FRANS RECHT........................................................................................................................................................... 4
I. HISTORISCHE CONTEXT.......................................................................................................................................... 4
Onderdeel van het (West−)Romeinse rijk....................................................................................................................4
476: val van het West−Romeinse rijk (invallen van de Germanen).............................................................................4
8e−18e eeuw: tijdperk van de Franse Koningen............................................................................................................4
8e−9e eeuw: Karel de Grote herenigde het Frankische (West−Romeinse) rijk........................................................................4
17e−18e eeuw: feodaliteit, maar sterkere centralisatie (AR).....................................................................................................5
Franse revolutie (1789) tot 1958..................................................................................................................................5
1958: 5e Republiek (huidig regime).............................................................................................................................6
II. RECHTSBRONNEN................................................................................................................................................. 8
Overzicht van de rechtsbronnen..................................................................................................................................8
Onderscheid tussen bindende en gezaghebbende of aanvullende bronnen van recht............................................................8
Grondwet (Constitution)..............................................................................................................................................8
Inhoud...................................................................................................................................................................................... 9
Overzicht: WM & UM.................................................................................................................................................11
Uitvoerende macht.....................................................................................................................................................11
Wetgeving..................................................................................................................................................................12
Belang van de Napoleontische codificaties............................................................................................................................12
Rechtspraak................................................................................................................................................................13
Hiërarchie der normen...............................................................................................................................................14
Bloc de constitutionnalité......................................................................................................................................................14
Bloc de conventionnalité........................................................................................................................................................14
Bloc de légalité....................................................................................................................................................................... 15
III. STAATSSTRUCTUUR EN INSTELLINGEN............................................................................................................... 16
Scheiding der machten ligt aan de basis van de Franse staatsstructuur...................................................................16
De wetgevende macht...............................................................................................................................................16
Bicamerisme en het wetgevend proces.................................................................................................................................17
De uitvoerende macht................................................................................................................................................18
De President van de Republiek..............................................................................................................................................18
Rol en bevoegdheden van de president van de republiek.....................................................................................................19
De overheid............................................................................................................................................................................19
Relatie tussen de machten.....................................................................................................................................................20
De grondwetsherziening............................................................................................................................................20
De rechterlijke macht.................................................................................................................................................21
Jurisdictioneel dualisme: twee afzonderlijke rechtsordes......................................................................................................21
Kenmerken van de ordre judiciaire........................................................................................................................................24
4 hoogste rechtbanken.......................................................................................................................................................... 25
IV. CAPUT SELECTUM: LAÏCITÉ................................................................................................................................ 26
Begrip laïcité..............................................................................................................................................................26
Zie bv. Conseil d’État, Créches de Noël, 9/11/2016...............................................................................................................28
Verbod op het bedekken van het gezicht in de publieke ruimte............................................................................................29
Quid Belgie?........................................................................................................................................................................... 30
DUITS RECHT.......................................................................................................................................................... 32
I. HISTORISCHE CONTEXT........................................................................................................................................ 32
843: Verdrag van Verdun:..........................................................................................................................................32
962−1806: Eerste keizerrijk........................................................................................................................................32
962: Otto I laat zich door de paus tot Keizer kronen..............................................................................................................32
Toenemende versnippering...................................................................................................................................................32
1806−1871: Politieke instabiliteit..............................................................................................................................33
1871−1918: Tweede keizerrijk...................................................................................................................................33
1918−1933: Weimarrepubliek (“German Reich”)......................................................................................................34
1
, 1933−1945: Nazi−Duitsland (‘Dritte Reich’)...............................................................................................................34
1945−1989: Naoorlogse periode................................................................................................................................35
1949: Ontstaan twee onafhankelijke deelstaten....................................................................................................................35
1989: Duitse hereniging.............................................................................................................................................35
2+4-verdrag vandaag:............................................................................................................................................................36
II. RECHTSBRONNEN............................................................................................................................................... 38
Twee centrale thema’s...............................................................................................................................................38
Hereniging van Duitsland.......................................................................................................................................................38
Grendels tegen nazi-regime (nie wieder)...............................................................................................................................39
Overzicht van de rechtsbronnen................................................................................................................................41
Grondwet............................................................................................................................................................................... 41
Wetgeving.............................................................................................................................................................................. 41
Allgemeiner Teil (boek 1).......................................................................................................................................................42
Generalklauseln.....................................................................................................................................................................42
Rechtsverordnungen..............................................................................................................................................................43
Hiërarchie der normen...............................................................................................................................................43
Algemene beginselen van het volkenrecht............................................................................................................................44
Gewoonte.............................................................................................................................................................................. 45
Rechtsverordnungen..............................................................................................................................................................45
Hoe past het Duits federalisme in de hiërarchie der normen?...............................................................................................45
III. STAATSSTRUCTUUR EN INSTELLINGEN............................................................................................................... 47
Principe van federalisme............................................................................................................................................47
Republiek....................................................................................................................................................................48
Wetgevende macht....................................................................................................................................................48
Uitvoerende macht.....................................................................................................................................................48
Rechterlijke macht.....................................................................................................................................................49
IV. CAPUT SELECTUM: ABORTUS............................................................................................................................. 53
Historische context.....................................................................................................................................................53
Duitse eenmaking (1990)...........................................................................................................................................55
Huidige regeling.........................................................................................................................................................55
ANGLO-AMERIKAANS RECHT.................................................................................................................................. 56
I. INLEIDING............................................................................................................................................................ 56
Civil law......................................................................................................................................................................56
Common law..............................................................................................................................................................56
Begrip “Anglo−Amerikaans recht”.............................................................................................................................57
II. HISTORISCHE CONTEXT – VERENIGD KONINKRIJK................................................................................................ 59
< 11e eeuw: zwak centraal gezag, grote rechtsverscheidenheid...............................................................................59
1066: Slag bij Hastings...............................................................................................................................................59
Common law..............................................................................................................................................................59
Vanaf 12e eeuw: ontwikkeling common law d.m.v. koninklijke rechtspraak............................................................59
Opkomst en ontwikkeling van equity.........................................................................................................................60
Versmelting common law en equity law....................................................................................................................61
Latere evoluties..........................................................................................................................................................61
III. RECHTSBRONNEN – VERENIGD KONINKRIJK....................................................................................................... 63
Overzicht van de rechtsbronnen................................................................................................................................63
Hiërarchie der normen...............................................................................................................................................66
IV. STAATSSTRUCTUUR EN INSTELLINGEN– VERENIGD KONINKRIJK.........................................................................68
Algemeen...................................................................................................................................................................68
Wetgevende macht....................................................................................................................................................70
Uitvoerende macht.....................................................................................................................................................72
2
, Rechterlijke macht.....................................................................................................................................................72
V. CAPUT SELECTUM – IMMIGRATIE EN DE RWANDA-DEAL.....................................................................................75
Context: migratie en het VK.......................................................................................................................................75
Tijdlijn.........................................................................................................................................................................75
I. HISTORISCHE CONTEXT – VERENIGDE STATEN...................................................................................................... 80
Receptie common law................................................................................................................................................80
18e−19e eeuw: langdurig uitbreidingsproces met geleidelijke toevoeging van nieuwe staten................................81
1861−1865: Amerikaanse burgeroorlog (Civil war)...................................................................................................81
Positie van de Afro−Amerikaanse bevolking na de Amerikaanse burgeroorlog (Civil war)......................................82
II. RECHTSBRONNEN – VERENIGDE STATEN............................................................................................................. 84
Overzicht van de rechtsbronnen................................................................................................................................84
Hiërarchie der normen...............................................................................................................................................86
III. STAATSSTRUCTUUR EN INSTELLINGEN – VERENIGDE STATEN.............................................................................88
Verenigde Staten van Amerika als federale staat......................................................................................................88
Wetgevende macht....................................................................................................................................................89
Uitvoerende macht.....................................................................................................................................................90
Rechterlijke macht – gerechtelijke organisatie..........................................................................................................91
IV. CAPUT SELECTUM - ABORTUS............................................................................................................................ 94
Situering.....................................................................................................................................................................94
Roe v. Wade (1973)....................................................................................................................................................94
Planned Parenthood v. Casey (1992).........................................................................................................................95
Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization (2022)...........................................................................................96
V. CAPUT SELECTUM – AMERIKAANSE PRESIDENTSVERKIEZINGEN..........................................................................99
Algemeen...................................................................................................................................................................99
NEDERLANDS RECHT............................................................................................................................................. 101
Open systeem met eigenzinnige traditie.................................................................................................................101
Parlementaire monarchie........................................................................................................................................101
Rechtsbronnen.........................................................................................................................................................101
Het privaatrecht.......................................................................................................................................................102
3
, Frans recht
I. Historische context
Onderdeel van het (West−)Romeinse rijk
Initieel gebruiken en gewoonten van de verschillende Keltische volksstammen
Nadien quasi−universele toepassing van het Romeinse recht
o 212 n.C.: Constitutio Antoniniana geeft romeinse burgerrechten aan alle vrije inwoners van het RR
Eerste keer dat er burgerrechten werden vastgelegd
Nuance: enkel vrije burgers
Invloed Romeins recht speelt vandaag nog een beetje
476: val van het West−Romeinse rijk (invallen van de Germanen)
Verbrokkeling van het grondgebied en van het recht
Schisma tussen noorden en zuiden van Frankrijk
o Noorden: Romeins recht wordt grotendeels verdrongen door het Bourgondische,
Frankische en Normandische gewoonterecht
= pays de droit coutumier
Personele toepassing van het recht: recht van de stam waartoe men behoorde
was van toepassing
Vnl. mondelinge overlevering, soms opgetekend in teksten (bv. Lex Salica)
Bestaat niet meer vandaag, slechts gewoonterecht
o Zuiden: traditie van het Romeins recht blijft grotendeels bewaard
= pays de droit écrit
Wetboeken geïnspireerd op oude Romeinse regels
Migratie en gemengde huwelijken bemoeilijken de personele toepassing van het
recht lokale koningen voeren het romeins recht in
Dat was al geschreven en vastgelegd
8e−18e eeuw: tijdperk van de Franse Koningen
8e−9e eeuw: Karel de Grote herenigde het Frankische
(West−Romeinse) rijk
843: Verdrag van Verdun
o Verdeling van het Frankische rijk onder de drie zonen van Lodewijk I
(kleinzonen van Karel De Grote)
o Creatie van het West−Frankische rijk, de voorloper van Frankrijk
o Koninkrijk van Lodewijk vormt een soort bufferstaat tussen de 2 andere
9e−16e eeuw: feodaliteit, met geleidelijke centralisatie (AR)
o Feodaliteit: leenman krijgt beheer (incl. rechtspraak) over gebieden, in ruil voor loyaliteit
en militaire steun aan leenheer
Koning afhankelijk van leenman voor militaire steun en weinig legislatieve
bevoegdheden (zwakke positie)
o Recht blijft lang zeer verbrokkeld (pays de droit coutumier vs. pays de droit écrit)
Koning had lange tijd zwakke positie, met weinig legislatieve bevoegdheden, wat
verbrokkeling versterkte
4
I. HISTORISCHE CONTEXT.......................................................................................................................................... 4
Onderdeel van het (West−)Romeinse rijk....................................................................................................................4
476: val van het West−Romeinse rijk (invallen van de Germanen).............................................................................4
8e−18e eeuw: tijdperk van de Franse Koningen............................................................................................................4
8e−9e eeuw: Karel de Grote herenigde het Frankische (West−Romeinse) rijk........................................................................4
17e−18e eeuw: feodaliteit, maar sterkere centralisatie (AR).....................................................................................................5
Franse revolutie (1789) tot 1958..................................................................................................................................5
1958: 5e Republiek (huidig regime).............................................................................................................................6
II. RECHTSBRONNEN................................................................................................................................................. 8
Overzicht van de rechtsbronnen..................................................................................................................................8
Onderscheid tussen bindende en gezaghebbende of aanvullende bronnen van recht............................................................8
Grondwet (Constitution)..............................................................................................................................................8
Inhoud...................................................................................................................................................................................... 9
Overzicht: WM & UM.................................................................................................................................................11
Uitvoerende macht.....................................................................................................................................................11
Wetgeving..................................................................................................................................................................12
Belang van de Napoleontische codificaties............................................................................................................................12
Rechtspraak................................................................................................................................................................13
Hiërarchie der normen...............................................................................................................................................14
Bloc de constitutionnalité......................................................................................................................................................14
Bloc de conventionnalité........................................................................................................................................................14
Bloc de légalité....................................................................................................................................................................... 15
III. STAATSSTRUCTUUR EN INSTELLINGEN............................................................................................................... 16
Scheiding der machten ligt aan de basis van de Franse staatsstructuur...................................................................16
De wetgevende macht...............................................................................................................................................16
Bicamerisme en het wetgevend proces.................................................................................................................................17
De uitvoerende macht................................................................................................................................................18
De President van de Republiek..............................................................................................................................................18
Rol en bevoegdheden van de president van de republiek.....................................................................................................19
De overheid............................................................................................................................................................................19
Relatie tussen de machten.....................................................................................................................................................20
De grondwetsherziening............................................................................................................................................20
De rechterlijke macht.................................................................................................................................................21
Jurisdictioneel dualisme: twee afzonderlijke rechtsordes......................................................................................................21
Kenmerken van de ordre judiciaire........................................................................................................................................24
4 hoogste rechtbanken.......................................................................................................................................................... 25
IV. CAPUT SELECTUM: LAÏCITÉ................................................................................................................................ 26
Begrip laïcité..............................................................................................................................................................26
Zie bv. Conseil d’État, Créches de Noël, 9/11/2016...............................................................................................................28
Verbod op het bedekken van het gezicht in de publieke ruimte............................................................................................29
Quid Belgie?........................................................................................................................................................................... 30
DUITS RECHT.......................................................................................................................................................... 32
I. HISTORISCHE CONTEXT........................................................................................................................................ 32
843: Verdrag van Verdun:..........................................................................................................................................32
962−1806: Eerste keizerrijk........................................................................................................................................32
962: Otto I laat zich door de paus tot Keizer kronen..............................................................................................................32
Toenemende versnippering...................................................................................................................................................32
1806−1871: Politieke instabiliteit..............................................................................................................................33
1871−1918: Tweede keizerrijk...................................................................................................................................33
1918−1933: Weimarrepubliek (“German Reich”)......................................................................................................34
1
, 1933−1945: Nazi−Duitsland (‘Dritte Reich’)...............................................................................................................34
1945−1989: Naoorlogse periode................................................................................................................................35
1949: Ontstaan twee onafhankelijke deelstaten....................................................................................................................35
1989: Duitse hereniging.............................................................................................................................................35
2+4-verdrag vandaag:............................................................................................................................................................36
II. RECHTSBRONNEN............................................................................................................................................... 38
Twee centrale thema’s...............................................................................................................................................38
Hereniging van Duitsland.......................................................................................................................................................38
Grendels tegen nazi-regime (nie wieder)...............................................................................................................................39
Overzicht van de rechtsbronnen................................................................................................................................41
Grondwet............................................................................................................................................................................... 41
Wetgeving.............................................................................................................................................................................. 41
Allgemeiner Teil (boek 1).......................................................................................................................................................42
Generalklauseln.....................................................................................................................................................................42
Rechtsverordnungen..............................................................................................................................................................43
Hiërarchie der normen...............................................................................................................................................43
Algemene beginselen van het volkenrecht............................................................................................................................44
Gewoonte.............................................................................................................................................................................. 45
Rechtsverordnungen..............................................................................................................................................................45
Hoe past het Duits federalisme in de hiërarchie der normen?...............................................................................................45
III. STAATSSTRUCTUUR EN INSTELLINGEN............................................................................................................... 47
Principe van federalisme............................................................................................................................................47
Republiek....................................................................................................................................................................48
Wetgevende macht....................................................................................................................................................48
Uitvoerende macht.....................................................................................................................................................48
Rechterlijke macht.....................................................................................................................................................49
IV. CAPUT SELECTUM: ABORTUS............................................................................................................................. 53
Historische context.....................................................................................................................................................53
Duitse eenmaking (1990)...........................................................................................................................................55
Huidige regeling.........................................................................................................................................................55
ANGLO-AMERIKAANS RECHT.................................................................................................................................. 56
I. INLEIDING............................................................................................................................................................ 56
Civil law......................................................................................................................................................................56
Common law..............................................................................................................................................................56
Begrip “Anglo−Amerikaans recht”.............................................................................................................................57
II. HISTORISCHE CONTEXT – VERENIGD KONINKRIJK................................................................................................ 59
< 11e eeuw: zwak centraal gezag, grote rechtsverscheidenheid...............................................................................59
1066: Slag bij Hastings...............................................................................................................................................59
Common law..............................................................................................................................................................59
Vanaf 12e eeuw: ontwikkeling common law d.m.v. koninklijke rechtspraak............................................................59
Opkomst en ontwikkeling van equity.........................................................................................................................60
Versmelting common law en equity law....................................................................................................................61
Latere evoluties..........................................................................................................................................................61
III. RECHTSBRONNEN – VERENIGD KONINKRIJK....................................................................................................... 63
Overzicht van de rechtsbronnen................................................................................................................................63
Hiërarchie der normen...............................................................................................................................................66
IV. STAATSSTRUCTUUR EN INSTELLINGEN– VERENIGD KONINKRIJK.........................................................................68
Algemeen...................................................................................................................................................................68
Wetgevende macht....................................................................................................................................................70
Uitvoerende macht.....................................................................................................................................................72
2
, Rechterlijke macht.....................................................................................................................................................72
V. CAPUT SELECTUM – IMMIGRATIE EN DE RWANDA-DEAL.....................................................................................75
Context: migratie en het VK.......................................................................................................................................75
Tijdlijn.........................................................................................................................................................................75
I. HISTORISCHE CONTEXT – VERENIGDE STATEN...................................................................................................... 80
Receptie common law................................................................................................................................................80
18e−19e eeuw: langdurig uitbreidingsproces met geleidelijke toevoeging van nieuwe staten................................81
1861−1865: Amerikaanse burgeroorlog (Civil war)...................................................................................................81
Positie van de Afro−Amerikaanse bevolking na de Amerikaanse burgeroorlog (Civil war)......................................82
II. RECHTSBRONNEN – VERENIGDE STATEN............................................................................................................. 84
Overzicht van de rechtsbronnen................................................................................................................................84
Hiërarchie der normen...............................................................................................................................................86
III. STAATSSTRUCTUUR EN INSTELLINGEN – VERENIGDE STATEN.............................................................................88
Verenigde Staten van Amerika als federale staat......................................................................................................88
Wetgevende macht....................................................................................................................................................89
Uitvoerende macht.....................................................................................................................................................90
Rechterlijke macht – gerechtelijke organisatie..........................................................................................................91
IV. CAPUT SELECTUM - ABORTUS............................................................................................................................ 94
Situering.....................................................................................................................................................................94
Roe v. Wade (1973)....................................................................................................................................................94
Planned Parenthood v. Casey (1992).........................................................................................................................95
Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization (2022)...........................................................................................96
V. CAPUT SELECTUM – AMERIKAANSE PRESIDENTSVERKIEZINGEN..........................................................................99
Algemeen...................................................................................................................................................................99
NEDERLANDS RECHT............................................................................................................................................. 101
Open systeem met eigenzinnige traditie.................................................................................................................101
Parlementaire monarchie........................................................................................................................................101
Rechtsbronnen.........................................................................................................................................................101
Het privaatrecht.......................................................................................................................................................102
3
, Frans recht
I. Historische context
Onderdeel van het (West−)Romeinse rijk
Initieel gebruiken en gewoonten van de verschillende Keltische volksstammen
Nadien quasi−universele toepassing van het Romeinse recht
o 212 n.C.: Constitutio Antoniniana geeft romeinse burgerrechten aan alle vrije inwoners van het RR
Eerste keer dat er burgerrechten werden vastgelegd
Nuance: enkel vrije burgers
Invloed Romeins recht speelt vandaag nog een beetje
476: val van het West−Romeinse rijk (invallen van de Germanen)
Verbrokkeling van het grondgebied en van het recht
Schisma tussen noorden en zuiden van Frankrijk
o Noorden: Romeins recht wordt grotendeels verdrongen door het Bourgondische,
Frankische en Normandische gewoonterecht
= pays de droit coutumier
Personele toepassing van het recht: recht van de stam waartoe men behoorde
was van toepassing
Vnl. mondelinge overlevering, soms opgetekend in teksten (bv. Lex Salica)
Bestaat niet meer vandaag, slechts gewoonterecht
o Zuiden: traditie van het Romeins recht blijft grotendeels bewaard
= pays de droit écrit
Wetboeken geïnspireerd op oude Romeinse regels
Migratie en gemengde huwelijken bemoeilijken de personele toepassing van het
recht lokale koningen voeren het romeins recht in
Dat was al geschreven en vastgelegd
8e−18e eeuw: tijdperk van de Franse Koningen
8e−9e eeuw: Karel de Grote herenigde het Frankische
(West−Romeinse) rijk
843: Verdrag van Verdun
o Verdeling van het Frankische rijk onder de drie zonen van Lodewijk I
(kleinzonen van Karel De Grote)
o Creatie van het West−Frankische rijk, de voorloper van Frankrijk
o Koninkrijk van Lodewijk vormt een soort bufferstaat tussen de 2 andere
9e−16e eeuw: feodaliteit, met geleidelijke centralisatie (AR)
o Feodaliteit: leenman krijgt beheer (incl. rechtspraak) over gebieden, in ruil voor loyaliteit
en militaire steun aan leenheer
Koning afhankelijk van leenman voor militaire steun en weinig legislatieve
bevoegdheden (zwakke positie)
o Recht blijft lang zeer verbrokkeld (pays de droit coutumier vs. pays de droit écrit)
Koning had lange tijd zwakke positie, met weinig legislatieve bevoegdheden, wat
verbrokkeling versterkte
4