1.1 SAANDACHT VOOR ROUW
- Belang om als psychiater met rouw en dood overweg te kunnen
- Geneesheer, maar erbuiten ook mens zijn.
- Emoties bij de mensen navragen
- Belang van informatie
- ! preventie secundaire victimisatie
HISTORISCH
- Sigmund Freud (1925)
o Rouwarbeid
o Band verbreken en overledene loslaten
o Draad vh leven terug oppakken
o ! radicaal en drastisch
- Elisabeth Kübler-Ross (1969)
o Palliatieve setting (pt + nabestaanden)
o (beschrijvend <> voorschrijvend) Ontkenning > woede > onderhandeling > depressie > acceptatie
o ! chronologische volgorde + einde aan rouw klopt niet altijd
- PROBLEMEN
o Verschillende types dood, natuurlijk vs niet-natuurlijk
o Veel tegenargumenten hiertegen via onderzoek
o Continuing bonds; rouwproces, zingeving, veilige hechting
NIEUWE
- Two-track model of bereavement
o Biopsychosociaal functioneren
o Relatie behouden met overledene
- Dual process Model of coping with bereavement (beste?)
o Oscillatie tss verliesgericht en herstelgericht (bootje)
o Geen eindpunt
o Overs vermijden door meer grip te krijgen
- Meaning reconstruction approach to grief
o Uitdaging eraan geven -> vb les gaan geven over alchol achter stuur
o Veerkracht en adaptatie
o ! niet natuurlijke dood, kind.
- Takenmodel William Worden (Manu Keirse = ROUWEXPERT)
o Geen fasen, maar taken
o Accepteren dat de overledene er niet meer is, doorleven van emoties, aanpassen aan leven zonder
overledene, plaats geven en opnieuw starten.
THERAPEUTISCHE MODELLEN
- Complicated grief therapy
o Obv Duaal proces model
o Verhaal vertellen en ervaren, converaties met overledene, herinneringen bewaren, nieuwe
levensdoelen formuleren
- Cognitive behaviour therapy
o 2 fase; cognitieve herstructurering en exposure oefeningen
o Activatie om grief-loop tegen te gaan
- Meaning-making approaches
o Sense making, benefit finding, emotional disclosure, Robert Neimeyer
- Family focused grief therapy
o Interventies obv coherentie, communicatie, conflict-hantering
o Niet bij goed functionerende OF vijandige gezinnen
- ++++ maar ook andere diverse mogelijkheden; literatuur, lotgenoten, lichaamstherapie, creatieve..
HUISARTSEN
- Belangrijke rol in rouwondersteuning, maar gebrekkige kennis in Vlaanderen.
, o Kennis is belangrijk + opleiding noodzakelijk
- 4 problemen
o Rouw als gestandaardiseerd proces ziek ipv individueel proces
o Interveniëren ipv vertrouwen op veerkracht
o Doorsturen ipv zelf rouwbegeleiding bieden
o Formele opleiding <-> praktijkervaring.
- KERN -> geef tijd(nemen/geven), geef taal(mensentaal, stilte, ook aan kinderen), geef toe(fouten, mens zijn)
1.2 ETHIEK VAN LEVENSEINDE
- België enig lang waar euthanasie legaal is (geen recht erop, maar wel recht te verzoeken)
- Andere landen geen wetgeving ofwel physician assisted suicide
- 2020 opnieuw discussie heropgeflakkerd
- Wetgeving -> fysiek en/of psychisch lijden.
- Bij fysisch lijden moet de pt uitbehandeld zijn, bij psychisch lijden is dit een grijze zone.
- Maar debat zit vast omdat coalitie voor en tegenstanders heeft, er wordt geen initiatief genomen.
INLEIDING
- Lijden is zinloos als geen religie. -> pt’en in Belgie/Europa willen tegenwoordig van pijn verlost zijn
- Hierdoor druk op politiek over euthanasie en palliatieve sedatie
o Euthanasie moet geregistreed worden + de vraag ernaar. Pt moet aanvragen + arts goedkeuren
o Palliatieve sedatie wordt vaak door arts beslist
- 1998 debatten Belgische senaat
- 1999 paarse regering (zonder CD&V)
- 2002 wetgeving pt’rechten;
o Palliatieve zorg (ook in 2016 aangepast)
o Euthanasie -> 2014 en 2020 aangepast
§ Meerderjarig of ontvoogde minderjarige die handelsbekwaam of bewust is
§ Vrijwillig verzoek, overwogen en herhaald (zonder externe druk)
§ Medisch uitzichtloze toestand (aanhoudend en ondraaglijk fysiek of psychisch lijden) als
gevolg van ernstige/ongeneeslijke aandoening, door ongeval/ziekte.
§ + arts moet voorschriften en procedures naleven
• Pt inlichten over gezondheid/verwachting, geen andere oplossing, vrije wil
• Onafhankelijke(pt/mede arts), arts raadplegen
• Evt bespreken met verzorgingsteam
• Als de pt het wil, bespreken met naasten of personen die hij wil.
§ 2014
• Leeftijd verworpen en omgeruild voor ‘oordeelsbekwaamheid’
o Maar enkel voor medisch uitzichtloos fysiek lijden, dat binnen
niet-afzienbare termijn het overlijden tot gevolg zal hebben.
o Bespreken met onafhankelijk arts
o Raadpleging jeugdpsychiater/psycholoog om oordeelsbekwaamheid te
beoordelen en te attesteren
o De wetterlijke vertegenwoordigers moeten ingelicht worden + akkoord.
o Verzoek pt + instemming beide vertegenwoordigers op papier.
o Bespreken met verpleegkundig team als het er is
o Bespreken met de naasten en persoon die minderjarige aanwijst
o Na de euthanasie ook psychologische bijstand aan de betrokkenen.
§ 2020
• Wilsbekwaamheid niet tijdelijk, maar van onbepaalde duur
• Na verzoek binnen 7d informeren over weigering en actief doorverwijzen.
- Palliatieve sedatie
- Bewustzijn van terminale pt verlagen en refractaire symptomen te controleren
- Belang om als psychiater met rouw en dood overweg te kunnen
- Geneesheer, maar erbuiten ook mens zijn.
- Emoties bij de mensen navragen
- Belang van informatie
- ! preventie secundaire victimisatie
HISTORISCH
- Sigmund Freud (1925)
o Rouwarbeid
o Band verbreken en overledene loslaten
o Draad vh leven terug oppakken
o ! radicaal en drastisch
- Elisabeth Kübler-Ross (1969)
o Palliatieve setting (pt + nabestaanden)
o (beschrijvend <> voorschrijvend) Ontkenning > woede > onderhandeling > depressie > acceptatie
o ! chronologische volgorde + einde aan rouw klopt niet altijd
- PROBLEMEN
o Verschillende types dood, natuurlijk vs niet-natuurlijk
o Veel tegenargumenten hiertegen via onderzoek
o Continuing bonds; rouwproces, zingeving, veilige hechting
NIEUWE
- Two-track model of bereavement
o Biopsychosociaal functioneren
o Relatie behouden met overledene
- Dual process Model of coping with bereavement (beste?)
o Oscillatie tss verliesgericht en herstelgericht (bootje)
o Geen eindpunt
o Overs vermijden door meer grip te krijgen
- Meaning reconstruction approach to grief
o Uitdaging eraan geven -> vb les gaan geven over alchol achter stuur
o Veerkracht en adaptatie
o ! niet natuurlijke dood, kind.
- Takenmodel William Worden (Manu Keirse = ROUWEXPERT)
o Geen fasen, maar taken
o Accepteren dat de overledene er niet meer is, doorleven van emoties, aanpassen aan leven zonder
overledene, plaats geven en opnieuw starten.
THERAPEUTISCHE MODELLEN
- Complicated grief therapy
o Obv Duaal proces model
o Verhaal vertellen en ervaren, converaties met overledene, herinneringen bewaren, nieuwe
levensdoelen formuleren
- Cognitive behaviour therapy
o 2 fase; cognitieve herstructurering en exposure oefeningen
o Activatie om grief-loop tegen te gaan
- Meaning-making approaches
o Sense making, benefit finding, emotional disclosure, Robert Neimeyer
- Family focused grief therapy
o Interventies obv coherentie, communicatie, conflict-hantering
o Niet bij goed functionerende OF vijandige gezinnen
- ++++ maar ook andere diverse mogelijkheden; literatuur, lotgenoten, lichaamstherapie, creatieve..
HUISARTSEN
- Belangrijke rol in rouwondersteuning, maar gebrekkige kennis in Vlaanderen.
, o Kennis is belangrijk + opleiding noodzakelijk
- 4 problemen
o Rouw als gestandaardiseerd proces ziek ipv individueel proces
o Interveniëren ipv vertrouwen op veerkracht
o Doorsturen ipv zelf rouwbegeleiding bieden
o Formele opleiding <-> praktijkervaring.
- KERN -> geef tijd(nemen/geven), geef taal(mensentaal, stilte, ook aan kinderen), geef toe(fouten, mens zijn)
1.2 ETHIEK VAN LEVENSEINDE
- België enig lang waar euthanasie legaal is (geen recht erop, maar wel recht te verzoeken)
- Andere landen geen wetgeving ofwel physician assisted suicide
- 2020 opnieuw discussie heropgeflakkerd
- Wetgeving -> fysiek en/of psychisch lijden.
- Bij fysisch lijden moet de pt uitbehandeld zijn, bij psychisch lijden is dit een grijze zone.
- Maar debat zit vast omdat coalitie voor en tegenstanders heeft, er wordt geen initiatief genomen.
INLEIDING
- Lijden is zinloos als geen religie. -> pt’en in Belgie/Europa willen tegenwoordig van pijn verlost zijn
- Hierdoor druk op politiek over euthanasie en palliatieve sedatie
o Euthanasie moet geregistreed worden + de vraag ernaar. Pt moet aanvragen + arts goedkeuren
o Palliatieve sedatie wordt vaak door arts beslist
- 1998 debatten Belgische senaat
- 1999 paarse regering (zonder CD&V)
- 2002 wetgeving pt’rechten;
o Palliatieve zorg (ook in 2016 aangepast)
o Euthanasie -> 2014 en 2020 aangepast
§ Meerderjarig of ontvoogde minderjarige die handelsbekwaam of bewust is
§ Vrijwillig verzoek, overwogen en herhaald (zonder externe druk)
§ Medisch uitzichtloze toestand (aanhoudend en ondraaglijk fysiek of psychisch lijden) als
gevolg van ernstige/ongeneeslijke aandoening, door ongeval/ziekte.
§ + arts moet voorschriften en procedures naleven
• Pt inlichten over gezondheid/verwachting, geen andere oplossing, vrije wil
• Onafhankelijke(pt/mede arts), arts raadplegen
• Evt bespreken met verzorgingsteam
• Als de pt het wil, bespreken met naasten of personen die hij wil.
§ 2014
• Leeftijd verworpen en omgeruild voor ‘oordeelsbekwaamheid’
o Maar enkel voor medisch uitzichtloos fysiek lijden, dat binnen
niet-afzienbare termijn het overlijden tot gevolg zal hebben.
o Bespreken met onafhankelijk arts
o Raadpleging jeugdpsychiater/psycholoog om oordeelsbekwaamheid te
beoordelen en te attesteren
o De wetterlijke vertegenwoordigers moeten ingelicht worden + akkoord.
o Verzoek pt + instemming beide vertegenwoordigers op papier.
o Bespreken met verpleegkundig team als het er is
o Bespreken met de naasten en persoon die minderjarige aanwijst
o Na de euthanasie ook psychologische bijstand aan de betrokkenen.
§ 2020
• Wilsbekwaamheid niet tijdelijk, maar van onbepaalde duur
• Na verzoek binnen 7d informeren over weigering en actief doorverwijzen.
- Palliatieve sedatie
- Bewustzijn van terminale pt verlagen en refractaire symptomen te controleren
