Samenvatting literatuur Detentierecht

Week 1
HC 1 ontwikkeling van het gevangeniswezen en beleid
Penologie: wetenschap die zich bezighoudt met (onderzoek naar) de effecten van straffen.
Detentierecht: het rechtsgebied dat betrekking heeft op de tenuitvoerlegging van
vrijheidsbenemende sancties (straffen en maatregelen).
Detentierecht maakt deel uit van het penitentiair recht of sanctierecht: het recht dat van
toepassing is op de oplegging en tenuitvoerlegging van strafrechtelijke sancties.
Er zijn drie soorten penitentiaire inrichtingen (PI’s):
- huizen van bewaring (hvb);
- gevangenissen en;
- inrichtingen voor stelselmatige daders (isd).
Verantwoordelijkheid en bevoegdheidsverdeling
 ‘Onze Minister’ is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van
vrijheidsbenemende sancties (art. 6:1:1 jo. 127a Sv).
 De rechter verstrekt een voor tenuitvoerlegging vatbaar vonnis binnen 14 dagen aan
het openbaar ministerie (OM).
 Het OM verstrekt het voor tenuitvoerlegging vatbare vonnis binnen 14 dagen aan het
Administratie- en Informatiecentrum voor de Executieketen (AICE), het
onderdeel van het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) dat namens de minister
de coördinerende rol vervult bij de tenuitvoerlegging van de gevangenisstraf (art. 6:1:1
lid 2 Sv).
 De selectiefunctionaris (sf) van het Ministerie van J&V werkzaam bij het Centraal
Bureau selectiefunctionarissen is belast met de plaatsing en overplaatsing van
gedetineerden (art. 15 lid 2 Pbw). De sf neemt de aanwijzingen van het OM en de
rechter mee bij de plaatsingsbeslissing (art. 15 lid 3 Pbw).
Beheer en toezicht
 Het beheer van de inrichtingen berust bij de minister voor Rechtsbescherming (art.
3 lid 2 Pbw). Alle PI’s vallen onder de Dienst Justitiële Inrichtingen, een agentschap
van het Ministerie van Justitie en Veiligheid.
 Het beheer van een inrichting of afdeling ligt bij de directeur (art. 3 lid 3 Pbw). De
directeur bepaalt de wijze van onderbrenging van de gedetineerde (art. 16 Pbw) en
draagt verantwoordelijkheid voor het opstellen van een detentie- en re-integratieplan
(art. 1c RSPOG)
Bestemming
 De Minister bepaalt de bestemming voor elke inrichting. En kan ook binnen een
bepaalde inrichting een afdeling met specifieke bestemming aanwijzen (bv. extra
zorgvoorziening) (art. 8 Pbw).
Differentiatiecriteria
 Juridische status (art. 9-10 Pbw): hvb (nog niet onherroepelijk veroordeelden),
gevangenis en isd-inrichting (veelplegers)
 Sekse: man – vrouw (art. 11 Pbw)
 Leeftijd (art. 12 Pbw): volwassenen – jeugdigen
 Mate van beveiliging (art. 13 Pbw): vier beveiligingsniveaus: Beperkt Beveiligde
Afdeling (BBA), Normaal Beveiligde Afdeling of Inrichting, Uitgebreid Beveiligde
Afdeling, Inrichting Extra Beveiligde Inrichting (EBI) (art. 13 Pbw).

,Regimes
 Regime van algehele gemeenschap (art. 7 RSPOG)
 Individueel regime (art. 11 RSPOG)
Beginselen van tenuitvoerlegging
 Resocialisatiebeginsel (art. 2 lid 2 Pbw)
 Beginsel van minimale beperkingen (art. 2 lid 3 Pbw)
 Beginsel van voortvarendheid (art. 6:1:2 Sv)
Aanvang detentie
Twee instroommogelijkheden:
- Voorafgaand aan een veroordeling als preventief ingesloten gedetineerde (voorlopige
hechtenis).
- Na een (onherroepelijke) veroordeling door rechter kunnen mensen instromen als
zelfmelder of als arrestant.
Zelfmelder
 Krijgt na zijn veroordeling een oproep om zich op een bepaalde datum (en tijdstip) te
melden bij een penitentiaire inrichting.
 Beoordelingsbevoegdheid ligt bij het AICE (CJIB).
 Is bij aanvang van zijn detentie direct gepromoveerd. Door zich te melden laat hij/zij
zien dat hij/zij meewerkt aan zijn detentie.
 Meldt een zelfmelder zich niet, dan komt hij/zij op de arrestatieplanning en komt deze
als arrestant binnen.
 Mogelijkheid van verzoek uitstel of bezwaar tegen oproep.
Arrestant
- Een veroordeelde die is aangehouden, nadat:
o hij zich heeft onttrokken aan detentie;
o de tenuitvoerlegging van een eerder opgelegde straf is gelast;
o hij zich heeft onttrokken aan de vervangende hechtenis, gijzeling of lijfsdwang.
- Het regime kent een sober dagprogramma. Arbeid maakt geen onderdeel uit van het
dagprogramma en kent 28 uur aan activiteiten per week, bestaande uit recht
activiteiten (o.a. luchten en bezoek) en extra recreatiemomenten wegens het
ontbreken van arbeid. Arrestanten verblijven een groot deel van de dag op cel →
Maximaal verblijf 8 weken, daarna doorplaatsing naar een regulier gevangenisregime.
Detentie- en re-integratieplan
Binnen vier weken na binnenkomst van de gedetineerde wordt, zo veel mogelijk in overleg
met de gedetineerde, een D&R-plan vastgesteld. Het D&R-plan kan gedurende de detentie
worden aangepast (art. 18a lid 1 Pbw jo. 20c-20d Pm).
Het D&R-plan vermeldt in ieder geval (lid 2):
 individueel begeleidingsplan;
 gedrags- en re-integratiedoelen;
 re-integratieactiviteiten (eventueel verlof);
 essentiële (basis)voorwaarden voor deelname aan het maatschappelijk leven.
N.B. Het D&R-plan heeft door de Wet straffen en beschermen (zie hierna) een centrale plaats
gekregen.

,Ontwikkeling gevangenisbeleid
Vanaf 2004: Grote bezuinigingen op het gevangeniswezen (o.a. invoering meerpersoonscellen
(MPC’s), beperkt regime voor arrestanten en voorlopig gehechten en sluiting groot aantal
PI’s).
Medio 2018: visie minister voor Rechtsbescherming (Dekker) op de tenuitvoerlegging van de
gevangenisstraf: “Recht doen, kansen bieden”.
Doel: ‘effectieve gevangenisstraffen dienen een dubbel doel: zowel vergelding als het
verminderen van recidive.’
Drie uitgangspunten:
1. Straf is straf
Aanpassing v.i.-regeling.
2. Gedrag telt
De gedetineerde is zelf verantwoordelijk voor het verloop van zijn detentie
(reponsabiliseringsgedachte). Het algemeen verlof en regimesgebonden verlof zijn
vervangen door doelgebonden verlof.
3. Werken aan een veiliger terugkeer
Re-integratie aan de hand van vijf basisvoorwaarden (onderdak, inkomen, inzicht in
schulden, identiteitsbewijs, zorg en zorgverzekering (+ positief sociaal netwerk).
Positieve punten uit de visie: aandacht voor herstel, detentiefasering blijft gehandhaafd,
dekkend netwerk van BBA’s.
Promoveren en degraderen
- Op 1 maart 2014 is voor het gevangeniswezen het beleidskader Dagprogramma,
Beveiliging en Toezicht op maat (DBT) ingevoerd.
- Het DBT maakt een onderscheid tussen het basisprogramma en het plusprogramma.
- Promotie of degradatie is mede afhankelijk van het gedrag van de gedetineerde. Het
gedrag wordt beoordeeld aan de hand van een zogenoemd ‘stoplichtmodel’ (art. 1b tot
en met 1e en bijlage 1 RSPOG + Handleiding toetsingskader promoveren en
degraderen).
Belangrijkste wijzigingen RSPOG in verband met de aanscherping van het systeem
van promoveren en degraderen
 ‘Stoplicht’model is vervallen. Toetsingskader bestaat voortaan uit ‘gewenst’ en
‘ongewenst’ gedrag op het gebied van ‘verblijf en leefbaarheid’ en op het gebied van
‘re-integratie/resocialisatie’.
 Daarnaast categorie ‘ontoelaatbaar gedrag’. Grond voor terugplaatsing in het
basisprogramma. Betreft incidentele gedragingen die op zich beschouwd degradatie
rechtvaardigen.
 De duur van de periode die volgt op een terugplaatsing is minimaal 6 weken (was
maximaal 6 weken).
Kritiek op het systeem van promoveren en degraderen in het algemeen
1. Uitholling resocialisatiebeginsel.
2. Invoering systeem zonder voldoende informatie over de effectiviteit en uitvoerbaarheid.
3. Het systeem miskent de beperkingen en de behoeften van de populatie.
4. De doelgroep wordt niet herkend.
5. De proportionaliteit van de overheidsreactie als geheel kan in het geding komen.

, Visie recht doen, kansen bieden
Drie uitgangspunten en maatregelen
1. Straf is straf → straf moet voldoening bieden aan de samenleving, slachtoffers en
nabestaanden. De kern is dat de vrijheid van de veroordeelde wordt ontnomen.
De volgende maatregelen zijn genomen:
 Periode vervroegde vrijheid wordt maximaal 2 jaar.
 V.i. wordt uitsluitend nog verleend op basis van een individuele afweging en
beoordeling.
 Bij de toekenning van v.i. wordt getoetst op: a) gedrag van de gedetineerde, b) een
risicobeoordeling en c) de belangen van slachtoffers en nabestaanden.
 Het gevangeniswezen start een programma voor de ontwikkeling van risicotaxatie voor
het verlenen van externe vrijheden.
 Niet-naleving van gestelde voorwaarden krijgt direct consequenties.

2. Gedrag telt → gedetineerde is zelf verantwoordelijk voor z’n detentie: goed gedrag
beloond en slecht gedrag bestraft. De verwachting is goed burgerschap.
De volgende maatregelen zijn genomen:
 De screening van gedetineerden wordt verbeterd. Hiertoe worden eerst twee pilots
ingericht.
 Informatie van de reclassering wordt zo veel mogelijk betrokken bij het opstellen van
het detentie- en re-integratieplan.
 Het detentie-en re-integratieplan wordt aangescherpt. Hierin komen voortaan ook
concrete gedragsdoelen en afspraken over werk na detentie, huisvesting,
schuldsanering, het beschikken over een identiteitsbewijs en een (zorg-) verzekering te
staan.
 Het systeem van detentiefasering blijft gehandhaafd en wordt persoonsgerichter
ingevuld. Goed gedrag van de gedetineerde zal de basis zijn voor verlening van
vrijheden, en aan slecht gedrag worden consequenties verbonden.
 Algemeen verlof en regimes gebonden verlof worden vervangen door re-
integratieverlof. Verlof wordt voortaan steeds gekoppeld aan concrete persoonsgerichte
re-integratiedoelen.
 Elke regio krijgt de beschikking over een beperkt beveiligde afdeling voor
gedetineerden die in de laatste fase van hun straf buiten de gevangenis muren werk
verrichten.
 Het personeel krijgt duidelijker handvatten voor disciplinaire straffen.
 DJI treedt in overleg met de politie en het open baar ministerie om het aangiftebeleid te
intensiveren.
 Gedetineerden gaan hun tijd in detentie actiever benutten. In drie penitentiaire
inrichtingen (PI’s) wordt gestart met de uitbreiding van het aantal uren arbeid.

3. Werken aan een veilige terugkeer → recidive moet voorkomen worden en de straf moet
bijdragen aan een veilige terugkeer.
Er zijn verschillende randvoorwaarden voor een veilige terugkeer:
- Het hebben van onderdak verkleint de kans op zwerfgedrag;
- Inkomen uit werk;
- Inzicht in eventuele schulden en een plan om deze af te lossen;