Samenvatting Sociale Psychologie
Hoofdstuk 1: Sociale Psychologie in de Praktijk
Het doel van sociale psychologie is het begrijpen van menselijk sociaal gedrag
en de bijbehorende cognities, motivaties en emoties. Vaak wordt hiervoor gebruik
gemaakt van labstudies. Het nadeel van labstudies is dat bevindingen soms ver
van werkelijke maatschappelijke problemen lijken te staan. Maatschappelijke
problemen hebben een sociaal psychologisch aspect: ze onstaan door menselijk
cognitie en gedrag. Voor het oplossen en voorkomen van deze problemen moeten
attitudes, waarden en gedrag veranderd worden.
Sociaal psychologen spelen een belangrijke rol in het vinden van een oplossing
voor een sociaal probleem. Zij onderzoeken respectievelijk:
1. Welk gedrag het probleem veroorzaakt
2. Welke factoren dat gedrag beïnvloeden
a. Gedrags veranderende programma’s het meest effectief als ze
gericht zijn op de antecedenten van gedrag
3. Belangrijk dat men weet welke interventietechnieken beschikbaar zijn om
gedrag te veranderen
Toegepast sociaal psychologen moeten zich focussen op de aspecten die het
meest worden beïnvloed door de interventies. Zij spelen ook een rol bij het
evalueren van deze interventies. Het is belangrijk om hierbij te kijken of een
interventieprogramma succesvol is, en waar ruimte is voor verbtering.
Constructen, principes & theorieën
Sociaal psychologen zijn breed georiënteerd, waardoor het lastig is om een
formele definitie te geven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen:
Sociale psychologie: Het wetenschappelijke veld dat de natuur en
oorzaken van individuele gedachten en gedragingen in sociale situaties
probeert te begrijpen.
Toegepaste psychologie: De systematische toepassing van constructen,
principes, theorieën, onderzoeksmethoden en interventietechnieken om
sociale problemen te begrijpen.
Een construct is een duidelijk gedefinieerd latent kenmerk dat niet direct te
observeren is, maar wel meetbaar is. Ze worden gezien als bouwstenen van
psychologische principes en theorieën. Een principe is een stelling van hoe een
psychologisch proces werkt en het beschrijft de basisprocessen van menselijke
gedachten. Een voorbeeld hiervan is de voet-tussen-de-deur-techniek: de
kans wordt groter dat mensen instemmen met een groot verzoek, nadat zij
hebben toegezegd mee te werken aan een kleiner verzoek. Een ander voorbeeld
is cognitieve dissonantie, waarbij mensen spanningen die zijn ontstaan door
tegenstrijdige, conflicterende gedachten, proberen te verminderen door het
bedenken van nieuwe gedachten of door het aanpassen van oude gedachten. De
beschikbaarheidsheuristiek gaat over de neiging om de frequentie van
bepaalde gebeurtenissen te beoordelen aan de hand van het gemak waarmee
relevante gevallen in iemand opkomen. Als een set van principes geobserveerde
gebeurtenissen beschrijven, verklaren en voorspellen noemen we het een
theorie. Theorieën helpen met het structureren van probleemsituaties, het
,vinden van factoren die gedrag of cognities verklaren en bieden een kader voor
het begrijpen van gedrag dat sociale problemen veroorzaakt.
Hoewel sociale-/toegepaste psychologie veel overeenkomen, verschillen ze in
twee opzichten:
1. Fundamenteel sociaal psychologen zijn vooral geïnteresseerd in het
ontwikkelen en testen van theorieën
a. Maken gebruik van een deductieve benadering: Begint met een
theorie, waarna onderzocht wordt in hoeverre deze helpt bij het
begrijpen van specifiek gedrag.
2. Toegepaste sociaal psychologen houden zich vooral bezig met het
begrijpen en oplossen van praktische problemen
a. Maken gebruik van een inductieve benadering: Begint bij het
sociale probleem, waarna onderzocht wordt in hoeverre bepaalde
theorieën dit probleem kunnen verklaren.
Veel onderzoeken behoren echter tot zowel de algemene sociale psychologie als
toegepaste sociale psychologie. Dit laat zien dat theorieën in een bepaalde mate
ook in de sociale omgeving gelden, terwijl ze getest worden in een experimentele
omgeving.
Sociale Psychologie als wetenschap
Ondanks verschillen, maken beiden psychologie velden gebruik van dezelfde
doelen en factoren, houden zich bezig met het ontwikkelen van testen en
theorieën en gebruiken de wetenschappelijke methode. Wetenschap verwijst
naar: de leidende kernwaarden van wetenschap en het vertrouwen in de
wetenschappelijke methode.
Wetenschappelijke methoden zijn afhankelijk van empirische testen en van
systematische observaties. Voordat een onderzoek wetenschappelijk genoemd
mag worden moet deze aan bepaalde eisen voldoen. Het moet objectiviteit
bevatten (minimaliseren van biases), de onderzoeker moet ruimdenkend zijn
(bewijs als geldig zien als dit tegen eigen ideeën ingaat), een onderzoeker met
skeptisch zijn (bevindingen alleen nauwkeurig naar herhaaldelijke verificatie) en
een onderzoeker moet nauwkeurig zijn (voorzichtig/precies info verzamelen).
Verder dient het onderzoek aan de APA ethische voorschriften te voldoen, zoals
respect voor de rechten van deelnemers en het vermijden van schade.
Deelnemers moeten toestemming verlenen en op de hoogte zijn van het doel en
de mogelijke impact. Daarnaast moeten onderzoekers zorgen voor de privacy van
delenemers en eventuele misleiding vermijden. Soms is het noodzakelijk voor
een hoger doel om de deelnemers te misleiden, maar dan dient er achteraf een
debriefing gedaan te worden. Er zijn 4 wetenschapsdoelen:
1. Beschrijven: van een fenomeen waardoor dit fenomeen geïdentificeerd
en gespecificeerd kan worden
2. Voorspellen: waardoor het fenomeen beter begrepen kan worden
3. Doordat er bij het voorspellen wordt gekeken naar oorzaak van het
fenomeen, kan er iets gezegd worden over een oorzakelijk verband
4. Er kan een verklaring worden gegeven over waarom een fenomeen
plaatsvindt
,Gedrag en gedachten worden gevormd door allerlei factoren die elkaar
beïnvloeden:
Individuele factoren: verwijzen naar persoonlijke eigenschappen
interpersoonlijke kenmerken en processen
Culturele factoren: beschrijven hoe culturele waarden cognities en
gedrag beïnvloeden. Ze worden gezien als sociale regels over hoe men
zich in specifieke sociale situaties dient te gedragen
Situationele factoren: zijn contextuele factoren die gedrag en gedachten
kunnen beïnvloeden.
Sociale factoren: beschrijven het effect van meningen en acties van
anderen op onze eigen gedachten en gedrag. Sociale situaties beïnvloeden
individueel gedrag enorm sterk.
Biologische factoren: beschrijven het effect van biologische processen
en genetica op gedachten en gedrag. Zo kan het de voorkeuren en
neigingen van mensen omschrijven.
De evolutionaire psychologie houdt zich voornamelijk bezig met biologische
factoren en veronderstelt dat men een groot aantal geëvolueerde psychologische
mechanismen heeft die positief zijn voor overleving en voortplanting.
Onderzoek
Toegepaste sociale psychologie richt dus op sociale problemen en gebruikt de
inductieve benadering. Naast deze kenmerken zijn er nog een aantal specifieke
eigenschappen.
Tussen verschillende groepen en individuen kunnen waarde conflicten ontstaan.
In de toegepaste psychologie spelen persoonlijke waarden een grote rol.
Psychologen in dit veld moeten zich bewust zijn van hun persoonlijke waarden en
de manier waarop die waarden hun werk kunnen beïnvloeden. Keuzes over de
validiteit of effectiviteit van een theorie moeten waardevrij/oordeelvrij gemaakt
worden, en zich baseren op objectieve/empirische data.
Modellen integreren theorieën en principes. Ze beschrijven verschillende
processen die causaal aan elkaar verbonden zijn. Hypotheses worden uit een
theorie afgeleid en is een toetsbare voorspelling. Het zijn specifieke verklaringen
voor gedrag in tegenstelling tot theorieën. Met empirische observaties wordt
de accuraatheid van hypotheses getest.
Een theorie heeft de volgende doelen:
Het structureren van probleemsituaties;
Het vinden van factoren die het gedrag of de cognities veroorzaken
Hierdoor leiden ze het onderzoek en geven ze richting aan die een
bepaalde oplossing kan meebrengen
Helpen bij het begrijpen en interpreteren van onderzoeksresultaten
(verbanden? Toekomstig onderzoek nodig?) en bij het ontwikkelen van
interventies.
Theorieën geven een fundering om sociale problemen te begrijpen en op te
lossen. Toegepast sociaal psychologen raadplegen deze dan ook als eerste.
Theorieën zijn het beginpunt voor het ontwikkeling van een interventie.
Introspectie kan dienen als het beginpunt, maar sociaal psychologische
theorieën verschaffen intuïtieve en contra intuïtieve ideeën. Het is belangrijk om
, de functies van een theorie te begrijpej omdat zo de relevantie van een theorie
kan worden bepaald. De primaire functies zijn:
Begrijpen: Theorieën geven verklaringen van sociaal gedrag. Ze helpen
bij het analyseren van het probleem en het maakt je iets duidelijk over de
situatie. Theorieën ondergaan testen, zoals nauwkeurige
wetenschappelijke onderzoeken. Dit wil niet zeggen dat ze waar zijn in
absolute zin (bv. De knowledge-deficit model van gedrag is erg beperkt).
Oplossen: Goede theorieën laten manieren zien om problematisch gedrag
te veranderen en daardoor werken ze in de richting van een oplossing: het
leiden en informeren over de ontwikkeling van interventies.
Evalueren: Theorieën worden praktisch in toegepaste psychologie en dit
moet zorgvuldig gedaan worden. Constructen en principes zodanig kiezen
dat hypotheses getest kunnen worden, data systematisch verzameld kan
worden en onderzocht kan worden, of een theorie (on)juist is om gedrag in
de ‘echte wereld’ te verklaren.
o Action Research Model: de cyclus begint opnieuw om de situatie
analyseren, de interventie te verfijnen, het uit te voeren en de
situatie en relevantie van theorie opnieuw te bepalen.
Interdisciplinair onderzoek
Toegepaste sociaal psychologen passen vaak niet één theorie,
interventietechniek of onderzoeksmethode toe omdat problemen vaak complex
zijn en er verschillende factoren bijdragen aan sociale problemen. Daarom
kunnen problemen beter onderzocht worden wanneer ze worden bekeken vanuit
verschillende perspectieven. Door de inductieve benadering nemen ze meerdere
factoren mee om een bepaald probleem te begrijpen en verklaren. Theorieën,
interventies en methoden zijn erg afhankelijk van de situatie waarin ze toegepast
worden, maar vooraf is geen enkele onderzoeksmethode beter dan de anderen.
Elke methode heeft bepaalde sterktes en zwaktes.
Maatschappelijke problemen bestaan meestal uit meerdere factoren die niet
alleen van sociaalpsychologische aard zijn, maar ook economisch, sociologisch,
politiek en organisatorisch. Daarom is er streven naar multi-/interdisciplinair
onderzoek en samenwerking. Zo kan er gebruik gemaakt worden van meer
kennis en perspectieven. Dit zorgt vaak voor een betere prestatie dan
monodisciplinaire teams. Een multidisciplinaire omgeving kan echter ook voor
problemen zorgen omdat de verschillende disciplines andere concepten,
modellen en standpunten gebruiken.
In toegepaste psychologie wordt veel gebruik gemaakt van veldonderzoek (bv.
Natuurlijke omgevingen). Dit is vaak quasi-experimenteel of correlationeel
onderzoek. Deze onderzoeken hebben vaak hoge externe validiteit wat betekent
(wanneer correct uitgevoerd) ze hoog generaliseerbaar zijn. Het is echter lastig
om causaal verband te trekken omdat er weinig controle is over de variabelen en
de interne validiteit dus laag is. Dit betekent niet dat toegepast sociaal
psychologen helemaal geen echte experimenten uitvoeren. Experimentele
studies kunnen namelijk waardevolle inzichten opleveren die de studies in
veldinstellingen aanvullen en een hoge praktische waarde hebben.
Het doel van toegepaste sociale psychologie is om sociale problemen te
begrijpen en op te lossen zodat de kwaliteit van het leven verbetert. De sociale
Hoofdstuk 1: Sociale Psychologie in de Praktijk
Het doel van sociale psychologie is het begrijpen van menselijk sociaal gedrag
en de bijbehorende cognities, motivaties en emoties. Vaak wordt hiervoor gebruik
gemaakt van labstudies. Het nadeel van labstudies is dat bevindingen soms ver
van werkelijke maatschappelijke problemen lijken te staan. Maatschappelijke
problemen hebben een sociaal psychologisch aspect: ze onstaan door menselijk
cognitie en gedrag. Voor het oplossen en voorkomen van deze problemen moeten
attitudes, waarden en gedrag veranderd worden.
Sociaal psychologen spelen een belangrijke rol in het vinden van een oplossing
voor een sociaal probleem. Zij onderzoeken respectievelijk:
1. Welk gedrag het probleem veroorzaakt
2. Welke factoren dat gedrag beïnvloeden
a. Gedrags veranderende programma’s het meest effectief als ze
gericht zijn op de antecedenten van gedrag
3. Belangrijk dat men weet welke interventietechnieken beschikbaar zijn om
gedrag te veranderen
Toegepast sociaal psychologen moeten zich focussen op de aspecten die het
meest worden beïnvloed door de interventies. Zij spelen ook een rol bij het
evalueren van deze interventies. Het is belangrijk om hierbij te kijken of een
interventieprogramma succesvol is, en waar ruimte is voor verbtering.
Constructen, principes & theorieën
Sociaal psychologen zijn breed georiënteerd, waardoor het lastig is om een
formele definitie te geven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen:
Sociale psychologie: Het wetenschappelijke veld dat de natuur en
oorzaken van individuele gedachten en gedragingen in sociale situaties
probeert te begrijpen.
Toegepaste psychologie: De systematische toepassing van constructen,
principes, theorieën, onderzoeksmethoden en interventietechnieken om
sociale problemen te begrijpen.
Een construct is een duidelijk gedefinieerd latent kenmerk dat niet direct te
observeren is, maar wel meetbaar is. Ze worden gezien als bouwstenen van
psychologische principes en theorieën. Een principe is een stelling van hoe een
psychologisch proces werkt en het beschrijft de basisprocessen van menselijke
gedachten. Een voorbeeld hiervan is de voet-tussen-de-deur-techniek: de
kans wordt groter dat mensen instemmen met een groot verzoek, nadat zij
hebben toegezegd mee te werken aan een kleiner verzoek. Een ander voorbeeld
is cognitieve dissonantie, waarbij mensen spanningen die zijn ontstaan door
tegenstrijdige, conflicterende gedachten, proberen te verminderen door het
bedenken van nieuwe gedachten of door het aanpassen van oude gedachten. De
beschikbaarheidsheuristiek gaat over de neiging om de frequentie van
bepaalde gebeurtenissen te beoordelen aan de hand van het gemak waarmee
relevante gevallen in iemand opkomen. Als een set van principes geobserveerde
gebeurtenissen beschrijven, verklaren en voorspellen noemen we het een
theorie. Theorieën helpen met het structureren van probleemsituaties, het
,vinden van factoren die gedrag of cognities verklaren en bieden een kader voor
het begrijpen van gedrag dat sociale problemen veroorzaakt.
Hoewel sociale-/toegepaste psychologie veel overeenkomen, verschillen ze in
twee opzichten:
1. Fundamenteel sociaal psychologen zijn vooral geïnteresseerd in het
ontwikkelen en testen van theorieën
a. Maken gebruik van een deductieve benadering: Begint met een
theorie, waarna onderzocht wordt in hoeverre deze helpt bij het
begrijpen van specifiek gedrag.
2. Toegepaste sociaal psychologen houden zich vooral bezig met het
begrijpen en oplossen van praktische problemen
a. Maken gebruik van een inductieve benadering: Begint bij het
sociale probleem, waarna onderzocht wordt in hoeverre bepaalde
theorieën dit probleem kunnen verklaren.
Veel onderzoeken behoren echter tot zowel de algemene sociale psychologie als
toegepaste sociale psychologie. Dit laat zien dat theorieën in een bepaalde mate
ook in de sociale omgeving gelden, terwijl ze getest worden in een experimentele
omgeving.
Sociale Psychologie als wetenschap
Ondanks verschillen, maken beiden psychologie velden gebruik van dezelfde
doelen en factoren, houden zich bezig met het ontwikkelen van testen en
theorieën en gebruiken de wetenschappelijke methode. Wetenschap verwijst
naar: de leidende kernwaarden van wetenschap en het vertrouwen in de
wetenschappelijke methode.
Wetenschappelijke methoden zijn afhankelijk van empirische testen en van
systematische observaties. Voordat een onderzoek wetenschappelijk genoemd
mag worden moet deze aan bepaalde eisen voldoen. Het moet objectiviteit
bevatten (minimaliseren van biases), de onderzoeker moet ruimdenkend zijn
(bewijs als geldig zien als dit tegen eigen ideeën ingaat), een onderzoeker met
skeptisch zijn (bevindingen alleen nauwkeurig naar herhaaldelijke verificatie) en
een onderzoeker moet nauwkeurig zijn (voorzichtig/precies info verzamelen).
Verder dient het onderzoek aan de APA ethische voorschriften te voldoen, zoals
respect voor de rechten van deelnemers en het vermijden van schade.
Deelnemers moeten toestemming verlenen en op de hoogte zijn van het doel en
de mogelijke impact. Daarnaast moeten onderzoekers zorgen voor de privacy van
delenemers en eventuele misleiding vermijden. Soms is het noodzakelijk voor
een hoger doel om de deelnemers te misleiden, maar dan dient er achteraf een
debriefing gedaan te worden. Er zijn 4 wetenschapsdoelen:
1. Beschrijven: van een fenomeen waardoor dit fenomeen geïdentificeerd
en gespecificeerd kan worden
2. Voorspellen: waardoor het fenomeen beter begrepen kan worden
3. Doordat er bij het voorspellen wordt gekeken naar oorzaak van het
fenomeen, kan er iets gezegd worden over een oorzakelijk verband
4. Er kan een verklaring worden gegeven over waarom een fenomeen
plaatsvindt
,Gedrag en gedachten worden gevormd door allerlei factoren die elkaar
beïnvloeden:
Individuele factoren: verwijzen naar persoonlijke eigenschappen
interpersoonlijke kenmerken en processen
Culturele factoren: beschrijven hoe culturele waarden cognities en
gedrag beïnvloeden. Ze worden gezien als sociale regels over hoe men
zich in specifieke sociale situaties dient te gedragen
Situationele factoren: zijn contextuele factoren die gedrag en gedachten
kunnen beïnvloeden.
Sociale factoren: beschrijven het effect van meningen en acties van
anderen op onze eigen gedachten en gedrag. Sociale situaties beïnvloeden
individueel gedrag enorm sterk.
Biologische factoren: beschrijven het effect van biologische processen
en genetica op gedachten en gedrag. Zo kan het de voorkeuren en
neigingen van mensen omschrijven.
De evolutionaire psychologie houdt zich voornamelijk bezig met biologische
factoren en veronderstelt dat men een groot aantal geëvolueerde psychologische
mechanismen heeft die positief zijn voor overleving en voortplanting.
Onderzoek
Toegepaste sociale psychologie richt dus op sociale problemen en gebruikt de
inductieve benadering. Naast deze kenmerken zijn er nog een aantal specifieke
eigenschappen.
Tussen verschillende groepen en individuen kunnen waarde conflicten ontstaan.
In de toegepaste psychologie spelen persoonlijke waarden een grote rol.
Psychologen in dit veld moeten zich bewust zijn van hun persoonlijke waarden en
de manier waarop die waarden hun werk kunnen beïnvloeden. Keuzes over de
validiteit of effectiviteit van een theorie moeten waardevrij/oordeelvrij gemaakt
worden, en zich baseren op objectieve/empirische data.
Modellen integreren theorieën en principes. Ze beschrijven verschillende
processen die causaal aan elkaar verbonden zijn. Hypotheses worden uit een
theorie afgeleid en is een toetsbare voorspelling. Het zijn specifieke verklaringen
voor gedrag in tegenstelling tot theorieën. Met empirische observaties wordt
de accuraatheid van hypotheses getest.
Een theorie heeft de volgende doelen:
Het structureren van probleemsituaties;
Het vinden van factoren die het gedrag of de cognities veroorzaken
Hierdoor leiden ze het onderzoek en geven ze richting aan die een
bepaalde oplossing kan meebrengen
Helpen bij het begrijpen en interpreteren van onderzoeksresultaten
(verbanden? Toekomstig onderzoek nodig?) en bij het ontwikkelen van
interventies.
Theorieën geven een fundering om sociale problemen te begrijpen en op te
lossen. Toegepast sociaal psychologen raadplegen deze dan ook als eerste.
Theorieën zijn het beginpunt voor het ontwikkeling van een interventie.
Introspectie kan dienen als het beginpunt, maar sociaal psychologische
theorieën verschaffen intuïtieve en contra intuïtieve ideeën. Het is belangrijk om
, de functies van een theorie te begrijpej omdat zo de relevantie van een theorie
kan worden bepaald. De primaire functies zijn:
Begrijpen: Theorieën geven verklaringen van sociaal gedrag. Ze helpen
bij het analyseren van het probleem en het maakt je iets duidelijk over de
situatie. Theorieën ondergaan testen, zoals nauwkeurige
wetenschappelijke onderzoeken. Dit wil niet zeggen dat ze waar zijn in
absolute zin (bv. De knowledge-deficit model van gedrag is erg beperkt).
Oplossen: Goede theorieën laten manieren zien om problematisch gedrag
te veranderen en daardoor werken ze in de richting van een oplossing: het
leiden en informeren over de ontwikkeling van interventies.
Evalueren: Theorieën worden praktisch in toegepaste psychologie en dit
moet zorgvuldig gedaan worden. Constructen en principes zodanig kiezen
dat hypotheses getest kunnen worden, data systematisch verzameld kan
worden en onderzocht kan worden, of een theorie (on)juist is om gedrag in
de ‘echte wereld’ te verklaren.
o Action Research Model: de cyclus begint opnieuw om de situatie
analyseren, de interventie te verfijnen, het uit te voeren en de
situatie en relevantie van theorie opnieuw te bepalen.
Interdisciplinair onderzoek
Toegepaste sociaal psychologen passen vaak niet één theorie,
interventietechniek of onderzoeksmethode toe omdat problemen vaak complex
zijn en er verschillende factoren bijdragen aan sociale problemen. Daarom
kunnen problemen beter onderzocht worden wanneer ze worden bekeken vanuit
verschillende perspectieven. Door de inductieve benadering nemen ze meerdere
factoren mee om een bepaald probleem te begrijpen en verklaren. Theorieën,
interventies en methoden zijn erg afhankelijk van de situatie waarin ze toegepast
worden, maar vooraf is geen enkele onderzoeksmethode beter dan de anderen.
Elke methode heeft bepaalde sterktes en zwaktes.
Maatschappelijke problemen bestaan meestal uit meerdere factoren die niet
alleen van sociaalpsychologische aard zijn, maar ook economisch, sociologisch,
politiek en organisatorisch. Daarom is er streven naar multi-/interdisciplinair
onderzoek en samenwerking. Zo kan er gebruik gemaakt worden van meer
kennis en perspectieven. Dit zorgt vaak voor een betere prestatie dan
monodisciplinaire teams. Een multidisciplinaire omgeving kan echter ook voor
problemen zorgen omdat de verschillende disciplines andere concepten,
modellen en standpunten gebruiken.
In toegepaste psychologie wordt veel gebruik gemaakt van veldonderzoek (bv.
Natuurlijke omgevingen). Dit is vaak quasi-experimenteel of correlationeel
onderzoek. Deze onderzoeken hebben vaak hoge externe validiteit wat betekent
(wanneer correct uitgevoerd) ze hoog generaliseerbaar zijn. Het is echter lastig
om causaal verband te trekken omdat er weinig controle is over de variabelen en
de interne validiteit dus laag is. Dit betekent niet dat toegepast sociaal
psychologen helemaal geen echte experimenten uitvoeren. Experimentele
studies kunnen namelijk waardevolle inzichten opleveren die de studies in
veldinstellingen aanvullen en een hoge praktische waarde hebben.
Het doel van toegepaste sociale psychologie is om sociale problemen te
begrijpen en op te lossen zodat de kwaliteit van het leven verbetert. De sociale
