PARTIM PEDIATRIE + BIJHORENDE KLINISCHE LESSEN
1 ONTWIKKELING
-Pasgeboren(uur) > neonaat(1mnd) > zuigeling(tot 1j) > peuter(tot 2j) > jong kind(tot 5j) > oud kind(tot 12j) > adolesc
-Bloeddruk obv geslacht, leeftijd, lengte
-Ontwikkeling afhankelijk van genen en omgeving(hoge SES,…)
-Mediaanwaarde = 50% vd kinderen zal het kunnen, maximumleeftijd = vaardigheid moet bereikt zijn, 97,5%.
! preterme kinderen (<37wk) = vroeggeboorte -> tot 2jaar mogen we het aantal preterme weken aftrekken.
Domeinen
Grove motoriek (0 - 1j) Mediaan(mijlpaal) Alarmteken
Hoofdcontrole kruip 6wk 4m
Spiertonus rug 3m
Grijpreflex/…reflex 3m
Zitten zonder steun 7m 9m
Rechtstaan steun 10m 12m
Lopen breed steunvl 12m 18m
- Fijne motoriek en visus (1 - 1,5j)
Voorwerp volgen 6wk 3m
Grijpen 5m 6m
Pincetgreep 10m 12m
- Taal, spraak, gehoor (1,5 - 2,5j)
Geluidjes maken (aa) 3m
Eerste woorden 8m 18m
Eerste zin 2j 30m
- Sociaal en emotionele ontwikkeling (vanaf 2j)
Glimlachen 6wk 8wk
-Niet altijd gelijke snelheid van ontwikkeling door de verschillende domeinen
Vb. Probleem met gehoor -> minder taal en spraakontwikkeling
Algo test (gebaseerde op BERA) meet hersenstamactiviteit na geluidsstimulus, op 2-4wk, geen bias, snel
Als 2x hoger dan referentiewaarde -> toch BERA doen (duurt 2uur)
Als gehoorverlies aangetoond -> onder de 3m doorverwijzen, snellere behandeling = beter outcome
Oorzaak; genetische afwijking, infectie, toxische stoffen, ..
Perceptief of sensorineural Genetisch, faramaca, trauma, infectie R/amplificatie, implant, revalidatie
Geleidingsstoornis Cerumen, Down, AOM R/conservatief, amplificatie, chirurg
Vb. Probleem met visus -> niet volgen, niet glimlachen, fotofobie,…
Oorzaak; leukocorie(toxoplasmose, retinoblastoom), genetische katarakt, infectie, hoge conc O2, trauma…
2 PERINATOLOGIE
- Geboorte = geboorte van 1 kind vanaf 22wk of ≥500g, levend of dood.
- Prematuur <37wk en postmatuur >42wk.
- Perinatale sterfte = foetaal (≥500g OF ≥22wk) + vroeg neonataal (tot 7d)
- Zuigelingen sterfte = Neonatale sterfte(levend, tss 0 -28d) + postneonatale sterfte(levend, tss 28d en 1j)
- Zeer laag geboortegewicht (<1500g) < laag geboortegewicth (<2500g), dysmaturiteit onder p10 bij Zsduur.
Diagnostische technieken
- Foetale echo; misvormingen, Zsduur, meerling, groei, vruchtwater
- Screening materneel bloed; Hb, bloedgroep, infecties, NIPT(12wk), amniocentese = vruchtwaterpunctie
>15wk, chorion villus sampling = vlokkentest >10wk.
Medicatie
- Corticoïden bij dreigende vroeggeboorte (<24-34wk); reductie mortaliteit en morbiditeit door longrijping te
versnellen. Minstens 24uur voor bevalling
,Heelkunde
- Urethrakleppen, hernia diafragmatica, spina bifida, tweelingtransfusiesyndroom
Risicofactoren foetus
- Pre-eclampsie(IGUR), placenta insufficiëntie, meerlingzwangerschap, DM(voorbijgaand hyperinsulinisme na
geboorte, macrosomie, kans op obesitas), hyperthyreoïdie(tachycardie), OH/roken/drugs/geneesmiddelen.
Infecties (TORCHES) = belangrijkste intra-uteriene infectiekiemen.
- Toxoplasmose na onvoldoende gebakken vlees of geconamineerde aarde. Vroeger = ernstiger
Asymptomatisch < oog, hersenencalcificatie, hydrocefalie < miskraam.
- Congentiaal Rubella syndroom (zz) vroeger = ernstiger
Doofheid, patente ductus arteriosus, cataract
- Cytomegalie(CMV) asymptomatisch bij geboorte, symptomen pas later.
Sensorneurale doofheid (laattijdig), mentale retardatie, epilepsie
- Varicella zoster;
Congenitaal -> IUGR, huid en neurologische letsels.
Neonataal -> Rash, mortaliteit
- Syfilis (zz), kind enkel behandelen als moeder niet in behandeling is.
Hydrops foetalis, miskraam, neonatale sepsis, botletsels, mentale retardatie
-APGAR score op 1 en 5 min; appearance(kleur), pulse, grimace(na prikkel), activity(spiertonus), respiration.
0-2 punten per criterium -> 0-3 = ernstige asfyxie, 4-7 = matige asfyxie, 7-10 = normaal.
Eerste minuten kunnen de extremiteiten nog cyanotisch zien, maar dit is normaal.
Vermijd afkoeling(dus afdrogen), O2, compressie -> eventueel intubatie, myconium verwijderen, colloïd.
Meconium aspiratie (±10% vd geboortes) geeft obstructie en pneumonitis.
-IUGR zorgt voor 10% van perinatale mortaliteit
- <18wk ZS: symmetrische groeiretardatie = GW, L en HO gelijk aangetast doorlangdurige problematiek. Vaak
levenslang klein gestalte en grote mortaliteit/morbiditeit.
- Late ZS: asymmetrische groeireteradatie = GW < HO door pre-eclampsie, 2ling, roken. Vaak postnatale
catch-up.
-Macrosomie = >90e percentiel voor geboortegewicht. Vaak bij maternele DM, Beckwith-Wiedemann of Sotos sydr.
-Normale afwijkingen bij geboorte
Acrocyanose, petechiën thv navelstreng, gezwollen oogleden, subconjunctivale bloeding, hemangiomen,
spitsvoeten, tepelopzetting
-Significante afwijkingen
Naevus flammeus(vasc malform) groeit mee, infantiel hemangioom toont graduele regressie, extra vinger,
hartgeruis(vaak maar eerste dagen), niet-ingedaalde testis, midline defect, heupluxatie.
-VitK wordt standaard 1mg IM profylaxisch gegeven omdat het niet door de placenta gaat. Kan al vroegtijdig bloedin
geven.
-Er wordt ook standaard (aangewezen, niet-verplicht) op 18 stofwisselingsziektes getest via bloedafname.
3 PATHOLOGIE VAN DE PASGEBORENE
1. Perinatale asfyxie = zuurstoftekort tijdens of na geboorte.
- Prikkelbaar < lethargisch < comateus.
- Oorzaken; pre-eclampsie, OH, HT, moeilijke partus, hernia diafragmatica, bloeding, anemie, infectie, hartprobleem.
2. Geboortetrauma
- RF; macrosomie, stuitligging, forceps of zuignap extractie
- Weke delen letsel; caput succedaneum door oedeem, cefaalhematuum = subperiostale bloeding beperkt zich tot
schedelnaden, subgaleale bloeding beperkt zich niet tot schedelnadel, chignon = thv zuignappen.
- Zenuwletsel; plexus brachialis Erbse parese C5-C6.
- Fracturen; meest freq. clavicula bij schouderdystocie, schedel/humerus/femur zeldzaam.
, 3. Icterus
- Fysiologische opstapeling van bilirubine bij neonaat op dag 2-3. Kan kernicterus geven (zz), wanneer hoge conc
ongeconj bilirubine door de BBB gaat en neurotoxische symptomen geven; convulsie, coma, MR, sens gehoorverlies.
- Normaal door Hb daling, korte RBC levensduur, onmatuur bilirubinemetabolisme, hoge enterocypatische cyclus.
- Kan ook teken zijn van hemolyse(ABO, rhesus incompatibiliteit, enzym deficientie, sferocytose), borstvoeding,
hepatitis, galwegatresie, infectie. -> fototherapie (sneller als baby preterm is), evt wisseltransfusie.
!!! als voor 24uur of na 14d, >5mg/dl/d stijging, volledig lichaam geel, donkere urine/ontkleurde stoelgang.
- Preventie; hydratatie, bloedgroepkennis, risicofactoren opsporen.`
4. Aangeboren afwijkingen
- Hernia diafragmatica; 90% links, na geboorte snel RDS met achteruitgang van APGAR, hoge mort. R/heelkunde
- Gespleten lip/verhemelte; genetisch of anti-epileptica moeder. R/verhemelteplaat, lip>verhemelte reconstructie
- Pierre-Robin syndroom; gespleten zacht verhemelte + micrognatie + achteruitvallen tong.
- Slokdarmatresie, vaak met fistal naar oesofagus + vaak extra afwijking. Speekselvloed, cyanose R/heelkunde
- Dunne darmobstructie; galbraken, niet goed drinken, snelle symptomen bij hoge obstructie.
Vb. Duodenale atresie, jejunale/ileale atresie, volvulus (! Necrose), meconium
- Dikke darmobstructie; Hirschprung = g innervatie (geen meconium voor 48uur), anale atresie. R/heelkunde
- Omfalocoele = door navel met vlies errond Gastroschisis = naast navel zonder vlies.
- RDS; tachypnoe, neusvleugelen, kreunen, cyanose, stridor, slecht drinken, lethargie.
Transient -> vertraagde resorptie van intrauterien vocht (bij C-sectie of DM) R/supportief, O2
MAS (meconium aspiratie syndroom), pneumonie, pneumothorax, hernia diafragmatica.
- Infectie neonataal -> hoge mortaliteit
<72uur -> maternele origine (gr B streptokok, Herpes sim, hep B, listeria, E. Coli)->fulminant, sepsisbeeld, pneumonie
>72uur -> nosocomiaal (E. Coli of staf aureus) -> traag, focaal, meningitis.
Diagnose; hemocultuur, LP, urinecultuur, RX ->empirisch breedspectrum AB bij vermoeden sepsis/meningitis
Specifieke infecties;
- conjunctivitis zelflimiterend ! bij purulente secretie R/AB oogdruppels
! bij roodheid en zwelling, denk aan chlamydia of gonokok R/AB (+ouders)
- Navelinfectie (omphalitis) ! kan uitbreiden naar buikwand, met necrose en sepsis R/systemische AB
4 GROEI EN PUBERTIJD
1. Foetale groei – maternele factoren, placentaire voedingsstoffen
2. Zuigenling – voeding, gezondheid, T4 -> Bij probleem -> failure to thrive 50-75cm groei, maar sterk afnemend.
3. Kinderlft – IGF-1 beïnvloed GH -> T4, vit D, voeding, psychosociaal 6cm/j, voor lange periode
4. Pubertijd – GH oiv testosteron en oestradiol. Stop lengtegroei bij fusie groeischijven.
Parameters serieel opvolgen;
- Gewicht, lengte, hoofdomtrek (max van 3 metingen) -> Groeicurve is altijd het eerste wat moet bekeken worden.
Pubertijd
- Meisjes start rond 10j, met menarche rond 13j. Groeispurt van 12j(voor menarche) - 14j
- Jongens start als testes >4ml Groeispurt van 14j(12ml testes) - 17j -> later, langer, sneller
4.1 KLEINE GESTALTE
- Lenge van <P3 op groeicurve voor lft/geslacht/populatie, maar 50% hiervan is normale variant.
- Abnormale vertraagde lengtegroei = lengtetoename per jaar <P3 op de curve OF afbuiging v 1 percentiel in 2 jaar.
- Aanpak -> KO, anamnese, groeisnelheid en target-lengte = (mama + papa ±13)/2 weten + botleeftijd, RX en GH test
Botleeftijd van >2j later is significant. Target range = 10cm
- Behandeling; onderliggende oorzaak, GH substitutie, beenverlenging, psychosociale inpact.
- Doorverwijzen; lengte <P3, dysmorfie, IUGR zonder inhaalgroei, afbuigen curve, late puberteit, systeemaandoening
1 ONTWIKKELING
-Pasgeboren(uur) > neonaat(1mnd) > zuigeling(tot 1j) > peuter(tot 2j) > jong kind(tot 5j) > oud kind(tot 12j) > adolesc
-Bloeddruk obv geslacht, leeftijd, lengte
-Ontwikkeling afhankelijk van genen en omgeving(hoge SES,…)
-Mediaanwaarde = 50% vd kinderen zal het kunnen, maximumleeftijd = vaardigheid moet bereikt zijn, 97,5%.
! preterme kinderen (<37wk) = vroeggeboorte -> tot 2jaar mogen we het aantal preterme weken aftrekken.
Domeinen
Grove motoriek (0 - 1j) Mediaan(mijlpaal) Alarmteken
Hoofdcontrole kruip 6wk 4m
Spiertonus rug 3m
Grijpreflex/…reflex 3m
Zitten zonder steun 7m 9m
Rechtstaan steun 10m 12m
Lopen breed steunvl 12m 18m
- Fijne motoriek en visus (1 - 1,5j)
Voorwerp volgen 6wk 3m
Grijpen 5m 6m
Pincetgreep 10m 12m
- Taal, spraak, gehoor (1,5 - 2,5j)
Geluidjes maken (aa) 3m
Eerste woorden 8m 18m
Eerste zin 2j 30m
- Sociaal en emotionele ontwikkeling (vanaf 2j)
Glimlachen 6wk 8wk
-Niet altijd gelijke snelheid van ontwikkeling door de verschillende domeinen
Vb. Probleem met gehoor -> minder taal en spraakontwikkeling
Algo test (gebaseerde op BERA) meet hersenstamactiviteit na geluidsstimulus, op 2-4wk, geen bias, snel
Als 2x hoger dan referentiewaarde -> toch BERA doen (duurt 2uur)
Als gehoorverlies aangetoond -> onder de 3m doorverwijzen, snellere behandeling = beter outcome
Oorzaak; genetische afwijking, infectie, toxische stoffen, ..
Perceptief of sensorineural Genetisch, faramaca, trauma, infectie R/amplificatie, implant, revalidatie
Geleidingsstoornis Cerumen, Down, AOM R/conservatief, amplificatie, chirurg
Vb. Probleem met visus -> niet volgen, niet glimlachen, fotofobie,…
Oorzaak; leukocorie(toxoplasmose, retinoblastoom), genetische katarakt, infectie, hoge conc O2, trauma…
2 PERINATOLOGIE
- Geboorte = geboorte van 1 kind vanaf 22wk of ≥500g, levend of dood.
- Prematuur <37wk en postmatuur >42wk.
- Perinatale sterfte = foetaal (≥500g OF ≥22wk) + vroeg neonataal (tot 7d)
- Zuigelingen sterfte = Neonatale sterfte(levend, tss 0 -28d) + postneonatale sterfte(levend, tss 28d en 1j)
- Zeer laag geboortegewicht (<1500g) < laag geboortegewicth (<2500g), dysmaturiteit onder p10 bij Zsduur.
Diagnostische technieken
- Foetale echo; misvormingen, Zsduur, meerling, groei, vruchtwater
- Screening materneel bloed; Hb, bloedgroep, infecties, NIPT(12wk), amniocentese = vruchtwaterpunctie
>15wk, chorion villus sampling = vlokkentest >10wk.
Medicatie
- Corticoïden bij dreigende vroeggeboorte (<24-34wk); reductie mortaliteit en morbiditeit door longrijping te
versnellen. Minstens 24uur voor bevalling
,Heelkunde
- Urethrakleppen, hernia diafragmatica, spina bifida, tweelingtransfusiesyndroom
Risicofactoren foetus
- Pre-eclampsie(IGUR), placenta insufficiëntie, meerlingzwangerschap, DM(voorbijgaand hyperinsulinisme na
geboorte, macrosomie, kans op obesitas), hyperthyreoïdie(tachycardie), OH/roken/drugs/geneesmiddelen.
Infecties (TORCHES) = belangrijkste intra-uteriene infectiekiemen.
- Toxoplasmose na onvoldoende gebakken vlees of geconamineerde aarde. Vroeger = ernstiger
Asymptomatisch < oog, hersenencalcificatie, hydrocefalie < miskraam.
- Congentiaal Rubella syndroom (zz) vroeger = ernstiger
Doofheid, patente ductus arteriosus, cataract
- Cytomegalie(CMV) asymptomatisch bij geboorte, symptomen pas later.
Sensorneurale doofheid (laattijdig), mentale retardatie, epilepsie
- Varicella zoster;
Congenitaal -> IUGR, huid en neurologische letsels.
Neonataal -> Rash, mortaliteit
- Syfilis (zz), kind enkel behandelen als moeder niet in behandeling is.
Hydrops foetalis, miskraam, neonatale sepsis, botletsels, mentale retardatie
-APGAR score op 1 en 5 min; appearance(kleur), pulse, grimace(na prikkel), activity(spiertonus), respiration.
0-2 punten per criterium -> 0-3 = ernstige asfyxie, 4-7 = matige asfyxie, 7-10 = normaal.
Eerste minuten kunnen de extremiteiten nog cyanotisch zien, maar dit is normaal.
Vermijd afkoeling(dus afdrogen), O2, compressie -> eventueel intubatie, myconium verwijderen, colloïd.
Meconium aspiratie (±10% vd geboortes) geeft obstructie en pneumonitis.
-IUGR zorgt voor 10% van perinatale mortaliteit
- <18wk ZS: symmetrische groeiretardatie = GW, L en HO gelijk aangetast doorlangdurige problematiek. Vaak
levenslang klein gestalte en grote mortaliteit/morbiditeit.
- Late ZS: asymmetrische groeireteradatie = GW < HO door pre-eclampsie, 2ling, roken. Vaak postnatale
catch-up.
-Macrosomie = >90e percentiel voor geboortegewicht. Vaak bij maternele DM, Beckwith-Wiedemann of Sotos sydr.
-Normale afwijkingen bij geboorte
Acrocyanose, petechiën thv navelstreng, gezwollen oogleden, subconjunctivale bloeding, hemangiomen,
spitsvoeten, tepelopzetting
-Significante afwijkingen
Naevus flammeus(vasc malform) groeit mee, infantiel hemangioom toont graduele regressie, extra vinger,
hartgeruis(vaak maar eerste dagen), niet-ingedaalde testis, midline defect, heupluxatie.
-VitK wordt standaard 1mg IM profylaxisch gegeven omdat het niet door de placenta gaat. Kan al vroegtijdig bloedin
geven.
-Er wordt ook standaard (aangewezen, niet-verplicht) op 18 stofwisselingsziektes getest via bloedafname.
3 PATHOLOGIE VAN DE PASGEBORENE
1. Perinatale asfyxie = zuurstoftekort tijdens of na geboorte.
- Prikkelbaar < lethargisch < comateus.
- Oorzaken; pre-eclampsie, OH, HT, moeilijke partus, hernia diafragmatica, bloeding, anemie, infectie, hartprobleem.
2. Geboortetrauma
- RF; macrosomie, stuitligging, forceps of zuignap extractie
- Weke delen letsel; caput succedaneum door oedeem, cefaalhematuum = subperiostale bloeding beperkt zich tot
schedelnaden, subgaleale bloeding beperkt zich niet tot schedelnadel, chignon = thv zuignappen.
- Zenuwletsel; plexus brachialis Erbse parese C5-C6.
- Fracturen; meest freq. clavicula bij schouderdystocie, schedel/humerus/femur zeldzaam.
, 3. Icterus
- Fysiologische opstapeling van bilirubine bij neonaat op dag 2-3. Kan kernicterus geven (zz), wanneer hoge conc
ongeconj bilirubine door de BBB gaat en neurotoxische symptomen geven; convulsie, coma, MR, sens gehoorverlies.
- Normaal door Hb daling, korte RBC levensduur, onmatuur bilirubinemetabolisme, hoge enterocypatische cyclus.
- Kan ook teken zijn van hemolyse(ABO, rhesus incompatibiliteit, enzym deficientie, sferocytose), borstvoeding,
hepatitis, galwegatresie, infectie. -> fototherapie (sneller als baby preterm is), evt wisseltransfusie.
!!! als voor 24uur of na 14d, >5mg/dl/d stijging, volledig lichaam geel, donkere urine/ontkleurde stoelgang.
- Preventie; hydratatie, bloedgroepkennis, risicofactoren opsporen.`
4. Aangeboren afwijkingen
- Hernia diafragmatica; 90% links, na geboorte snel RDS met achteruitgang van APGAR, hoge mort. R/heelkunde
- Gespleten lip/verhemelte; genetisch of anti-epileptica moeder. R/verhemelteplaat, lip>verhemelte reconstructie
- Pierre-Robin syndroom; gespleten zacht verhemelte + micrognatie + achteruitvallen tong.
- Slokdarmatresie, vaak met fistal naar oesofagus + vaak extra afwijking. Speekselvloed, cyanose R/heelkunde
- Dunne darmobstructie; galbraken, niet goed drinken, snelle symptomen bij hoge obstructie.
Vb. Duodenale atresie, jejunale/ileale atresie, volvulus (! Necrose), meconium
- Dikke darmobstructie; Hirschprung = g innervatie (geen meconium voor 48uur), anale atresie. R/heelkunde
- Omfalocoele = door navel met vlies errond Gastroschisis = naast navel zonder vlies.
- RDS; tachypnoe, neusvleugelen, kreunen, cyanose, stridor, slecht drinken, lethargie.
Transient -> vertraagde resorptie van intrauterien vocht (bij C-sectie of DM) R/supportief, O2
MAS (meconium aspiratie syndroom), pneumonie, pneumothorax, hernia diafragmatica.
- Infectie neonataal -> hoge mortaliteit
<72uur -> maternele origine (gr B streptokok, Herpes sim, hep B, listeria, E. Coli)->fulminant, sepsisbeeld, pneumonie
>72uur -> nosocomiaal (E. Coli of staf aureus) -> traag, focaal, meningitis.
Diagnose; hemocultuur, LP, urinecultuur, RX ->empirisch breedspectrum AB bij vermoeden sepsis/meningitis
Specifieke infecties;
- conjunctivitis zelflimiterend ! bij purulente secretie R/AB oogdruppels
! bij roodheid en zwelling, denk aan chlamydia of gonokok R/AB (+ouders)
- Navelinfectie (omphalitis) ! kan uitbreiden naar buikwand, met necrose en sepsis R/systemische AB
4 GROEI EN PUBERTIJD
1. Foetale groei – maternele factoren, placentaire voedingsstoffen
2. Zuigenling – voeding, gezondheid, T4 -> Bij probleem -> failure to thrive 50-75cm groei, maar sterk afnemend.
3. Kinderlft – IGF-1 beïnvloed GH -> T4, vit D, voeding, psychosociaal 6cm/j, voor lange periode
4. Pubertijd – GH oiv testosteron en oestradiol. Stop lengtegroei bij fusie groeischijven.
Parameters serieel opvolgen;
- Gewicht, lengte, hoofdomtrek (max van 3 metingen) -> Groeicurve is altijd het eerste wat moet bekeken worden.
Pubertijd
- Meisjes start rond 10j, met menarche rond 13j. Groeispurt van 12j(voor menarche) - 14j
- Jongens start als testes >4ml Groeispurt van 14j(12ml testes) - 17j -> later, langer, sneller
4.1 KLEINE GESTALTE
- Lenge van <P3 op groeicurve voor lft/geslacht/populatie, maar 50% hiervan is normale variant.
- Abnormale vertraagde lengtegroei = lengtetoename per jaar <P3 op de curve OF afbuiging v 1 percentiel in 2 jaar.
- Aanpak -> KO, anamnese, groeisnelheid en target-lengte = (mama + papa ±13)/2 weten + botleeftijd, RX en GH test
Botleeftijd van >2j later is significant. Target range = 10cm
- Behandeling; onderliggende oorzaak, GH substitutie, beenverlenging, psychosociale inpact.
- Doorverwijzen; lengte <P3, dysmorfie, IUGR zonder inhaalgroei, afbuigen curve, late puberteit, systeemaandoening
