Inhoud
Hoofdstuk 0: Inleiding..............................................................................................................................5
Waarover gaat het?.............................................................................................................................5
Bijzondere status verbintenissenrecht.................................................................................................5
Evolutie van oud naar nieuw recht......................................................................................................5
Boek 1: “Algemene bepalingen”..........................................................................................................5
Boek 5: “Verbintenissen”.....................................................................................................................6
Doelstellingen Boek 5..........................................................................................................................6
Aard van de wetsbepalingen................................................................................................................6
DEEL 1. Het begrip verbintenis en de soorten verbintenissen................................................................................7
Hoofdstuk 1: Het begrip verbintenis.........................................................................................................7
Definitie verbintenis.............................................................................................................................7
Natuurlijke verbintenis........................................................................................................................8
Hoofdstuk 2: De verschillende soorten verbintenissen..............................................................................8
Indeling volgens het voorwerp van de verbintenis..............................................................................9
Indeling volgens aantal SE’s of SA’s....................................................................................................10
Indeling volgens de modaliteiten.......................................................................................................14
DEEL 2. De bronnen en gevolgen van verbintenissen...........................................................................................22
Hoofdstuk 1: De verbintenis door eenzijdige wilsuiting..........................................................................22
Rechtshandeling.................................................................................................................................22
Hoofdstuk 2: De schijn- of vertrouwensleer............................................................................................23
Hoofdstuk 3: De overeenkomst: definitie en soorten..............................................................................24
Definitie overeenkomst.....................................................................................................................24
Consensuele, zakelijke en plechtige ovk............................................................................................24
Eenzijdige en wederkerige contracten...............................................................................................25
Ovk ten kosteloze titel en ten bezwarende titel................................................................................25
Vergeldende en kanscontracten........................................................................................................26
Toetredingscontracten en standaardbedingen..................................................................................26
Contract met een consument............................................................................................................26
Benoemde, onbenoemde en gemengde contracten.........................................................................26
Contracten intuitu personae..............................................................................................................27
Hoofdcontracten en bijkomende contracten.....................................................................................27
Aflopende ovk, duurcontracten en langdurige ovk............................................................................27
Hoofdstuk 4: De socialisering van het contractenrecht..........................................................................28
De theorie van de wilsautonomie......................................................................................................28
De socialisering van het contractenrecht: nuancering wilsautonomie..............................................28
Hoofdstuk 5: De totstandkoming van de overeenkomst.........................................................................30
De precontractuele fase.....................................................................................................................30
Aanbod en aanvaarding.....................................................................................................................33
Standaardvoorwaarden.....................................................................................................................34
, Hoofdstuk 6: Geldigheidsvereisten van de overeenkomst.......................................................................36
1. De wilsovereenstemming (toestemming van partijen)..................................................................36
2. De bekwaamheid...........................................................................................................................40
3. Het voorwerp.................................................................................................................................41
4. De oorzaak.....................................................................................................................................44
DEEL 3. De gevolgen van het contract voor de contractpartijen...........................................................................46
Hoofdstuk 1: De interpretatie en uitvoering te goeder trouw van het contract......................................46
Interpretatie van de ovk....................................................................................................................46
Inhoud van het contract.....................................................................................................................48
De uitvoering te goeder trouw en verbod op rechtsmisbruik............................................................49
Hoofdstuk 2: De contractuele aansprakelijkheid....................................................................................53
De contractuele aansprakelijkheid.....................................................................................................53
Hoofdstuk 3: Sancties bij contractbreuk.................................................................................................59
Afdeling 1 Uitvoering in natura..........................................................................................................60
Afdeling 2 Schadeherstel...................................................................................................................61
Afdeling 3 Ontbinding........................................................................................................................63
Afdeling 4 Prijsvermindering..............................................................................................................66
Afdeling 5 Schorsing van verbintenissen............................................................................................66
Hoofdstuk 4: Gronden en gevolgen van tenietgaan van overeenkomsten..............................................69
Het tenietgaan van verbintenissen....................................................................................................69
Nietigheid...........................................................................................................................................69
Eenzijdige opzegging..........................................................................................................................73
Opzegging..........................................................................................................................................74
Postcontractuele verbintenissen.......................................................................................................75
DEEL 4. Gevolgen van het contract voor derden.................................................................................................. 76
Hoofdstuk 1: Algemeen..........................................................................................................................76
Hoofdstuk 2: Onderscheid tussen contractpartijen en derden................................................................76
Onderscheid contractspartijen/derden.............................................................................................76
Hoofdstuk 3: Relativiteit van de obligatoire (interne) gevolgen..............................................................77
Relativiteit van obligatoire interne gevolgen.....................................................................................77
Actieve uitzonderingen......................................................................................................................78
Passieve uitzonderingen....................................................................................................................80
Hoofdstuk 4: Tegenwerpbaarheid van de externe gevolgen...................................................................81
Draagwijdte en betekenis van tegenstelbaarheid externe gevolgen.................................................81
Derdemedeplichtigheid aan andermans contractbreuk....................................................................83
Uitzonderingen op tegenstelbaarheid van de externe gevolgen.......................................................83
DEEL 5. De rechtsfeiten....................................................................................................................................... 85
Hoofdstuk 1: De zaakwaarneming..........................................................................................................85
Zaakwaarneming................................................................................................................................85
Hoofdstuk 2: De onverschuldigde betaling.............................................................................................87
, Onverschuldigde betaling..................................................................................................................87
Hoofdstuk 3: De ongerechtvaardigde verrijking.....................................................................................88
Ongerechtvaardigde verrijking...........................................................................................................88
DEEL 6. Overdracht van verbintenissen en contracten......................................................................................... 90
Hoofdstuk 0: De overdracht van schuldvordering...................................................................................90
Hoofdstuk 1: De overdracht (of cessie) van schuldvordering..................................................................90
Hoofdstuk 2: Schuld- en contractoverdracht..........................................................................................93
Schuldoverdracht...............................................................................................................................93
Contractsoverdracht..........................................................................................................................94
DEEL 7. Tenietgaan of uitdoven van de verbintenis of de rechtsvordering............................................................95
Hoofdstuk 1: Nakoming van de verbintenis of betaling..........................................................................95
Begrip betaling...................................................................................................................................95
Toepassingsvoorwaarden..................................................................................................................95
Betaling van een geldsom..................................................................................................................97
Modaliteiten van de betaling.............................................................................................................98
Begrip en soorten..............................................................................................................................99
Gedwongen betaling........................................................................................................................101
Hoofdstuk 2: Schuldvernieuwing..........................................................................................................103
Begrip...............................................................................................................................................103
Hoofdstuk 3: Kwijtschelding van schuld, afstand van recht en rechtsverwerking.................................104
Kwijtschelding van schuld................................................................................................................104
Afstand van recht.............................................................................................................................105
Rechtsverwerking............................................................................................................................106
Hoofdstuk 4: Schuldvergelijking...........................................................................................................107
Hoofdstuk 5: Verval door verdwijning van het voorwerp......................................................................110
Hoofdstuk 6: Schuldvermenging...........................................................................................................110
Kenmerken.......................................................................................................................................110
Toepassingsvoorwaarden................................................................................................................110
Gevolgen..........................................................................................................................................110
Hoofdstuk 7: De bevrijdende verjaring.................................................................................................110
Hoofdstuk 8: Verval van recht of bevoegdheid.....................................................................................113
DEEL 8. Het bewijs............................................................................................................................................ 115
Hoofdstuk 1: Algemeen........................................................................................................................115
Inleidende beschouwingen..............................................................................................................115
Bronnen van het bewijsrecht...........................................................................................................116
Algemene beginselen.......................................................................................................................116
Hoofdstuk 2: Voorwerp van het bewijs.................................................................................................118
,Hoofdstuk 3: De bewijslast...................................................................................................................118
Algemene beginselen.......................................................................................................................118
Toepassingen inzake de bewijslast..................................................................................................119
Hoofdstuk 4: De bewijsstandaard.........................................................................................................119
Hoofdstuk 5: Wettelijke vermoedens....................................................................................................119
Hoofdstuk 6: De toelaatbaarheid van de bewijsmiddelen....................................................................120
Principes..........................................................................................................................................120
Gereglementeerd bewijssstelsel: geschrift......................................................................................120
Uitzonderingen op gereglementeerd bewijssstelsel........................................................................120
Hoofdstuk 7: De bewijsmiddelen..........................................................................................................122
, Hoofdstuk 0: Inleiding
Waarover gaat het?
Verbintenissenrecht is de “Moeder van het recht”
Omvat:
- Verbintenissen uit eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen
- Verbintenissen uit de wet (leer van de onrechtmatige daad: afzonderlijk vak BCA), meer
bepaald rechtsfeiten
Kern van het privaatrecht: regelt rechtsverhoudingen tussen individuen
(>< publiek recht: regelt rechtsverhoudingen tussen overheid en individuen)
Individu: titularis van subjectief recht (NP of RP)
Bijzondere status verbintenissenrecht
▪ Doelstellingen verbintenissenrecht:
- Bindende kracht ovk m.h.o. op een efficiënt en rechtszeker verloop van het rechtsverkeer
- Contractsvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie
- Maatschappelijke rechtvaardigheid
Evolutie van oud naar nieuw recht
- Regels van oud BW van 1804 achterhaald?
- Maar rechtspraak heeft gezorgd voor evolutie, waardoor verbintenissenrecht de “tand
des tijds” relatief goed heeft doorstaan.
- Hoge verwachtingen van nieuw verbintenissenrecht
Boek 1: “Algemene bepalingen”
▪ Principes:
- Transversale werking, maar van groot belang voor het verbintenissenrecht
- Geeft definities van: bronnen, toepassing van wet in de tijd, rechtshandeling, wilsuiting,
kennisgeving, tijdsbepaling en voorwaarde, berekening termijnen, vertegenwoordiging,
subjectieve goede trouw, rechtsmisbruik, oogmerk om te schade, afstand van recht
- Gelaagde structuur (van algemeen naar bijzonder)
- Keuze voor algemeen begrippenkader verdient goedkeuring
▪ Kritiek op Boek 1:
- Vragen bij totstandkoming
- Summier wetboek
- Waarom worden bepaalde begrippen wel en andere niet gedefinieerd in Boek 1?
, Boek 5: “Verbintenissen”
- Evolutie, geen revolutie
- Gaat hervorming ver genoeg? Voldoende aandacht voor recente tendensen (bv.
duurzaamheid)?
- Voldoende verantwoording voor gemaakte keuzes?
Doelstellingen Boek 5
▪ Modernisering:
- Terminologische vereenvoudiging:
Vb. voorzichtige en redelijke persoon, ongerechtvaardigde verrijking, …
Maar aantal moeilijke/verwarrende begrippen blijven behouden (bv. oneigenlijke
contracten, wilsverhinderende dwaling…)
- Meer moderne en logische structuur
- Inhoudelijke modernisering
* Nieuw evenwicht tussen wilsautonomie en rol rechter
* Sancties op maat
* Overdracht van verbintenissen, schuldvorderingen en contracten
- Toegankelijk voor de burger
Maar blijft een technische regeling
▪ Coherentie en rechtszekerheid bevorderen:
- Codificatie van bestaande cassatierechtspraak
Vbn. Buitengerechtelijke ontbinding op partijverklaring, contracts- en
onderhandelingsvrijheid, misbruik van omstandigheden, enz.
- Vereenvoudiging van aantal regels
- Meer coherente structuur
- O.a. chronologische regeling van sluiten tot einde van ovk
▪ Competitiviteit van het Belgische recht verhogen
Aard van de wetsbepalingen
▪ Algemene catch all bepaling in Boek 5 BW
Art. 5.3, tweede lid BW
▪ Boek 1 BW: geen regeling
- Vergetelheid van de wetgever
- Zelfde regeling als bij Boek 5 BW?
Hoofdstuk 0: Inleiding..............................................................................................................................5
Waarover gaat het?.............................................................................................................................5
Bijzondere status verbintenissenrecht.................................................................................................5
Evolutie van oud naar nieuw recht......................................................................................................5
Boek 1: “Algemene bepalingen”..........................................................................................................5
Boek 5: “Verbintenissen”.....................................................................................................................6
Doelstellingen Boek 5..........................................................................................................................6
Aard van de wetsbepalingen................................................................................................................6
DEEL 1. Het begrip verbintenis en de soorten verbintenissen................................................................................7
Hoofdstuk 1: Het begrip verbintenis.........................................................................................................7
Definitie verbintenis.............................................................................................................................7
Natuurlijke verbintenis........................................................................................................................8
Hoofdstuk 2: De verschillende soorten verbintenissen..............................................................................8
Indeling volgens het voorwerp van de verbintenis..............................................................................9
Indeling volgens aantal SE’s of SA’s....................................................................................................10
Indeling volgens de modaliteiten.......................................................................................................14
DEEL 2. De bronnen en gevolgen van verbintenissen...........................................................................................22
Hoofdstuk 1: De verbintenis door eenzijdige wilsuiting..........................................................................22
Rechtshandeling.................................................................................................................................22
Hoofdstuk 2: De schijn- of vertrouwensleer............................................................................................23
Hoofdstuk 3: De overeenkomst: definitie en soorten..............................................................................24
Definitie overeenkomst.....................................................................................................................24
Consensuele, zakelijke en plechtige ovk............................................................................................24
Eenzijdige en wederkerige contracten...............................................................................................25
Ovk ten kosteloze titel en ten bezwarende titel................................................................................25
Vergeldende en kanscontracten........................................................................................................26
Toetredingscontracten en standaardbedingen..................................................................................26
Contract met een consument............................................................................................................26
Benoemde, onbenoemde en gemengde contracten.........................................................................26
Contracten intuitu personae..............................................................................................................27
Hoofdcontracten en bijkomende contracten.....................................................................................27
Aflopende ovk, duurcontracten en langdurige ovk............................................................................27
Hoofdstuk 4: De socialisering van het contractenrecht..........................................................................28
De theorie van de wilsautonomie......................................................................................................28
De socialisering van het contractenrecht: nuancering wilsautonomie..............................................28
Hoofdstuk 5: De totstandkoming van de overeenkomst.........................................................................30
De precontractuele fase.....................................................................................................................30
Aanbod en aanvaarding.....................................................................................................................33
Standaardvoorwaarden.....................................................................................................................34
, Hoofdstuk 6: Geldigheidsvereisten van de overeenkomst.......................................................................36
1. De wilsovereenstemming (toestemming van partijen)..................................................................36
2. De bekwaamheid...........................................................................................................................40
3. Het voorwerp.................................................................................................................................41
4. De oorzaak.....................................................................................................................................44
DEEL 3. De gevolgen van het contract voor de contractpartijen...........................................................................46
Hoofdstuk 1: De interpretatie en uitvoering te goeder trouw van het contract......................................46
Interpretatie van de ovk....................................................................................................................46
Inhoud van het contract.....................................................................................................................48
De uitvoering te goeder trouw en verbod op rechtsmisbruik............................................................49
Hoofdstuk 2: De contractuele aansprakelijkheid....................................................................................53
De contractuele aansprakelijkheid.....................................................................................................53
Hoofdstuk 3: Sancties bij contractbreuk.................................................................................................59
Afdeling 1 Uitvoering in natura..........................................................................................................60
Afdeling 2 Schadeherstel...................................................................................................................61
Afdeling 3 Ontbinding........................................................................................................................63
Afdeling 4 Prijsvermindering..............................................................................................................66
Afdeling 5 Schorsing van verbintenissen............................................................................................66
Hoofdstuk 4: Gronden en gevolgen van tenietgaan van overeenkomsten..............................................69
Het tenietgaan van verbintenissen....................................................................................................69
Nietigheid...........................................................................................................................................69
Eenzijdige opzegging..........................................................................................................................73
Opzegging..........................................................................................................................................74
Postcontractuele verbintenissen.......................................................................................................75
DEEL 4. Gevolgen van het contract voor derden.................................................................................................. 76
Hoofdstuk 1: Algemeen..........................................................................................................................76
Hoofdstuk 2: Onderscheid tussen contractpartijen en derden................................................................76
Onderscheid contractspartijen/derden.............................................................................................76
Hoofdstuk 3: Relativiteit van de obligatoire (interne) gevolgen..............................................................77
Relativiteit van obligatoire interne gevolgen.....................................................................................77
Actieve uitzonderingen......................................................................................................................78
Passieve uitzonderingen....................................................................................................................80
Hoofdstuk 4: Tegenwerpbaarheid van de externe gevolgen...................................................................81
Draagwijdte en betekenis van tegenstelbaarheid externe gevolgen.................................................81
Derdemedeplichtigheid aan andermans contractbreuk....................................................................83
Uitzonderingen op tegenstelbaarheid van de externe gevolgen.......................................................83
DEEL 5. De rechtsfeiten....................................................................................................................................... 85
Hoofdstuk 1: De zaakwaarneming..........................................................................................................85
Zaakwaarneming................................................................................................................................85
Hoofdstuk 2: De onverschuldigde betaling.............................................................................................87
, Onverschuldigde betaling..................................................................................................................87
Hoofdstuk 3: De ongerechtvaardigde verrijking.....................................................................................88
Ongerechtvaardigde verrijking...........................................................................................................88
DEEL 6. Overdracht van verbintenissen en contracten......................................................................................... 90
Hoofdstuk 0: De overdracht van schuldvordering...................................................................................90
Hoofdstuk 1: De overdracht (of cessie) van schuldvordering..................................................................90
Hoofdstuk 2: Schuld- en contractoverdracht..........................................................................................93
Schuldoverdracht...............................................................................................................................93
Contractsoverdracht..........................................................................................................................94
DEEL 7. Tenietgaan of uitdoven van de verbintenis of de rechtsvordering............................................................95
Hoofdstuk 1: Nakoming van de verbintenis of betaling..........................................................................95
Begrip betaling...................................................................................................................................95
Toepassingsvoorwaarden..................................................................................................................95
Betaling van een geldsom..................................................................................................................97
Modaliteiten van de betaling.............................................................................................................98
Begrip en soorten..............................................................................................................................99
Gedwongen betaling........................................................................................................................101
Hoofdstuk 2: Schuldvernieuwing..........................................................................................................103
Begrip...............................................................................................................................................103
Hoofdstuk 3: Kwijtschelding van schuld, afstand van recht en rechtsverwerking.................................104
Kwijtschelding van schuld................................................................................................................104
Afstand van recht.............................................................................................................................105
Rechtsverwerking............................................................................................................................106
Hoofdstuk 4: Schuldvergelijking...........................................................................................................107
Hoofdstuk 5: Verval door verdwijning van het voorwerp......................................................................110
Hoofdstuk 6: Schuldvermenging...........................................................................................................110
Kenmerken.......................................................................................................................................110
Toepassingsvoorwaarden................................................................................................................110
Gevolgen..........................................................................................................................................110
Hoofdstuk 7: De bevrijdende verjaring.................................................................................................110
Hoofdstuk 8: Verval van recht of bevoegdheid.....................................................................................113
DEEL 8. Het bewijs............................................................................................................................................ 115
Hoofdstuk 1: Algemeen........................................................................................................................115
Inleidende beschouwingen..............................................................................................................115
Bronnen van het bewijsrecht...........................................................................................................116
Algemene beginselen.......................................................................................................................116
Hoofdstuk 2: Voorwerp van het bewijs.................................................................................................118
,Hoofdstuk 3: De bewijslast...................................................................................................................118
Algemene beginselen.......................................................................................................................118
Toepassingen inzake de bewijslast..................................................................................................119
Hoofdstuk 4: De bewijsstandaard.........................................................................................................119
Hoofdstuk 5: Wettelijke vermoedens....................................................................................................119
Hoofdstuk 6: De toelaatbaarheid van de bewijsmiddelen....................................................................120
Principes..........................................................................................................................................120
Gereglementeerd bewijssstelsel: geschrift......................................................................................120
Uitzonderingen op gereglementeerd bewijssstelsel........................................................................120
Hoofdstuk 7: De bewijsmiddelen..........................................................................................................122
, Hoofdstuk 0: Inleiding
Waarover gaat het?
Verbintenissenrecht is de “Moeder van het recht”
Omvat:
- Verbintenissen uit eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen
- Verbintenissen uit de wet (leer van de onrechtmatige daad: afzonderlijk vak BCA), meer
bepaald rechtsfeiten
Kern van het privaatrecht: regelt rechtsverhoudingen tussen individuen
(>< publiek recht: regelt rechtsverhoudingen tussen overheid en individuen)
Individu: titularis van subjectief recht (NP of RP)
Bijzondere status verbintenissenrecht
▪ Doelstellingen verbintenissenrecht:
- Bindende kracht ovk m.h.o. op een efficiënt en rechtszeker verloop van het rechtsverkeer
- Contractsvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie
- Maatschappelijke rechtvaardigheid
Evolutie van oud naar nieuw recht
- Regels van oud BW van 1804 achterhaald?
- Maar rechtspraak heeft gezorgd voor evolutie, waardoor verbintenissenrecht de “tand
des tijds” relatief goed heeft doorstaan.
- Hoge verwachtingen van nieuw verbintenissenrecht
Boek 1: “Algemene bepalingen”
▪ Principes:
- Transversale werking, maar van groot belang voor het verbintenissenrecht
- Geeft definities van: bronnen, toepassing van wet in de tijd, rechtshandeling, wilsuiting,
kennisgeving, tijdsbepaling en voorwaarde, berekening termijnen, vertegenwoordiging,
subjectieve goede trouw, rechtsmisbruik, oogmerk om te schade, afstand van recht
- Gelaagde structuur (van algemeen naar bijzonder)
- Keuze voor algemeen begrippenkader verdient goedkeuring
▪ Kritiek op Boek 1:
- Vragen bij totstandkoming
- Summier wetboek
- Waarom worden bepaalde begrippen wel en andere niet gedefinieerd in Boek 1?
, Boek 5: “Verbintenissen”
- Evolutie, geen revolutie
- Gaat hervorming ver genoeg? Voldoende aandacht voor recente tendensen (bv.
duurzaamheid)?
- Voldoende verantwoording voor gemaakte keuzes?
Doelstellingen Boek 5
▪ Modernisering:
- Terminologische vereenvoudiging:
Vb. voorzichtige en redelijke persoon, ongerechtvaardigde verrijking, …
Maar aantal moeilijke/verwarrende begrippen blijven behouden (bv. oneigenlijke
contracten, wilsverhinderende dwaling…)
- Meer moderne en logische structuur
- Inhoudelijke modernisering
* Nieuw evenwicht tussen wilsautonomie en rol rechter
* Sancties op maat
* Overdracht van verbintenissen, schuldvorderingen en contracten
- Toegankelijk voor de burger
Maar blijft een technische regeling
▪ Coherentie en rechtszekerheid bevorderen:
- Codificatie van bestaande cassatierechtspraak
Vbn. Buitengerechtelijke ontbinding op partijverklaring, contracts- en
onderhandelingsvrijheid, misbruik van omstandigheden, enz.
- Vereenvoudiging van aantal regels
- Meer coherente structuur
- O.a. chronologische regeling van sluiten tot einde van ovk
▪ Competitiviteit van het Belgische recht verhogen
Aard van de wetsbepalingen
▪ Algemene catch all bepaling in Boek 5 BW
Art. 5.3, tweede lid BW
▪ Boek 1 BW: geen regeling
- Vergetelheid van de wetgever
- Zelfde regeling als bij Boek 5 BW?
