Gezinspedagogiek
Les 1: Inleiding tot de gezinspedagogiek & de bestuurde ouder
Inleiding tot de gezinspedagogiek
- Kranten, media,.. staat bol van opvoedingsvragen:
Inleiding
- Gezinspedagogiek is overal: het gezin is onderwerp van maatschappelijk/publiek debat én van
maatschappelijke interventie
▪ Publieke aandacht zoals voor gezin wordt dan een plaats om te interveniëren
▫ Publieke / maatschappij gaat interveniëren in het private gezin
▫ Weinig plaatsen waar publiek zo vaak tussenkomt in de privésfeer als in het gezin
- Steeds vaker worden ouders met de vinger gewezen en worden ze individueel verantwoordelijk voor de
verantwoordelijkheid voor de opvoeding van hun kind (zelfs voor de geboorte)
▪ Voorbeeld: Er wordt verwacht dat kinderen zindelijk zijn om 2,5, als je naar de kleuterschool gaat
▫ Wetenschappelijk is dit niet bewezen: zindelijkheidsproces duurt van 18 maand tot 4 jaar
▫ Gevolg dat er wordt nagedacht om schooltoeslag af te nemen van de ouders als kinderen
bijvoorbeeld niet zindelijk zijn of geen Nederlands praten
- Pleidooi (binnen de pedagogische wetenschappen) voor voor diversiteit van gezinnen en voor
contextualisering van opvoeding
- Van verdeelde opvoedingsverantwoordelijkheid overstappen naar gedeelde opvoedings-
verantwoordelijkheid
▪ Van verdeelde opvoedingsverantwoordelijkheid
▫ Van hoge verwachtingen ten aanzien van ouders die het goed moeten doen, om vervolgens in te
grijpen wanneer ze het niet goed doen
▪ Naar gedeelde opvoedingsverantwoordelijkheid
▫ Naar de samenleving mee verantwoordelijk houden voor de context waarin ouders genoodzaakt
zijn hun kind op te voeden
* Wanneer gezinnen genoodzaakt zijn om kinderen in armoede op te voeden is de maatschappij
verantwoordelijk om in te grijpen: niet om het kind weg te halen maar door de omstandigheden
beter te maken
* Redenen van plaatsing in jeugdinstellingen vaak niet de ouders etc., vaak is armoede de
oorzaak van problemen binnen deze gezinnen
* Men gaat vaak ingrijpen in de context van het kind weg te halen, maar niet om de basis aan te
pakken zoals die armoede
1
, ▫ Naar een samenleving die luistert naar ouders, eerder dan te zeggen wat ze moeten doen
* Gedeelde opvoedingsverantwoordleijkheid: samenleving die luistert ipv opleggen wat ouders
moeten doen
- “Hoe kan ik in gesprek gaan met de andere als ik steeds uitga van mijn eigen expertise én van de
onwetendheid van de ander” (Freire)
▪ Dit (quote) is wat vaak gebeurt in opvoeding
▪ Men probeert binnen de pedagogische wetenschappen geen advies gaan geven aan ouders
▫ Experts die opvoedingsadvies geven doen dat vanuit hun expertise uitgaande dat de andere
onwetend is, zonder naar de context te kijken
▪ Voorbeeld: vraag op de radio dat kindje steeds huilt bij het afzetten aan de creche & is bang dat er
geen hechting meer zal zijn
▫ Je zoekt hier naar een antwoord van de expert dat dit zou kloppen, terwijl zij dat niet zullen doen
Wat is gezinspedagogiek?
- “Zie ge gaat naar een meeting waarin men u de komende maatschappij – na deze van de atoomsplitsing –
afschildert en belooft en ge zijt gelukkig als een kind met sinterklaas, maar onderweg naar huis schiet de
rijgkoorde (= schoenveters) van uw schoen kapot en ge vloekt van gotverhier en gotver-een-eindeke-verder. Dat
wil niet zeggen dat sinterklaas ... pardon de komende maatschappij ... daarom niet minder komen zal, maar het
wil zeggen dat men altijd zal moeten rekening houden met kapotschietende rijgkoorden” (Louis Paul Boon, De
Kapellekensbaan, 1953
▪ Je mag nog denken hoe je als expert alles in goede banen kan leggen, de kans dat alles in het
water valt omdat de context verandert is echter heel erg groot
- Traditioneel
▪ Traditionele definities:
▫ “De studie van, en theorievorming over, de opvoeding binnen het gezin” (Bouverne-De Bie, 1997)
▫ “De wetenschappelijke studie van de gezinsopvoeding” (Van Leeuwen, 2008)
▫ ”Het studieobject van de gezinspedagogiek is de opvoeding in gezinssituaties”
(Vandemeulebroecke et al., 1999)
▪ In alle traditionele definities staat er 1 ding centraal: het primaire opvoedingsmilieu (heel vaak het
gezin) het object is van onderzoek & debat
- In het traditionele onderzoek naar het primaire onderzoeksmilieu zijn er 2 grote onderwerpen, namelijk
opvoedingsstijlen & socialisering
1. Opvoedingsstijlen
▪ Hoe krijgt de ouder-kind relatie vorm in relatie tot de gehanteerde opvoedingsstijlen?
▪ 5 styles of parenting (opvoedingsstijlen niet te kennen)
▫ Autorian parents: Strikte regels om goed gedrag te promoten
▫ Permissive parents: Geloven dat je volledige vrijheid moet bieden, geen nee zeggen,..
▫ Authoritative parents: Respecteren de noden, maar geloven dat vrijheid binnen bepaalde
limieten moet blijven
▫ Neglecting parents: Niet aanwezig in het leve van hun kind
▫ Over-involved parents: Halen alle obstakels weg uit het leven van hun kind
2. Socialisering
▪ Hoe krijgt identiteit en meervoudige identiteit in context van diversiteit plaats in de
wisselwerking tussen het gezin en de omgeving (kinderopvang, onderwijs), maar ook tussen
diverse gezinsvormen
▪ Er zijn weinig thema's zo (normatief) geladen als gezinsvormen: het burgerlijk kerngezin was
het ideaal, nu het co-ouderschap wanneer ouders scheiden
2
,- Het gezin als construct
▪ De indeling van opvoedingsstijlen gaat gepaard met (bepaalde normatieve) ideeën over wat een
goede opvoeding / opvoedingsstijl is.
▫ Men lijkt te doen alsof het waardevrij is, vanuit de wetenschap gefundeerde stijlen zijn MAAR IS
NIET HET GEVAL
* Idee wat goede opvoeding is wordt gekoppeld aan de ideeën van hoe opvoeding moet zijn
* Opvoeding die men vroeger als goed beschouwde zal anders zijn dan opvoedingsstijlen die
men vandaag ziet
▫ Ideeën over opvoeding zijn per definitie normatief & waarde geladen
* Ideeën over opvoeding zijn altijd maatschappelijk, historisch geconstrueerd
▫ Net zoals gezinsvormen, indelingen van opvoedingsstijlen,.. > alles gaat gepaard met ideen wat
een goede opvoeding is die gelinkt zijn aan generatie en zijn dus geconstrueerd
▪ Die ideeën zijn maatschappelijk geconstrueerd (zie bestuurde ouder)
▫ Voorbeeld: advies over borstvoeding > heeft te maken over WIE advies geeft
* Op een bepaald moment enorme boost over adviezen over borstvoeding
* We weten dat borstvoeding goed is, maar melkvoeding ook
* Veel boekjes die tijd maakte duidelijk dat borstvoeding HEEL belangrijk is > periode dat dit
gebeurt was tijdens een periode van hoge kindersterfte
* Is probleem van de toekomst, dus kindersterfte indijken > door hygiënische omstandigheden
te creëren die bijvoorbeeld niet aanwezig waren in arbeidersklasse
* In die context zet men in op borstvoeding omdat men op die manier probeert dat de
omstandigheden niet worden overgedragen op kinderen
* DAAROM STEEDS DE VRAAG: Vanuit welke context en motieven komen kinderavdviezen
naar boven?
▪ Indeling van gezinsvormen gaat gepaard met ideeën over wat een goede gezinsvorm is
▪ Die ideeën zijn maatschappelijk geconstrueerd (zie diversiteit van gezinnen)
- Voorbeeld krantenartikel van 20j geleden
▪ Zeer duidelijk normatief idee over een goede gezinsvorm & goede ouders bestaan uit een mama &
papa (onderzoek toont het tegendeel aan)
- Het private kerngezin is een ideaalbeeld dat vandaag nog altijd gehanteerd wordt
▪ Ideaal beeld dat als normaal werd beschouwd, ook het hoffelijke normaal door de kerk (op dat
moment heel dominant)
▪ Voorbeeld: “Kinderen van holebi-ouders zijn even gelukkig als kinderen van het kerngezin.”
▫ Is een actuele formuleren van een onderzoek over holibi-ouders
▫ Formulering is belangrijk omdat het kerngezin wordt gebruikt als beeld waarop gespiegeld wordt
& als normaal wordt gezien
▫ Je ziet da constructies over ‘hoe een gezin eruit moet zien’ blijven doorspelen
3
, - Het gezin als constructie is vervat in historische, sociale, culturele en politieke contexten. De
gezinspedagogiek moet daarom ook de relatie tussen gezinnen en de samenleving bestuderen
▪ De overheid denkt/gelooft dat zij initiatieven moeten opstarten & subsidiëren om ouders te leren hun
kinderen op te voeden
▪ Wat dat inhoud wordt gebaseerd op normatieve ideeën over wat goede opvoeding is
De bestuurde ouder
- “(Inter)nationaal toenemende aandacht voor praktijken van ondersteuning, voor de opvoeding en ‘het’
gezin.”
▪ Krantenartikels van de voorbije tijd die aantonen dat er nationaal maar ook internationaal veel
aandacht is voor ondersteuning van opvoeding
Ondersteuning van ouders & gezinnen
- Beleidsmatige aandacht in Vlaanderen
▪ Op vlaams niveau een versneld tempo:
▫ In 20 jaar tijd heel veel decreten die allemaal opgericht worden om gezinnen te ondersteunen in
opvoeding van kinderen
▫ Heel beleidsmatige aandacht voor opvoeding
▫ Zou kunnen worden beschouwd als een ‘turn for parenting’
- (Re)turn to parenting
▪ Aandacht voor opvoedingsondersteuning en gezinsondersteuning is niet nieuw
▫ Is geen nieuwe aandacht > daarom geen turn to parenting maar een REturn to parenting (!!!)
▫ Die aandacht was er altijd, maar is veranderd
▪ Wel vernieuwde én veranderende aandacht voor wat achter de deur van het gezin plaats vindt
- Historisch overzicht
▪ In 1780 eerste opvoedingsboek: “Proeve over de opvoeding”
▫ Een van de eerste opvoedingsboeken geschreven door een vrouw voor
vrouwen
▪ Dr. Spock (1946)
▫ Medisch geïnspireerde ‘opvoedingsbijbel’ voor moeder, met amper 4
pagina’s gewijd aan de vader
▫ Boek is gigantisch verkocht
▫ Ongelofelijk populair in Amerika maar ook Europa
▫ Hoe moeten ouders instaan voor de opvoeding van hun kinderen
▪ “Het opvoedingsadvies weerspiegelt altijd historische, sociale, politieke en culturele ideeën over
opvoeding, het gezin en ouderschap.”
▫ Daarom belangrijk te kijken naar omringende sociale structuur
4
Les 1: Inleiding tot de gezinspedagogiek & de bestuurde ouder
Inleiding tot de gezinspedagogiek
- Kranten, media,.. staat bol van opvoedingsvragen:
Inleiding
- Gezinspedagogiek is overal: het gezin is onderwerp van maatschappelijk/publiek debat én van
maatschappelijke interventie
▪ Publieke aandacht zoals voor gezin wordt dan een plaats om te interveniëren
▫ Publieke / maatschappij gaat interveniëren in het private gezin
▫ Weinig plaatsen waar publiek zo vaak tussenkomt in de privésfeer als in het gezin
- Steeds vaker worden ouders met de vinger gewezen en worden ze individueel verantwoordelijk voor de
verantwoordelijkheid voor de opvoeding van hun kind (zelfs voor de geboorte)
▪ Voorbeeld: Er wordt verwacht dat kinderen zindelijk zijn om 2,5, als je naar de kleuterschool gaat
▫ Wetenschappelijk is dit niet bewezen: zindelijkheidsproces duurt van 18 maand tot 4 jaar
▫ Gevolg dat er wordt nagedacht om schooltoeslag af te nemen van de ouders als kinderen
bijvoorbeeld niet zindelijk zijn of geen Nederlands praten
- Pleidooi (binnen de pedagogische wetenschappen) voor voor diversiteit van gezinnen en voor
contextualisering van opvoeding
- Van verdeelde opvoedingsverantwoordelijkheid overstappen naar gedeelde opvoedings-
verantwoordelijkheid
▪ Van verdeelde opvoedingsverantwoordelijkheid
▫ Van hoge verwachtingen ten aanzien van ouders die het goed moeten doen, om vervolgens in te
grijpen wanneer ze het niet goed doen
▪ Naar gedeelde opvoedingsverantwoordelijkheid
▫ Naar de samenleving mee verantwoordelijk houden voor de context waarin ouders genoodzaakt
zijn hun kind op te voeden
* Wanneer gezinnen genoodzaakt zijn om kinderen in armoede op te voeden is de maatschappij
verantwoordelijk om in te grijpen: niet om het kind weg te halen maar door de omstandigheden
beter te maken
* Redenen van plaatsing in jeugdinstellingen vaak niet de ouders etc., vaak is armoede de
oorzaak van problemen binnen deze gezinnen
* Men gaat vaak ingrijpen in de context van het kind weg te halen, maar niet om de basis aan te
pakken zoals die armoede
1
, ▫ Naar een samenleving die luistert naar ouders, eerder dan te zeggen wat ze moeten doen
* Gedeelde opvoedingsverantwoordleijkheid: samenleving die luistert ipv opleggen wat ouders
moeten doen
- “Hoe kan ik in gesprek gaan met de andere als ik steeds uitga van mijn eigen expertise én van de
onwetendheid van de ander” (Freire)
▪ Dit (quote) is wat vaak gebeurt in opvoeding
▪ Men probeert binnen de pedagogische wetenschappen geen advies gaan geven aan ouders
▫ Experts die opvoedingsadvies geven doen dat vanuit hun expertise uitgaande dat de andere
onwetend is, zonder naar de context te kijken
▪ Voorbeeld: vraag op de radio dat kindje steeds huilt bij het afzetten aan de creche & is bang dat er
geen hechting meer zal zijn
▫ Je zoekt hier naar een antwoord van de expert dat dit zou kloppen, terwijl zij dat niet zullen doen
Wat is gezinspedagogiek?
- “Zie ge gaat naar een meeting waarin men u de komende maatschappij – na deze van de atoomsplitsing –
afschildert en belooft en ge zijt gelukkig als een kind met sinterklaas, maar onderweg naar huis schiet de
rijgkoorde (= schoenveters) van uw schoen kapot en ge vloekt van gotverhier en gotver-een-eindeke-verder. Dat
wil niet zeggen dat sinterklaas ... pardon de komende maatschappij ... daarom niet minder komen zal, maar het
wil zeggen dat men altijd zal moeten rekening houden met kapotschietende rijgkoorden” (Louis Paul Boon, De
Kapellekensbaan, 1953
▪ Je mag nog denken hoe je als expert alles in goede banen kan leggen, de kans dat alles in het
water valt omdat de context verandert is echter heel erg groot
- Traditioneel
▪ Traditionele definities:
▫ “De studie van, en theorievorming over, de opvoeding binnen het gezin” (Bouverne-De Bie, 1997)
▫ “De wetenschappelijke studie van de gezinsopvoeding” (Van Leeuwen, 2008)
▫ ”Het studieobject van de gezinspedagogiek is de opvoeding in gezinssituaties”
(Vandemeulebroecke et al., 1999)
▪ In alle traditionele definities staat er 1 ding centraal: het primaire opvoedingsmilieu (heel vaak het
gezin) het object is van onderzoek & debat
- In het traditionele onderzoek naar het primaire onderzoeksmilieu zijn er 2 grote onderwerpen, namelijk
opvoedingsstijlen & socialisering
1. Opvoedingsstijlen
▪ Hoe krijgt de ouder-kind relatie vorm in relatie tot de gehanteerde opvoedingsstijlen?
▪ 5 styles of parenting (opvoedingsstijlen niet te kennen)
▫ Autorian parents: Strikte regels om goed gedrag te promoten
▫ Permissive parents: Geloven dat je volledige vrijheid moet bieden, geen nee zeggen,..
▫ Authoritative parents: Respecteren de noden, maar geloven dat vrijheid binnen bepaalde
limieten moet blijven
▫ Neglecting parents: Niet aanwezig in het leve van hun kind
▫ Over-involved parents: Halen alle obstakels weg uit het leven van hun kind
2. Socialisering
▪ Hoe krijgt identiteit en meervoudige identiteit in context van diversiteit plaats in de
wisselwerking tussen het gezin en de omgeving (kinderopvang, onderwijs), maar ook tussen
diverse gezinsvormen
▪ Er zijn weinig thema's zo (normatief) geladen als gezinsvormen: het burgerlijk kerngezin was
het ideaal, nu het co-ouderschap wanneer ouders scheiden
2
,- Het gezin als construct
▪ De indeling van opvoedingsstijlen gaat gepaard met (bepaalde normatieve) ideeën over wat een
goede opvoeding / opvoedingsstijl is.
▫ Men lijkt te doen alsof het waardevrij is, vanuit de wetenschap gefundeerde stijlen zijn MAAR IS
NIET HET GEVAL
* Idee wat goede opvoeding is wordt gekoppeld aan de ideeën van hoe opvoeding moet zijn
* Opvoeding die men vroeger als goed beschouwde zal anders zijn dan opvoedingsstijlen die
men vandaag ziet
▫ Ideeën over opvoeding zijn per definitie normatief & waarde geladen
* Ideeën over opvoeding zijn altijd maatschappelijk, historisch geconstrueerd
▫ Net zoals gezinsvormen, indelingen van opvoedingsstijlen,.. > alles gaat gepaard met ideen wat
een goede opvoeding is die gelinkt zijn aan generatie en zijn dus geconstrueerd
▪ Die ideeën zijn maatschappelijk geconstrueerd (zie bestuurde ouder)
▫ Voorbeeld: advies over borstvoeding > heeft te maken over WIE advies geeft
* Op een bepaald moment enorme boost over adviezen over borstvoeding
* We weten dat borstvoeding goed is, maar melkvoeding ook
* Veel boekjes die tijd maakte duidelijk dat borstvoeding HEEL belangrijk is > periode dat dit
gebeurt was tijdens een periode van hoge kindersterfte
* Is probleem van de toekomst, dus kindersterfte indijken > door hygiënische omstandigheden
te creëren die bijvoorbeeld niet aanwezig waren in arbeidersklasse
* In die context zet men in op borstvoeding omdat men op die manier probeert dat de
omstandigheden niet worden overgedragen op kinderen
* DAAROM STEEDS DE VRAAG: Vanuit welke context en motieven komen kinderavdviezen
naar boven?
▪ Indeling van gezinsvormen gaat gepaard met ideeën over wat een goede gezinsvorm is
▪ Die ideeën zijn maatschappelijk geconstrueerd (zie diversiteit van gezinnen)
- Voorbeeld krantenartikel van 20j geleden
▪ Zeer duidelijk normatief idee over een goede gezinsvorm & goede ouders bestaan uit een mama &
papa (onderzoek toont het tegendeel aan)
- Het private kerngezin is een ideaalbeeld dat vandaag nog altijd gehanteerd wordt
▪ Ideaal beeld dat als normaal werd beschouwd, ook het hoffelijke normaal door de kerk (op dat
moment heel dominant)
▪ Voorbeeld: “Kinderen van holebi-ouders zijn even gelukkig als kinderen van het kerngezin.”
▫ Is een actuele formuleren van een onderzoek over holibi-ouders
▫ Formulering is belangrijk omdat het kerngezin wordt gebruikt als beeld waarop gespiegeld wordt
& als normaal wordt gezien
▫ Je ziet da constructies over ‘hoe een gezin eruit moet zien’ blijven doorspelen
3
, - Het gezin als constructie is vervat in historische, sociale, culturele en politieke contexten. De
gezinspedagogiek moet daarom ook de relatie tussen gezinnen en de samenleving bestuderen
▪ De overheid denkt/gelooft dat zij initiatieven moeten opstarten & subsidiëren om ouders te leren hun
kinderen op te voeden
▪ Wat dat inhoud wordt gebaseerd op normatieve ideeën over wat goede opvoeding is
De bestuurde ouder
- “(Inter)nationaal toenemende aandacht voor praktijken van ondersteuning, voor de opvoeding en ‘het’
gezin.”
▪ Krantenartikels van de voorbije tijd die aantonen dat er nationaal maar ook internationaal veel
aandacht is voor ondersteuning van opvoeding
Ondersteuning van ouders & gezinnen
- Beleidsmatige aandacht in Vlaanderen
▪ Op vlaams niveau een versneld tempo:
▫ In 20 jaar tijd heel veel decreten die allemaal opgericht worden om gezinnen te ondersteunen in
opvoeding van kinderen
▫ Heel beleidsmatige aandacht voor opvoeding
▫ Zou kunnen worden beschouwd als een ‘turn for parenting’
- (Re)turn to parenting
▪ Aandacht voor opvoedingsondersteuning en gezinsondersteuning is niet nieuw
▫ Is geen nieuwe aandacht > daarom geen turn to parenting maar een REturn to parenting (!!!)
▫ Die aandacht was er altijd, maar is veranderd
▪ Wel vernieuwde én veranderende aandacht voor wat achter de deur van het gezin plaats vindt
- Historisch overzicht
▪ In 1780 eerste opvoedingsboek: “Proeve over de opvoeding”
▫ Een van de eerste opvoedingsboeken geschreven door een vrouw voor
vrouwen
▪ Dr. Spock (1946)
▫ Medisch geïnspireerde ‘opvoedingsbijbel’ voor moeder, met amper 4
pagina’s gewijd aan de vader
▫ Boek is gigantisch verkocht
▫ Ongelofelijk populair in Amerika maar ook Europa
▫ Hoe moeten ouders instaan voor de opvoeding van hun kinderen
▪ “Het opvoedingsadvies weerspiegelt altijd historische, sociale, politieke en culturele ideeën over
opvoeding, het gezin en ouderschap.”
▫ Daarom belangrijk te kijken naar omringende sociale structuur
4
