar gebeurtenis
-Slaapproblemen
-Geheugenproblemen
-Herbelevingen
Obsessieve Compulsieve Aanwezigheid van obsessies zoals herhaalde en Obsessies en dwang nemen Kan niet beter - Exposure en response
Stoornis (OCD) ongewenste gedachten, driften, of beelden die het minsten 1u per dag in verklaard worden preventie
individu probeert te negeren en onderdrukken beslag door andere -Cognitieve
Aanwezigheid van dwanghandelingen waarbij het psychische gedragstherapie (aanleren
individu zich gedwongen voelt om gedrag of mentale stoornissen van normale handelingen)
activiteiten meermaals te herhalen om een catastrofale
gebeurtenis te voorkomen (maar is onrealistisch)
DEPRESSIE PROLEMEN MET STEMMING, EMOTIE EN MOTIVATIE
Zware Depressieve Tenminste 5 symptomen aanwezigen, waaronder een Minimaal 2 weken Symptomen kunnen -Farmacotherapie (SSRI
Episode (Major) depressieve stemming of verlies van interesse en niet worden heeft minste bijwerkingen,
- (Gewichtsverandering, slapeloosheid of overmatige toegeschreven aan MAO, Tricyclisch)
Depressieve stoornis slaap, vermindering in bewegen of overmatige een schizo affectieve -Gedragsactiveringtherapie
toename, vermoeidheid/gebrek aan energie, gevoelens stoornis of een -Cognitieve hertraining,
, van waardeloosheid en schuld, apathie, andere psychische reattributietraining
concentratieproblemen, terugkerende suïcidale stoornis aandoening.
gedachten)
Dysthyme Stoornis Meestal neerslachtig gestemd Depressieve stemming Kan niet beter
(Persisterende Aanwezigheid van minsten 2 van de volgende gedurende minimaal 2-jaar verklaard worden
Depressieve stoornis) (Slechte eetlust of te veel eten, gebrek aan of overmatig door andere
slapen, lage niveaus van energie, laag zelfbeeld, psychische
concentratieproblemen, gevoelens van hopeloosheid. stoornissen (geen
voorgeschiedenis
(hypo)manie)
Premenstrual Dysphoric Ernstige affectieve symptomen bij vrouwen, op
Disorder dezelfde dagen bijna elke maand
Seizoensgebonden Depressies in de winter, ongeveer bij 1-3% van de
affectieve stoornis bevolking die in noordelijke klimaten leven
Bipolair stoornis 1 Zowel depressieve als manische episoden -Voorgeschiedenis van ten Kan niet eerder -Lithium Carbonaat
Kan ook gevolgd worden door hypomane of minste 1 manische worden -Elektroconvulsie therapie
depressieve episoden episode, meestal toegeschreven aan
afgewisseld met schizo affectieve
depressieve episodes stoornis of andere
stoornissen
Bipolair stoornis 2 Depressieve episodes afgewisseld met periodes van -Aanwezigheid of Kan niet worden
hypomanie voorgeschiedenis van ten toegeschreven aan
minste 1 depressieve én schizo affectieve
hypomane episode stoornis of andere
-Geen geschiedenis van stoornissen
manie
MANIE & WANEN
Manische episode Aanwezigheid van ten minste drie van de volgende Ten minste 1 week
(Opgeblazen gevoel van eigenwaarde of grootsheid, ongebruikelijke en
minder behoefte aan slaap, verhoogde en versnelde voortdurende verhoogde
spraakzaamheid, racende gedachten, gemakkelijk onvoorwaardelijke/prikkel
, afleidbaar, toename van doelgerichte activiteit of bare stemming en
onbedoelde doelloze bewegingen, onnodige deelname ongewone toename van
aan activiteiten met grote kans van pijn als gevolg het energie
Je dagelijks functioneren wordt verstoord
Hypomanie Aanwezigheid van tenminste 3 van de volgende: Ten minste 1 week Episode niet te
(Opgeblazen gevoel van eigenwaarde of grootsheid, ongebruikelijke en wijten aan gebruik
minder behoefte aan slaap, verhoogde voortdurende verhoogde van medicijnen,
spraakzaamheid, racende gedachten, gemakkelijk prikkelbare stemming en drugsgebruik of
afleidbaar, toename van doelgerichte activiteit of ongewone toename van andere behandeling
onbedoelde doelloze bewegingen, onnodige deelname het energieniveau
aan activiteiten met grote kans van pijn als gevolg) - Verhoogde opwinding,
Mildere klachten dan een manische episode en je energie en affect
dagelijks functioneren wordt niet verstoord
Cyclothymische stoornis Stemmingswisselingen over een periode van minimaal Minstens 2 jaar veel
2-jaar die variëren van milde depressie tot hypomanie perioden met hypomane
symptomen die niet
voldoen aan criteria voor
hypomane episode, en veel
perioden met symptomen
niet voldoen aan
depressieve episode
(symptomen niet langer
dan 2 maand achtereen)
Waanstoornis Wanen zijn gedachtes en overtuigingen die robuust zijn, Minstens 1 maand aan één Niet direct toe te
maar niet realitisch of meer wanen schrijven aan
Afgezien van de impact van de wanen is het normale middelen of
functioneren niet noemenswaardig verstoord en ook medicijnen of andere
niet bizar psychische
Eventuele manische of depressieve episoden die zich stoornissen
hebben voorgedaan, zijn van korte duur geweest in
verhouding tot de waanvoorstelling
SCHIZOFRENIE &
PSYCHOTISCHE
