Verplichte teksten: Publieke Financiën
Topic 0: inleidende lessen
Verslag 2023 H8 Overheidsfinancien.pdf
Algemene situatie en uitdagingen (2023)
o Begrotingstekort: In 2023 steeg begrotingstekort België met 0,7 procentpunt tot 4,2% van het
BBP. Dit kwam ondanks de afbouw van de tijdelijke coronasteunmaatregelen, die de begroting
in de voorgaande jaren enigszins hadden verlicht. Het positieve effect van de beëindiging van
de coronasteun (0,5 procentpunt verbetering) werd echter tenietgedaan door andere
negatieve factoren zoals de energiecrisis en de Russische invasie in Oekraïne.
o Tijdelijke maatregelen: Steunmaatregelen voor koopkrachtbehoud (zoals het basispakket
energie) en bedrijfsondersteuning bleven op hetzelfde niveau als in 2022, maar tijdelijke extra
inkomsten uit bijvoorbeeld belastingen op overwinsten van energieproducenten en nucleaire
bijdragen verzachtten de impact van deze uitgaven.
Stijging van de primaire uitgaven
o Uitgavengroei: Primaire uitgaven stegen in 2023 aanzienlijk, met name door sociale uitgaven,
vergrijzingskosten en de automatische loonindexering voor ambtenaren en uitkeringen. Dit
leidde tot een primair tekort van 2,5% van het BBP.
o Structurele uitgaventoename: Sinds 2019 zijn de uitgaven structureel toegenomen door
vergrijzingskosten en hogere sociale minima. De verhoging van de minimumuitkeringen en het
versterken van het sociaal beleid in Vlaanderen droegen hier ook aan bij.
Rentelasten en schuldtoename
o Rentestijging: De rentelasten op de Belgische staatsschuld begonnen te stijgen door de
verhoging van de rentevoeten sinds 2022. Dit heeft geleid tot een geleidelijke toename van de
gemiddelde rente op de uitstaande schuld, wat de begroting verder onder druk zet.
o Schuldgraad: Schuldgraad nam in 2023 toe tot 105,2% van het BBP, ondanks sterke nominale
BBP-groei door hoge inflatie. De primaire tekorten en hogere rentelasten blijven echter schuld
opdrijven, en de verwachting is dat de schuld in de komende jaren verder zal toenemen.
Federale en regionale tekorten
o Tekort op federaal niveau: Het grootste deel van de toename van het begrotingstekort in
2023 vond plaats op federaal niveau. De federale overheid en de sociale zekerheid zagen hun
tekort stijgen met 0,6 procentpunt van het BBP, vooral door hogere uitgaven voor vergrijzing
en sociale zekerheid. Op regionaal niveau bleef het tekort nagenoeg stabiel.
o Coördinatieproblemen: Er is gebrek aan coördinatie tussen federale en regionale overheden
wat betreft de begrotingsdoelstellingen. Dit leidt tot inefficiënties in het begrotingsbeleid,
waarbij elke entiteit op eigen houtje handelt zonder een gezamenlijke strategie.
Europese begrotingsregels
o Nieuw Europees begrotingskader: Aan het eind van 2023 werd een politiek akkoord bereikt
over een nieuw Europees begrotingskader, dat moet zorgen voor een duurzamere en
inclusievere groei en werkgelegenheid. Lidstaten, waaronder België, moeten middellange
termijn plannen indienen om hun begrotingen op orde te krijgen.
o Europese aanbevelingen voor België: De Europese Commissie vroeg België om tegen 2026 het
begrotingstekort onder de 3% van het BBP te brengen en de schuldgraad te doen dalen. In juli
2023 riep de Ecofin-Raad België op om in 2024 een structurele inspanning te leveren van ten
minste 0,7 procentpunt van het BBP, door de groei van de primaire netto-uitgaven te
beperken tot maximaal 2%. België behoort tot de landen met het hoogste risico inzake
houdbaarheid van de overheidsfinanciën op de middellange termijn.
, Belastinginkomsten en inflatie
o Terugval van belastinginkomsten: Ondanks stijgende sociale uitgaven zijn de
belastinginkomsten (exclusief tijdelijke maatregelen) in 2023 gedaald. Vooral de indirecte
belastingen, zoals btw en accijnzen, leverden minder op door verlaging van het btw-tarief op
elektriciteit en aardgas en daling van vastgoedinkomsten door afkoeling van vastgoedmarkt.
o Invloed van inflatie: De automatische indexering van lonen en uitkeringen had een sterke
opwaartse druk op de uitgaven, terwijl de belastinginkomsten minder snel stegen door de
forse indexering van de belastingschalen.
Toekomstige vooruitzichten en uitdagingen
o Hoge primaire tekorten: Belgische overheid staat voor uitdaging om hoge primaire tekorten
terug te dringen, terwijl economische activiteit in 2023 nagenoeg op potentiële niveau zit. De
schuldgraad dreigt verder te stijgen door aanhoudend hoge tekorten en stijgende rentelasten.
o Nood aan consolidatie: Om overheidsfinanciën houdbaar te maken, is een forse
begrotingssanering nodig. België moet inspanningen leveren om begrotingstekort onder 3% te
brengen en schuld te stabiliseren, nood aan betere coördinatie tussen verschillende niveaus.
Economische vooruitzichten 2024-2029
Macro-economische evoluties → Wereldwijde en Europese economische groei:
o Een tragere groei van de wereldeconomie in vergelijking met de voorbije twee decennia
o De groei van de wereldeconomie blijft in de periode 2024-2029 beperkt tot iets meer dan 3%
per jaar. Dit is aanzienlijk lager dan in de voorgaande twee decennia, door factoren zoals
lagere productiviteitsgroei, vergrijzing en tragere investeringen.
o In de eurozone wordt een lichte economische groei verwacht, met 0,8% in 2024 en een
verdere toename tot 1,4% in 2025, voornamelijk dankzij particuliere consumptie en uitvoer.
Belgische economie:
• De Belgische economie groeide in 2023 met 1,4%, een beter resultaat dan de eurozone. Voor
2024 wordt een gelijke groei van 1,4% verwacht, vooral aangedreven door de particuliere
consumptie en bedrijfsinvesteringen.
• De verwachte jaarlijkse bbp-groei van België voor de periode 2025-2029 ligt tussen 1,3% en
1,4%. Dit komt door stabiele particuliere consumptie en een bescheiden herstel van de
bedrijfsinvesteringen en uitvoer.
Inflatie en prijzen:
• Na pieken in energieprijzen daalt de inflatie. De consumptieprijsinflatie daalt naar verwachting
tot 3,1% in 2024 en 2,0% in 2025, om vanaf 2026 te stabiliseren rond 1,8% per jaar.
• De energie-intensiteit van het bbp neemt verder af
Arbeidsmarkt:
• De Belgische beroepsbevolking groeit sterk dankzij hogere activiteitsgraden bij ouderen en de
toename van de pensioenleeftijd in 2025 tot 66 jaar.
• Dankzij lagere inflatie vertraagt de groei van de nominale arbeidskosten per uur in de
marktbedrijfstakken ondanks de hogere groei van de brutolonen vóór indexering na 2024.
• De groei van de marktwerkgelegenheid blijft matig, met een verwachte jaarlijkse toename van
1,05% voor de periode 2025-2029.
Overheidsfinanciën:
• Overheidstekort blijft stijgen, met verwachte schuldgraad die stijgt tot 117,3% van BBP 2029.
• Rentelasten en sociale uitgaven, zoals pensioenen en gezondheidszorg, blijven stijgen, wat
verdere druk zet op de begroting
Topic 0: inleidende lessen
Verslag 2023 H8 Overheidsfinancien.pdf
Algemene situatie en uitdagingen (2023)
o Begrotingstekort: In 2023 steeg begrotingstekort België met 0,7 procentpunt tot 4,2% van het
BBP. Dit kwam ondanks de afbouw van de tijdelijke coronasteunmaatregelen, die de begroting
in de voorgaande jaren enigszins hadden verlicht. Het positieve effect van de beëindiging van
de coronasteun (0,5 procentpunt verbetering) werd echter tenietgedaan door andere
negatieve factoren zoals de energiecrisis en de Russische invasie in Oekraïne.
o Tijdelijke maatregelen: Steunmaatregelen voor koopkrachtbehoud (zoals het basispakket
energie) en bedrijfsondersteuning bleven op hetzelfde niveau als in 2022, maar tijdelijke extra
inkomsten uit bijvoorbeeld belastingen op overwinsten van energieproducenten en nucleaire
bijdragen verzachtten de impact van deze uitgaven.
Stijging van de primaire uitgaven
o Uitgavengroei: Primaire uitgaven stegen in 2023 aanzienlijk, met name door sociale uitgaven,
vergrijzingskosten en de automatische loonindexering voor ambtenaren en uitkeringen. Dit
leidde tot een primair tekort van 2,5% van het BBP.
o Structurele uitgaventoename: Sinds 2019 zijn de uitgaven structureel toegenomen door
vergrijzingskosten en hogere sociale minima. De verhoging van de minimumuitkeringen en het
versterken van het sociaal beleid in Vlaanderen droegen hier ook aan bij.
Rentelasten en schuldtoename
o Rentestijging: De rentelasten op de Belgische staatsschuld begonnen te stijgen door de
verhoging van de rentevoeten sinds 2022. Dit heeft geleid tot een geleidelijke toename van de
gemiddelde rente op de uitstaande schuld, wat de begroting verder onder druk zet.
o Schuldgraad: Schuldgraad nam in 2023 toe tot 105,2% van het BBP, ondanks sterke nominale
BBP-groei door hoge inflatie. De primaire tekorten en hogere rentelasten blijven echter schuld
opdrijven, en de verwachting is dat de schuld in de komende jaren verder zal toenemen.
Federale en regionale tekorten
o Tekort op federaal niveau: Het grootste deel van de toename van het begrotingstekort in
2023 vond plaats op federaal niveau. De federale overheid en de sociale zekerheid zagen hun
tekort stijgen met 0,6 procentpunt van het BBP, vooral door hogere uitgaven voor vergrijzing
en sociale zekerheid. Op regionaal niveau bleef het tekort nagenoeg stabiel.
o Coördinatieproblemen: Er is gebrek aan coördinatie tussen federale en regionale overheden
wat betreft de begrotingsdoelstellingen. Dit leidt tot inefficiënties in het begrotingsbeleid,
waarbij elke entiteit op eigen houtje handelt zonder een gezamenlijke strategie.
Europese begrotingsregels
o Nieuw Europees begrotingskader: Aan het eind van 2023 werd een politiek akkoord bereikt
over een nieuw Europees begrotingskader, dat moet zorgen voor een duurzamere en
inclusievere groei en werkgelegenheid. Lidstaten, waaronder België, moeten middellange
termijn plannen indienen om hun begrotingen op orde te krijgen.
o Europese aanbevelingen voor België: De Europese Commissie vroeg België om tegen 2026 het
begrotingstekort onder de 3% van het BBP te brengen en de schuldgraad te doen dalen. In juli
2023 riep de Ecofin-Raad België op om in 2024 een structurele inspanning te leveren van ten
minste 0,7 procentpunt van het BBP, door de groei van de primaire netto-uitgaven te
beperken tot maximaal 2%. België behoort tot de landen met het hoogste risico inzake
houdbaarheid van de overheidsfinanciën op de middellange termijn.
, Belastinginkomsten en inflatie
o Terugval van belastinginkomsten: Ondanks stijgende sociale uitgaven zijn de
belastinginkomsten (exclusief tijdelijke maatregelen) in 2023 gedaald. Vooral de indirecte
belastingen, zoals btw en accijnzen, leverden minder op door verlaging van het btw-tarief op
elektriciteit en aardgas en daling van vastgoedinkomsten door afkoeling van vastgoedmarkt.
o Invloed van inflatie: De automatische indexering van lonen en uitkeringen had een sterke
opwaartse druk op de uitgaven, terwijl de belastinginkomsten minder snel stegen door de
forse indexering van de belastingschalen.
Toekomstige vooruitzichten en uitdagingen
o Hoge primaire tekorten: Belgische overheid staat voor uitdaging om hoge primaire tekorten
terug te dringen, terwijl economische activiteit in 2023 nagenoeg op potentiële niveau zit. De
schuldgraad dreigt verder te stijgen door aanhoudend hoge tekorten en stijgende rentelasten.
o Nood aan consolidatie: Om overheidsfinanciën houdbaar te maken, is een forse
begrotingssanering nodig. België moet inspanningen leveren om begrotingstekort onder 3% te
brengen en schuld te stabiliseren, nood aan betere coördinatie tussen verschillende niveaus.
Economische vooruitzichten 2024-2029
Macro-economische evoluties → Wereldwijde en Europese economische groei:
o Een tragere groei van de wereldeconomie in vergelijking met de voorbije twee decennia
o De groei van de wereldeconomie blijft in de periode 2024-2029 beperkt tot iets meer dan 3%
per jaar. Dit is aanzienlijk lager dan in de voorgaande twee decennia, door factoren zoals
lagere productiviteitsgroei, vergrijzing en tragere investeringen.
o In de eurozone wordt een lichte economische groei verwacht, met 0,8% in 2024 en een
verdere toename tot 1,4% in 2025, voornamelijk dankzij particuliere consumptie en uitvoer.
Belgische economie:
• De Belgische economie groeide in 2023 met 1,4%, een beter resultaat dan de eurozone. Voor
2024 wordt een gelijke groei van 1,4% verwacht, vooral aangedreven door de particuliere
consumptie en bedrijfsinvesteringen.
• De verwachte jaarlijkse bbp-groei van België voor de periode 2025-2029 ligt tussen 1,3% en
1,4%. Dit komt door stabiele particuliere consumptie en een bescheiden herstel van de
bedrijfsinvesteringen en uitvoer.
Inflatie en prijzen:
• Na pieken in energieprijzen daalt de inflatie. De consumptieprijsinflatie daalt naar verwachting
tot 3,1% in 2024 en 2,0% in 2025, om vanaf 2026 te stabiliseren rond 1,8% per jaar.
• De energie-intensiteit van het bbp neemt verder af
Arbeidsmarkt:
• De Belgische beroepsbevolking groeit sterk dankzij hogere activiteitsgraden bij ouderen en de
toename van de pensioenleeftijd in 2025 tot 66 jaar.
• Dankzij lagere inflatie vertraagt de groei van de nominale arbeidskosten per uur in de
marktbedrijfstakken ondanks de hogere groei van de brutolonen vóór indexering na 2024.
• De groei van de marktwerkgelegenheid blijft matig, met een verwachte jaarlijkse toename van
1,05% voor de periode 2025-2029.
Overheidsfinanciën:
• Overheidstekort blijft stijgen, met verwachte schuldgraad die stijgt tot 117,3% van BBP 2029.
• Rentelasten en sociale uitgaven, zoals pensioenen en gezondheidszorg, blijven stijgen, wat
verdere druk zet op de begroting
