TV3 Tijd van Monniken en Ridders
3. De vroege middeleeuwen (500-1000)
3.1 Hofstelsel en horigheid
Kenmerkend aspect: 11. De vrijwel 1. 1. Adel 2. Geestelijken 3. Boeren
2. Vrije boeren: bewerkten hun eigen land, vrije
volledige vervanging in West-Europa van
beschikking over hun eigen persoon en eigen
de agrarisch-urbane cultuur door een goederen => wel militaire plicht
zelfvoorzienende agrarische cultuur, Niet-vrije boeren:
georganiseerd via hofstelsel en horigheid. Horigen: bewerkten eigen grond, door heer beschermd
3.1.1. Je kunt de middeleeuwse standen => mochten land niet verlaten, alleen trouwen met
noemen toestemming van heer
Lijfeigenen: => zonder bezit, knechten in volledige
3.1.2. Je kunt uitleggen dat niet alle
macht van heer
middeleeuwse boeren dezelfde sociaal- 3. Domein: grondgebied van een heer (militaire leider,
economische positie hadden bisschop, klooster of zelfs koning)
3.1.3. Je kunt een beschrijving geven Hofstelsel: hoeve (boerderij) van een heer, het
van een domein en het hofstelsel centrum van elk domein, afhankelijkheid van de heer
3.1.4. Je kunt verklaringen geven voor 4. Van agrarisch-urbaan naar een agrarische
samenleving: val Romeinse Rijk-> onveiligheid->
het ontstaan van een hofstelsel
handel verdwijnt-> steden verdwijnen-> geld
3.1.5. Je kunt uitleggen dat de verdwijnt-> hofstelsels met autarkie (zelfvoorzienend)
veranderingen in de economie ook tot 5. Nieuw economisch systeem (hofstelsel)-> geld wordt
veranderingen in het bestuur leidden schaars-> moeilijk om ambtenarenapparaat te
bekostigen->koning zette mensen in die hij
vertrouwde-> koninkrijken werden privébezit en de
inwoners waren onderdanen die afhankelijk waren van
de koning (anders dan in de oudheid: burgers
bestuurden staat)
,3.2 Europa wordt christelijk
Kenmerkend aspect: 9. De verspreiding van het 1. Kerstening door missionarissen: doelbewuste
christendom in geheel Europa. inspanningen van machtige heren en geestelijken om
3.2.1. Je kunt met voorbeelden de bevolking tot het christendom te bekeren.
uitleggen hoe het christendom werd Boekdruk
Koning en kerk werken samen
verspreid
2. Voor Frankische machthebbers was de samenwerking
3.2.2. Je kunt aan de hand van de gunstig, omdat:
kerstening van Nederland uitleggen dat de Zij bij het bestuur gebruik konden maken van
samenwerking tussen Frankische koningen ervaren bestuurders zoals bisschoppen =>
en de kerk voordelig was voor beide organisatie: kerk kan nog lezen en schrijven
partijen Ze via de paus aanspraak konden maken op de
zegen van god => legitimatie: ‘ik ben koning
3.2.3. Je kunt het verschil tussen
omdat god dat wil, paus ondersteunt mij’
reguliere en seculiere geestelijken Voor de kerk was de samenwerking gunstig, omdat:
uitleggen De Frankische machthebbers gaven militaire
3.2.4. Je kunt uitleggen dat kloosters op bescherming
politiek, economisch en cultureel gebied Zo het christendom nog meer werd verspreid
belangrijk waren 3. Reguliere geestelijken: monniken (leefden in een
klooster onder strenge regels) -> reguliere macht
Seculiere geestelijken: priesters: mannen die
leidinggaven aan de kerk en daar verantwoordelijk
waren voor de uitvoering van kerkelijke rituelen, met
name van de mis. Hiërarchie:
Paus, bisschop, pastoor -> wereldlijke macht
4. Economisch: kloosterleven oefende veel
aantrekkingskracht uit op de mensen uit de hogere
klasse -> ze schonken land aan de kloosters, lieten
, hun kinderen intreden, onder betalingen van grote
sommen geld (hoopten een plaats in de hemel te
verzekeren)
Politiek: kloosters verwierven hierdoor veel grond ->
werden grootgrondbezitters-> kregen een rol bij
beheer van domeinen de ontginning van nieuwe grond
Cultureel: kloosterlingen waren zielen- en
ziekenverzorgers, monniken wijdden zich aan het
overschrijven van oude handschriften en het geven
van onderwijs -> doorgeven van het culturele erfgoed,
verspreiden van het christendom in ongekerstende
gebieden
3.3 Het bestuur wordt feodaal
Kenmerkend aspect: 12 Het ontstaan van feodale 1. Feodale stelsel was gebaseerd op een persoonlijk
verhoudingen in het bestuur contract: leenman legde een eed van trouw af, en
3.3.1. Je kunt uitleggen dat de afspraak beloofde de leenheer een aantal diensten te
tussen leenman en leenheer zowel zakelijk verrichten. In ruil hiervoor verleende de heer
bescherming en gaf hij een deel van zijn grondbezit
als persoonlijk was
aan zijn leenman.
3.3.2. Je kunt uitleggen dat het feodale Relatie tussen leenman en leenheer was een diepe
stelsel een manier was om het bestuur te verbond van loyaliteit en trouw
organiseren Ook zakelijke ruil: geld en diensten in ruil voor land en
3.3.3. Je kunt uitleggen hoe het feodale bescherming.
stelsel ontstond
2. Koning (leenheer)
3.3.4. Je kunt een aantal nadelen van
het feodale stelsel noemen Graaf/ hertog (leenman)
De graaf of hertog kreeg een gebied in leen van de
koning. De opbrengsten van zijn leen mocht hij voor
zichzelf en voor het bestuur gebruiken. In ruil voor het
leen betaalde de leenman eenmalig een grote som
geld aan de leenheer en beloofde hij trouwe militaire
, steun.
Leenman van de graaf/hertog
(Achterleenman van de koning)
3. Frankische koning Karel Martel; Omdat er nauwelijks
geld was om soldaten in te huren bedacht hij wat
anders: In ruil voor militaire steun zorgde de
legeraanvoerder voor levensonderhoud. Ook besloot
hij om boerderijen in leen te geven zodat ze zelf in hun
levensonderhoud konden voorzien. (=>vazal)
Karel de grote zette het stelsel voort: hij koppelde het
leenstelsel aan het bestuur.
4. Nadelen:
Leenmannen zagen leen al snel als eigendom, ze
gingen het als erfelijk beschouwen, voelden zich
onafhankelijker en waren minder gehoorzaam aan
leenheer
Leenmannen hadden meerdere leenheren, ze gingen
ook kiezen uit meerdere leenheren, vaak die die het
meeste aanbood => ze kregen daardoor meer macht
3.4 De verspreiding van de Islam
Kenmerkend aspect: 10 Het ontstaan en de 1. Kenmerken islam:
verspreiding van de Islam Mekka: centrale plaats
Monotheïstisch: 1 God, Allah
Mohammed, stichter van islam bouwde voort op
3.4.1. Je kunt een aantal kenmerken
ideeën en geschriften van joden, christenen en
van de islam noemen lokale religies
3.4.2. Je kunt uitleggen wat het kalifaat Koran: het heilige boek => bevat religieuze
is en welke gebieden daartoe gingen voorschriften en leefregels: het geloof in Allah
3. De vroege middeleeuwen (500-1000)
3.1 Hofstelsel en horigheid
Kenmerkend aspect: 11. De vrijwel 1. 1. Adel 2. Geestelijken 3. Boeren
2. Vrije boeren: bewerkten hun eigen land, vrije
volledige vervanging in West-Europa van
beschikking over hun eigen persoon en eigen
de agrarisch-urbane cultuur door een goederen => wel militaire plicht
zelfvoorzienende agrarische cultuur, Niet-vrije boeren:
georganiseerd via hofstelsel en horigheid. Horigen: bewerkten eigen grond, door heer beschermd
3.1.1. Je kunt de middeleeuwse standen => mochten land niet verlaten, alleen trouwen met
noemen toestemming van heer
Lijfeigenen: => zonder bezit, knechten in volledige
3.1.2. Je kunt uitleggen dat niet alle
macht van heer
middeleeuwse boeren dezelfde sociaal- 3. Domein: grondgebied van een heer (militaire leider,
economische positie hadden bisschop, klooster of zelfs koning)
3.1.3. Je kunt een beschrijving geven Hofstelsel: hoeve (boerderij) van een heer, het
van een domein en het hofstelsel centrum van elk domein, afhankelijkheid van de heer
3.1.4. Je kunt verklaringen geven voor 4. Van agrarisch-urbaan naar een agrarische
samenleving: val Romeinse Rijk-> onveiligheid->
het ontstaan van een hofstelsel
handel verdwijnt-> steden verdwijnen-> geld
3.1.5. Je kunt uitleggen dat de verdwijnt-> hofstelsels met autarkie (zelfvoorzienend)
veranderingen in de economie ook tot 5. Nieuw economisch systeem (hofstelsel)-> geld wordt
veranderingen in het bestuur leidden schaars-> moeilijk om ambtenarenapparaat te
bekostigen->koning zette mensen in die hij
vertrouwde-> koninkrijken werden privébezit en de
inwoners waren onderdanen die afhankelijk waren van
de koning (anders dan in de oudheid: burgers
bestuurden staat)
,3.2 Europa wordt christelijk
Kenmerkend aspect: 9. De verspreiding van het 1. Kerstening door missionarissen: doelbewuste
christendom in geheel Europa. inspanningen van machtige heren en geestelijken om
3.2.1. Je kunt met voorbeelden de bevolking tot het christendom te bekeren.
uitleggen hoe het christendom werd Boekdruk
Koning en kerk werken samen
verspreid
2. Voor Frankische machthebbers was de samenwerking
3.2.2. Je kunt aan de hand van de gunstig, omdat:
kerstening van Nederland uitleggen dat de Zij bij het bestuur gebruik konden maken van
samenwerking tussen Frankische koningen ervaren bestuurders zoals bisschoppen =>
en de kerk voordelig was voor beide organisatie: kerk kan nog lezen en schrijven
partijen Ze via de paus aanspraak konden maken op de
zegen van god => legitimatie: ‘ik ben koning
3.2.3. Je kunt het verschil tussen
omdat god dat wil, paus ondersteunt mij’
reguliere en seculiere geestelijken Voor de kerk was de samenwerking gunstig, omdat:
uitleggen De Frankische machthebbers gaven militaire
3.2.4. Je kunt uitleggen dat kloosters op bescherming
politiek, economisch en cultureel gebied Zo het christendom nog meer werd verspreid
belangrijk waren 3. Reguliere geestelijken: monniken (leefden in een
klooster onder strenge regels) -> reguliere macht
Seculiere geestelijken: priesters: mannen die
leidinggaven aan de kerk en daar verantwoordelijk
waren voor de uitvoering van kerkelijke rituelen, met
name van de mis. Hiërarchie:
Paus, bisschop, pastoor -> wereldlijke macht
4. Economisch: kloosterleven oefende veel
aantrekkingskracht uit op de mensen uit de hogere
klasse -> ze schonken land aan de kloosters, lieten
, hun kinderen intreden, onder betalingen van grote
sommen geld (hoopten een plaats in de hemel te
verzekeren)
Politiek: kloosters verwierven hierdoor veel grond ->
werden grootgrondbezitters-> kregen een rol bij
beheer van domeinen de ontginning van nieuwe grond
Cultureel: kloosterlingen waren zielen- en
ziekenverzorgers, monniken wijdden zich aan het
overschrijven van oude handschriften en het geven
van onderwijs -> doorgeven van het culturele erfgoed,
verspreiden van het christendom in ongekerstende
gebieden
3.3 Het bestuur wordt feodaal
Kenmerkend aspect: 12 Het ontstaan van feodale 1. Feodale stelsel was gebaseerd op een persoonlijk
verhoudingen in het bestuur contract: leenman legde een eed van trouw af, en
3.3.1. Je kunt uitleggen dat de afspraak beloofde de leenheer een aantal diensten te
tussen leenman en leenheer zowel zakelijk verrichten. In ruil hiervoor verleende de heer
bescherming en gaf hij een deel van zijn grondbezit
als persoonlijk was
aan zijn leenman.
3.3.2. Je kunt uitleggen dat het feodale Relatie tussen leenman en leenheer was een diepe
stelsel een manier was om het bestuur te verbond van loyaliteit en trouw
organiseren Ook zakelijke ruil: geld en diensten in ruil voor land en
3.3.3. Je kunt uitleggen hoe het feodale bescherming.
stelsel ontstond
2. Koning (leenheer)
3.3.4. Je kunt een aantal nadelen van
het feodale stelsel noemen Graaf/ hertog (leenman)
De graaf of hertog kreeg een gebied in leen van de
koning. De opbrengsten van zijn leen mocht hij voor
zichzelf en voor het bestuur gebruiken. In ruil voor het
leen betaalde de leenman eenmalig een grote som
geld aan de leenheer en beloofde hij trouwe militaire
, steun.
Leenman van de graaf/hertog
(Achterleenman van de koning)
3. Frankische koning Karel Martel; Omdat er nauwelijks
geld was om soldaten in te huren bedacht hij wat
anders: In ruil voor militaire steun zorgde de
legeraanvoerder voor levensonderhoud. Ook besloot
hij om boerderijen in leen te geven zodat ze zelf in hun
levensonderhoud konden voorzien. (=>vazal)
Karel de grote zette het stelsel voort: hij koppelde het
leenstelsel aan het bestuur.
4. Nadelen:
Leenmannen zagen leen al snel als eigendom, ze
gingen het als erfelijk beschouwen, voelden zich
onafhankelijker en waren minder gehoorzaam aan
leenheer
Leenmannen hadden meerdere leenheren, ze gingen
ook kiezen uit meerdere leenheren, vaak die die het
meeste aanbood => ze kregen daardoor meer macht
3.4 De verspreiding van de Islam
Kenmerkend aspect: 10 Het ontstaan en de 1. Kenmerken islam:
verspreiding van de Islam Mekka: centrale plaats
Monotheïstisch: 1 God, Allah
Mohammed, stichter van islam bouwde voort op
3.4.1. Je kunt een aantal kenmerken
ideeën en geschriften van joden, christenen en
van de islam noemen lokale religies
3.4.2. Je kunt uitleggen wat het kalifaat Koran: het heilige boek => bevat religieuze
is en welke gebieden daartoe gingen voorschriften en leefregels: het geloof in Allah
