Casus 13; cruise met een luchtje
Leerdoelen
1) Voedselvergiftiging versus voedselinfectie
2) Soorten diarree
3) Verwekkers diarree
- Viraal
- Bacterieël
4) Kenmerken rotavirus en norovirus
- Structuur
- Classificatie
- Symptomen
- Replicatie
- Transmissie
- Pathogenese
- Infectieuze dosis
5) Kenmerken salmonella en campylobacter
- Structuur
- Classificatie
- Symptomen
- Replicatie
- Transmissie
- Pathogenese
- Infectieuze dosis
6) Behandeling en preventie
7) Diagnostiek van maag-darminfecties
- CRP, calprotectine, PCR, feces uitplaten
Uitwerken leerdoelen
1) Voedselvergiftiging versus voedselinfectie
Het belangrijkste verschil tussen beide soorten diarree is de snelheid waarmee de
symptomen optreden. Een voedselinfectie ontstaat doordat in het genuttigde voedsel
potentieel pathogene micro-organismen aanwezig zijn in relatief kleine hoeveelheden die
enige tijd nodig hebben, enkele dagen, om uit te groeien tot de minimale infectieuze dosis.
Bij een voedselvergiftiging is het toxine al in het voedsel aanwezig en kan derhalve direct
inwerken. De verschijnselen zijn vooral misselijkheid en braken; eerder dan diarree. De
klachten gaan snel over. Bekende toxines zijn die van Staphylococcus aureus, Clostridium
en Bacillus cereus. In tegenstelling tot een voedselinfectie kunnen bij een voedselvergiftiging
schimmels ook de veroorzaker zijn.
S. aureus produceert een hitte-stabiel toxine die met name gevonden kan worden in
verwerkte vleesproducten zoals ham en daarnaast in ijs, salades en dergelijke. Symptomen
treden op na een incubatietijd van ongeveer 4 uur en is gemiddeld binnen 1 dag weer over.
Bacillus cereus produceert 2 soorten toxines, het emetic toxine wat een incubatietijd en
werking heeft vergelijkbaar met Staphylococcen toxines, en een hitte-labiel toxine
(nHE/HBL) wat een langere incubatietijd van 24 uur en met name diarree tot gevolg heeft.
, 2) Soorten diarree
Diarree wordt gedefinieerd als een verlies van meer dan 3x per dag waterdunne ontlasting.
De oorzaken zijn besmettelijke agentia, gifstoffen, medicijnen, voedsel of angst. De
mechanismen die verantwoordelijk zijn voor vochtverlies kunnen in de dunne of dikke darm
werken. Diarree kan worden ingedeeld in vier typen, afhankelijk van het mechanisme dat
verantwoordelijk is;
Secretoire diarree → Bij secretoire diarree is de secretie van de dunne darm zo overvloedig,
dat het vermogen van de dikke darm om het overtollige water op te nemen overweldigd
wordt. Vaak wordt dit type diarree veroorzaakt door voedselvergiftiging door bacteriën. De
bacteriën produceren toxines die zich binden aan receptoren in de membranen van
uitscheidende cryptcellen om het intracellulaire cAMP te verhogen, waardoor de secretie
gestimuleerd wordt. De op gelijke manier ontstane massale vochtafscheiding bij cholera kan
dus hypovolemie veroorzaken. Overmatige activering van intrinsieke neuronen bij
pathologische aandoeningen kan ook secretoire diarree veroorzaken. Sommige van deze
neuronen geven VIP vrij dat intracellulair cAMP verhoogt. Anderen geven transmitters af
zoals Ach of substantie P die verhoogde intracellulaire Ca2+ veroorzaken, wat ook
overmatige secretie van de cryptcellen kan mediëren.
Diarree als gevolg van defect ionentransport → Aangezien actief transport van Na+ een
belangrijke bepalende factor is voor het osmotische transport van water van het lumen naar
het bloed, zal de aanwezigheid van remmers van Na+ transport het watertransport remmen
om diarree te veroorzaken. Galzuren remmen de opname van Na+ in de dikke darm als ze
niet in het terminale ileum worden opgenomen. Bovendien leidt malabsorptie van vet tot
fermentatie van lipiden in de dikke darm om toxines te produceren die de opname van Na+
remmen. Ontstekingsmediatoren zoals histamine en prostaglandinen die vrijkomen uit cellen
van het gastro-immuunsysteem die de Na+-absorptie remmen, kunnen betrokken zijn bij de
secretoire diarree van inflammatoire darmaandoeningen en de ziekte van Crohn.
Noradrenaline kan de absorptie echter verhogen en bij diabetes kan diarree een probleem
zijn wanneer sympathische neurodegeneratie aanwezig is. Een defect in het ionentransport
kan er ook toe leiden dat er geen water wordt opgenomen. Bij aangeboren chloridorroe is de
Cl/HCO3-wisselaar bijvoorbeeld afwezig in het borstelrandmembraan. Er is ook een
aangeboren afwijking in de Na+/H+ wisselaar, onder deze omstandigheden ontbreekt het
defecte uitwisseling proteïne in het jejunum, ileum en colon. In het duodenum en jejunum
bevorderen de co-port mechanismen van glucose en aminozuren Na+ en wateropname,
maar deze transporteiwitten zijn niet aanwezig in het ileum.
Osmotische diarree → De aanwezigheid van hypertoon vocht in het darmlumen kan
osmotische diarree veroorzaken. Hoge concentratie zouten zoals SO4 2-, PO4 3- en Mg2+
kunnen hiervoor verantwoordelijk zijn. Absorptiestoornissen kunnen ook aanleiding geven tot
osmotische diarree. Als voedingsstoffen die normaal in de dunne darm worden opgenomen
niet opgenomen kunnen worden, wordt de osmotische druk in het lumen verhoogd.
Diarree door verhoogde darmmotiliteit → Waar hypermotiliteit van de darmen aanwezig is,
kunnen water en elektrolyten aan de dikke darm worden afgegeven met een snelheid die te
snel is om het water in de dikke darm te absorberen, de oorzaken van intestinale
hypermotiliteit zijn niet duidelijk, maar in gevallen van malabsorptie in de dunne darm
kunnen de dikke darmbacteriën niet-geabsorbeerde voedingsstoffen fermenteren om toxines
te produceren die de beweeglijkheid verhogen. Een voorbeeld is de malabsorptie van
lipiden.
Effusieve diarree → Bij veel druk op het lymfesysteem zullen substanties door de tight
junctions van de enterocyten heen lekken, richting het lumen van de darm.
Leerdoelen
1) Voedselvergiftiging versus voedselinfectie
2) Soorten diarree
3) Verwekkers diarree
- Viraal
- Bacterieël
4) Kenmerken rotavirus en norovirus
- Structuur
- Classificatie
- Symptomen
- Replicatie
- Transmissie
- Pathogenese
- Infectieuze dosis
5) Kenmerken salmonella en campylobacter
- Structuur
- Classificatie
- Symptomen
- Replicatie
- Transmissie
- Pathogenese
- Infectieuze dosis
6) Behandeling en preventie
7) Diagnostiek van maag-darminfecties
- CRP, calprotectine, PCR, feces uitplaten
Uitwerken leerdoelen
1) Voedselvergiftiging versus voedselinfectie
Het belangrijkste verschil tussen beide soorten diarree is de snelheid waarmee de
symptomen optreden. Een voedselinfectie ontstaat doordat in het genuttigde voedsel
potentieel pathogene micro-organismen aanwezig zijn in relatief kleine hoeveelheden die
enige tijd nodig hebben, enkele dagen, om uit te groeien tot de minimale infectieuze dosis.
Bij een voedselvergiftiging is het toxine al in het voedsel aanwezig en kan derhalve direct
inwerken. De verschijnselen zijn vooral misselijkheid en braken; eerder dan diarree. De
klachten gaan snel over. Bekende toxines zijn die van Staphylococcus aureus, Clostridium
en Bacillus cereus. In tegenstelling tot een voedselinfectie kunnen bij een voedselvergiftiging
schimmels ook de veroorzaker zijn.
S. aureus produceert een hitte-stabiel toxine die met name gevonden kan worden in
verwerkte vleesproducten zoals ham en daarnaast in ijs, salades en dergelijke. Symptomen
treden op na een incubatietijd van ongeveer 4 uur en is gemiddeld binnen 1 dag weer over.
Bacillus cereus produceert 2 soorten toxines, het emetic toxine wat een incubatietijd en
werking heeft vergelijkbaar met Staphylococcen toxines, en een hitte-labiel toxine
(nHE/HBL) wat een langere incubatietijd van 24 uur en met name diarree tot gevolg heeft.
, 2) Soorten diarree
Diarree wordt gedefinieerd als een verlies van meer dan 3x per dag waterdunne ontlasting.
De oorzaken zijn besmettelijke agentia, gifstoffen, medicijnen, voedsel of angst. De
mechanismen die verantwoordelijk zijn voor vochtverlies kunnen in de dunne of dikke darm
werken. Diarree kan worden ingedeeld in vier typen, afhankelijk van het mechanisme dat
verantwoordelijk is;
Secretoire diarree → Bij secretoire diarree is de secretie van de dunne darm zo overvloedig,
dat het vermogen van de dikke darm om het overtollige water op te nemen overweldigd
wordt. Vaak wordt dit type diarree veroorzaakt door voedselvergiftiging door bacteriën. De
bacteriën produceren toxines die zich binden aan receptoren in de membranen van
uitscheidende cryptcellen om het intracellulaire cAMP te verhogen, waardoor de secretie
gestimuleerd wordt. De op gelijke manier ontstane massale vochtafscheiding bij cholera kan
dus hypovolemie veroorzaken. Overmatige activering van intrinsieke neuronen bij
pathologische aandoeningen kan ook secretoire diarree veroorzaken. Sommige van deze
neuronen geven VIP vrij dat intracellulair cAMP verhoogt. Anderen geven transmitters af
zoals Ach of substantie P die verhoogde intracellulaire Ca2+ veroorzaken, wat ook
overmatige secretie van de cryptcellen kan mediëren.
Diarree als gevolg van defect ionentransport → Aangezien actief transport van Na+ een
belangrijke bepalende factor is voor het osmotische transport van water van het lumen naar
het bloed, zal de aanwezigheid van remmers van Na+ transport het watertransport remmen
om diarree te veroorzaken. Galzuren remmen de opname van Na+ in de dikke darm als ze
niet in het terminale ileum worden opgenomen. Bovendien leidt malabsorptie van vet tot
fermentatie van lipiden in de dikke darm om toxines te produceren die de opname van Na+
remmen. Ontstekingsmediatoren zoals histamine en prostaglandinen die vrijkomen uit cellen
van het gastro-immuunsysteem die de Na+-absorptie remmen, kunnen betrokken zijn bij de
secretoire diarree van inflammatoire darmaandoeningen en de ziekte van Crohn.
Noradrenaline kan de absorptie echter verhogen en bij diabetes kan diarree een probleem
zijn wanneer sympathische neurodegeneratie aanwezig is. Een defect in het ionentransport
kan er ook toe leiden dat er geen water wordt opgenomen. Bij aangeboren chloridorroe is de
Cl/HCO3-wisselaar bijvoorbeeld afwezig in het borstelrandmembraan. Er is ook een
aangeboren afwijking in de Na+/H+ wisselaar, onder deze omstandigheden ontbreekt het
defecte uitwisseling proteïne in het jejunum, ileum en colon. In het duodenum en jejunum
bevorderen de co-port mechanismen van glucose en aminozuren Na+ en wateropname,
maar deze transporteiwitten zijn niet aanwezig in het ileum.
Osmotische diarree → De aanwezigheid van hypertoon vocht in het darmlumen kan
osmotische diarree veroorzaken. Hoge concentratie zouten zoals SO4 2-, PO4 3- en Mg2+
kunnen hiervoor verantwoordelijk zijn. Absorptiestoornissen kunnen ook aanleiding geven tot
osmotische diarree. Als voedingsstoffen die normaal in de dunne darm worden opgenomen
niet opgenomen kunnen worden, wordt de osmotische druk in het lumen verhoogd.
Diarree door verhoogde darmmotiliteit → Waar hypermotiliteit van de darmen aanwezig is,
kunnen water en elektrolyten aan de dikke darm worden afgegeven met een snelheid die te
snel is om het water in de dikke darm te absorberen, de oorzaken van intestinale
hypermotiliteit zijn niet duidelijk, maar in gevallen van malabsorptie in de dunne darm
kunnen de dikke darmbacteriën niet-geabsorbeerde voedingsstoffen fermenteren om toxines
te produceren die de beweeglijkheid verhogen. Een voorbeeld is de malabsorptie van
lipiden.
Effusieve diarree → Bij veel druk op het lymfesysteem zullen substanties door de tight
junctions van de enterocyten heen lekken, richting het lumen van de darm.
