PD 1 – acute buikpijn – urolithiasis
Casus
Lichamelijk onderzoek:
• Algemene toestandsbeeld
• Vitale parameters
• Buik: inspectie, percussie, ausculatie & palpatie
• Scrotum/testis?
• Rectaal toucher?
Murphy sign = midclaviculair onder ribben bij uitademen à galblaas tikken – pijn: ontsteking galblaas
McBurney = druk geven op dit punt – bij appendicitis meer pijn bij loslaten dan indrukken
Aanvullend onderzoek:
• CRP (normaal)
• Urinestick: pH, glucose (diabeet), ketonen (diabeet), nitriet (bacterie), eiwitten
(nierproblemen), leukocyten (infectie) & erytrocyten (schade)
à leukocyten & erytrocyten verhoogd à urolithiasis
Behandeling:
• NSAID (diclofenac) à na 15 min checken
• Anders: morfine à na 15 min checken
• Anders: ziekenhuis
à Echo: distale uretersteen rechts à pijnstilling (diclofenac & tamsulosine (alfa-blokker – binden
gladde spieren, waardoor ze minder snel contraheren)
Urolithiasis:
- 3/1000
- Piek: 30-50 jaar
- Lifetimerisico: 5-15%
- Man:vrouw = 2:1
- Bij 1e graad familieleden met nierstenen risico 2-3 x hoger
- Recidiefkans: 50% in 8 jaar
Soorten stenen
• Calciumoxalaat & fosfaat (70%)
• Magnesiumammoniumfosfaat (struviet) = infectiestenen
• Urinezuur
• Cystine – autosomaal recessieve aandoening: cystine uitplassen ipv in lichaam houden
à disbalans excretie ionen (hoog) & water (laag) à kristallisatie tot onoplosbare zouten
3 plekken
• Ureter over a. iliaca communis
• Overgang van het nierbekken (UPJ)
• Blaas binnentreden
Symptomen
• Koliekpijn = hevige kramperende weeïge pijn, misselijk & bewegingsdrang (ijsberen)
Hoog: nier/flankpijn Laag: scrotum (geen torsio testis)/lies/labium majus of mictieklachten
• Hematurie
• Gevoel van aandrang
• Koorts
Anamnese
Voorgeschiedenis: eerdere niersteen, afwijking nier (mononier) & nierfunctiestoornis
Familiegeschiedenis: nierstenen
,Lichamelijk onderzoek
Ernstige pathologie:
• Slagpijn nierlodge
• Peritoneale prikkeling (past niet bij een steen)
o Continu gelokaliseerde scherpe pijn, progressief
o Voorkeur voor stil liggen, vervoerspijn
o Percussie en loslaat pijn
o Defense musculaire (spieren hard in deel)
Differentiaal diagnose
• Galsteen
• Darmkoliek
• Torsio testis
• Acuut aneurysma
Behandeling
Pijnstilling
• NSAID (diclofenac)
• Opioïden (morfine)
Reduceren koliekfrequentie & bevorderen passage door urinewegen
• Alfablokker (tamsulosine)
Acute fase: normale vochtinname (balans koliekpijn & uitplassen)
Spontane steenlozing: afhankelijk van grootte steen, lokalisatie en hoelang de steen zich er bevindt
- Zeefje/filter gebruiken bij plassen
Follow up
5-7 dagen: pijn? & erytrocyturie? à goed? à metafylaxe = voorkomen recidieven
• Ruim drinken (2,5 L/dag)
• Gebalanceerd dieet (plantaardig)
• Beperkt dierlijke eiwitten & zout
• Minder oxalaatrijke voeding (chocoladen, soja, noten, bladgroenten, thee & cola)
• Voldoende citroenzuur (citrusvruchten & bessen)
Beeldvorming bij blijvende pijn
Twijfel diagnose of bij persistentie klachten na 5-7 dagen à echo of CT abdomen: dilatatie urineweg
Invasieve behandelmethoden
1 drainage – nefrodrain of JJ katheter
- Urosepsis
- Nierfunctiestoornis
- Onhoudbare pijn
2 steenbehandeling
• ESWL = niet te hard (bepalen met CT); trilling van buitenaf à steen kapot schieten
o Alleen als steen zichtbaar is op buikoverzichtsfoto & CT
• PNL = > 2 cm (erg groot); scoop door flank nier à steen direct uit nier (VD niet vergruizen)
• URS = buis via urinewegen à steen kapot laseren of naar buiten trekken
, HC 1 – acute buikpijn vs de acute buik
Acute buikpijn vs acute buik
Acute buikpijn = acuut buikpijn die < 5 dagen bestaat à huisarts
Acute buik = acute buikpijn die < 24 h medische behandeling vereist in het ziekenhuis om
complicaties te voorkomen à ziekenhuis
Epidemiologie
- 2-3 keer per week in huisartspraktijk
- 10% SEH acute buikpijn à moeilijke differentiatie
- Rol huisarts: dmv anamnese, LO & beperkte AO,
o Urgentie inschatten
o Wel/niet verwijzen
o Afwachten of behandelen
DD acute buikpijn
- GI - Neurologisch
- Urologisch - Psychogeen
- Gynaecologisch - Functioneel (niet bekend)
- Pulmonaal - Nieuwvorming (tumor)
- Cardiaal - Vasculair
Frequentie diagnoses eerste lijn
Hoge frequentie: acute buikpijn Lage frequentie: acute buik
- Prikkelbare darmsyndroom - Cholecystitis
- Obstipatie - Pancreatitis
- Gastero-enteritis = ontsteking maag/darmwand - AAA
- Diverticulitis - EUG
- Urineweginfectie - Torsio testis
- Cholelithiasis = galstenen - Maligniteit
- Appendicitis (wel acute buik) - Myocardinfarct
- Acute blaasretentie (wel acute buikpijn)
2, 3, 5, 7 1, 4, 6, 8
Vervolg
• Ambulance inzetten
• Starten pijnstilling bij huisarts à geen invloed beoordeling 2e lijn + verbetering patiëntcomfort
Casus
Lichamelijk onderzoek:
• Algemene toestandsbeeld
• Vitale parameters
• Buik: inspectie, percussie, ausculatie & palpatie
• Scrotum/testis?
• Rectaal toucher?
Murphy sign = midclaviculair onder ribben bij uitademen à galblaas tikken – pijn: ontsteking galblaas
McBurney = druk geven op dit punt – bij appendicitis meer pijn bij loslaten dan indrukken
Aanvullend onderzoek:
• CRP (normaal)
• Urinestick: pH, glucose (diabeet), ketonen (diabeet), nitriet (bacterie), eiwitten
(nierproblemen), leukocyten (infectie) & erytrocyten (schade)
à leukocyten & erytrocyten verhoogd à urolithiasis
Behandeling:
• NSAID (diclofenac) à na 15 min checken
• Anders: morfine à na 15 min checken
• Anders: ziekenhuis
à Echo: distale uretersteen rechts à pijnstilling (diclofenac & tamsulosine (alfa-blokker – binden
gladde spieren, waardoor ze minder snel contraheren)
Urolithiasis:
- 3/1000
- Piek: 30-50 jaar
- Lifetimerisico: 5-15%
- Man:vrouw = 2:1
- Bij 1e graad familieleden met nierstenen risico 2-3 x hoger
- Recidiefkans: 50% in 8 jaar
Soorten stenen
• Calciumoxalaat & fosfaat (70%)
• Magnesiumammoniumfosfaat (struviet) = infectiestenen
• Urinezuur
• Cystine – autosomaal recessieve aandoening: cystine uitplassen ipv in lichaam houden
à disbalans excretie ionen (hoog) & water (laag) à kristallisatie tot onoplosbare zouten
3 plekken
• Ureter over a. iliaca communis
• Overgang van het nierbekken (UPJ)
• Blaas binnentreden
Symptomen
• Koliekpijn = hevige kramperende weeïge pijn, misselijk & bewegingsdrang (ijsberen)
Hoog: nier/flankpijn Laag: scrotum (geen torsio testis)/lies/labium majus of mictieklachten
• Hematurie
• Gevoel van aandrang
• Koorts
Anamnese
Voorgeschiedenis: eerdere niersteen, afwijking nier (mononier) & nierfunctiestoornis
Familiegeschiedenis: nierstenen
,Lichamelijk onderzoek
Ernstige pathologie:
• Slagpijn nierlodge
• Peritoneale prikkeling (past niet bij een steen)
o Continu gelokaliseerde scherpe pijn, progressief
o Voorkeur voor stil liggen, vervoerspijn
o Percussie en loslaat pijn
o Defense musculaire (spieren hard in deel)
Differentiaal diagnose
• Galsteen
• Darmkoliek
• Torsio testis
• Acuut aneurysma
Behandeling
Pijnstilling
• NSAID (diclofenac)
• Opioïden (morfine)
Reduceren koliekfrequentie & bevorderen passage door urinewegen
• Alfablokker (tamsulosine)
Acute fase: normale vochtinname (balans koliekpijn & uitplassen)
Spontane steenlozing: afhankelijk van grootte steen, lokalisatie en hoelang de steen zich er bevindt
- Zeefje/filter gebruiken bij plassen
Follow up
5-7 dagen: pijn? & erytrocyturie? à goed? à metafylaxe = voorkomen recidieven
• Ruim drinken (2,5 L/dag)
• Gebalanceerd dieet (plantaardig)
• Beperkt dierlijke eiwitten & zout
• Minder oxalaatrijke voeding (chocoladen, soja, noten, bladgroenten, thee & cola)
• Voldoende citroenzuur (citrusvruchten & bessen)
Beeldvorming bij blijvende pijn
Twijfel diagnose of bij persistentie klachten na 5-7 dagen à echo of CT abdomen: dilatatie urineweg
Invasieve behandelmethoden
1 drainage – nefrodrain of JJ katheter
- Urosepsis
- Nierfunctiestoornis
- Onhoudbare pijn
2 steenbehandeling
• ESWL = niet te hard (bepalen met CT); trilling van buitenaf à steen kapot schieten
o Alleen als steen zichtbaar is op buikoverzichtsfoto & CT
• PNL = > 2 cm (erg groot); scoop door flank nier à steen direct uit nier (VD niet vergruizen)
• URS = buis via urinewegen à steen kapot laseren of naar buiten trekken
, HC 1 – acute buikpijn vs de acute buik
Acute buikpijn vs acute buik
Acute buikpijn = acuut buikpijn die < 5 dagen bestaat à huisarts
Acute buik = acute buikpijn die < 24 h medische behandeling vereist in het ziekenhuis om
complicaties te voorkomen à ziekenhuis
Epidemiologie
- 2-3 keer per week in huisartspraktijk
- 10% SEH acute buikpijn à moeilijke differentiatie
- Rol huisarts: dmv anamnese, LO & beperkte AO,
o Urgentie inschatten
o Wel/niet verwijzen
o Afwachten of behandelen
DD acute buikpijn
- GI - Neurologisch
- Urologisch - Psychogeen
- Gynaecologisch - Functioneel (niet bekend)
- Pulmonaal - Nieuwvorming (tumor)
- Cardiaal - Vasculair
Frequentie diagnoses eerste lijn
Hoge frequentie: acute buikpijn Lage frequentie: acute buik
- Prikkelbare darmsyndroom - Cholecystitis
- Obstipatie - Pancreatitis
- Gastero-enteritis = ontsteking maag/darmwand - AAA
- Diverticulitis - EUG
- Urineweginfectie - Torsio testis
- Cholelithiasis = galstenen - Maligniteit
- Appendicitis (wel acute buik) - Myocardinfarct
- Acute blaasretentie (wel acute buikpijn)
2, 3, 5, 7 1, 4, 6, 8
Vervolg
• Ambulance inzetten
• Starten pijnstilling bij huisarts à geen invloed beoordeling 2e lijn + verbetering patiëntcomfort
