Deel 1 – Erfrecht
Hoofdstuk 1 – Erven
Afdeling 1 – Basisbegrippen
Basisbeginselen van het erfrecht
Elke persoon heeft een vermogen
o Quid wanneer die persoon overlijdt?
o Verkrijging van het vermogen door overlijden = erven
o De personen die het vermogen erven, zijn de erfopvolgers
o Het nagelaten vermogen = nalatenschap of erfenis
o Belastingen die door op de erfopvolging worden geïnd = erfbelasting (hoofdzakelijk
bevoegdheid van de gewesten)
De erfgenamen (art 4.2 BW)
o Wettelijke erfgenamen = door de wet aangeduid
o Testamentaire erfgenamen, algemeen of onder algemene titel = bij testament
aangeduid
o Contractuele erfgenamen = bij contract aangeduid (uitzonderlijk), bij contractuele
erfstelling
“Erfopvolgers” (art 3.14, §1, tweede lid BW) of “rechtsopvolgers” (art 4.2 BW) of
algemene rechtsverkrijgenden (art 5.104 BW)
De erfgerechtigden
o Personen die erfgenaam kunnen worden
o Maar ze zijn het nog niet, want ze hebben nog niet beslist of ze de
nalatenschap wel willen verkrijgen
o Keuze om nalatenschap al dan niet te aanvaarden
De erfbekwamen
o Om te erfgenaam te worden moet je (feitelijk) willen, maar ook (juridisch) mogen
o Voorwaarden:
Bestaande persoon (art 4.4 eerste lid BW)
• Zijn dus niet erfgerechtigd
Kind dat niet levensvatbaar is geboren (art 4.4 2° BW)
Kind dat nog niet verwekt is (art 4.4, 1° BW)
Persoon moet de erflater overleven (art 4.5, eerste lid BW)
Niet onwaardig verklaard worden (4.6 BW)
o Anders ben je erfonbekwaam
Manier van erven
o Per hoofd = nalatenschap wordt gelijk verdeeld onder individuele erfgenamen
van rechtswege
o Per staak = wanneer meerdere nakomelingen d.m.v. plaatsvervulling erven in
de plaats van een vooroverleden erfgenaam Erfdeel van de vooroverledene
wordt verdeeld onder zijn nakomelingen
o Kloving = nalatenschap wordt verdeel in 2 gelijke delen, één deel voor de
vaderlijke erflijn en één voor de moederlijke erflijn Wanneer erflater geen
naaste afstammelingen nalaat
1
, Afdeling 2 – Openvallen van de nalatenschap
Openvallen van de nalatenschap
Openvallen = ogenblik waarop titularis van het vermogen overlijdt (4.1 BW)
Bewijs van overlijden
o Door overlijdensakte, opgemaakt door ABS (art 55, §1 OBW)
o Door vonnis dat het overlijden gerechtelijk vaststelt (art 126 OBW)
Uitzondering: persoon wordt afwezig verklaard (art. 118 OBW)
o Van persoon al 7 jaar geen nieuws ontvangen
o Vonnis geldt als akte van de burgerlijke stand
o Alle gevolgen van een overlijden vanaf de opmaak van de akte (art 121, § 2 OBW)
Devolutie
Personen die worden opgeroepen als erfgerechtigden onderworpen aan regels van de
devolutie
Wettelijke devolutie / intestaat of ab intestato erfopvolging toepasselijk wanneer er geen
(geldig) testament is opgemaakt
Ook de testamentaire of contractuele devolutie
Gevolgen van het openvallen van de nalatenschap
Nalatenschap gaat van rechtswege over op erfgerechtigden (4.3 en 4.39, lid 1 BW)
Datum van openvallen bepaalt:
o Welke goederen en schulden behoren tot vermogen en de rekenboedel (art 4.153 BW)
o Beoordeling roeping en bekwaamheid van de erfgerechtigden (4.4 BW)
o Beoordeelt men welk onroerend goed tot de gemeenschappelijke verblijfplaats
diende, indien de erflater gehuwd (art 2.3.2, derde lid BW, art 4.20, art 4.147, §2 BW)
of wettelijk samenwonend was (art 4.23, §1 en §3 BW)
o Dan beginnen de termijnen te lopen:
om de nalatenschap te aanvaarden (art 4.36 BW)
voor inventaris en beraad (4.37, § 2 BW)
om aangifte van nalatenschap in te dienen (art. 40 W.Succ.)
o Waarde van de geschonken goederen die moeten worden ingebracht indien de
begiftigde het recht over de volle eigendom pas op dat ogenblik heeft verkregen
(4.90,§3, tweede lid BW)
o Wordt het eindcijfer van de index bepaald om de waarde van de geschonken goederen
te actualiseren (art 4.90, § 2 BW)
o Dan start de interestloop van rechtswege op de waarde van geschonken goederen die
moeten w ingebracht (4.91 BW)
Waar valt de nalatenschap open? (art 110 OBW)
o Woonplaats (hoofdverblijf, ongeacht bevolkingsregister) van de erflater op
tijdstip van zijn overlijden (art 102 OBW), ongeacht of hij daar in de
bevolkingsregisters was ingeschreven (art 32, 3° Ger.W.)
o Waarom belangrijk?
Bepaalt welke rechtbank territoriaal bevoegd is
• Machtiging verkoop onroerende goederen, behandeld voor
familierechtbank waar nalatenschap is opengevallen (art 1189 Ger.W.)
• Vorderingen tot de verdeling van de nalatenschap gebracht voor de
rechter voor de plaats waar de nalatenschap is opengevallen (art 627, 3°
Ger.W.)
2
, Wat in een grensoverschrijdende context?
• Gewone verblijfplaats beslissend voor bevoegde rb. en het recht van die
staat
• MAAR erflater kan kiezen om een ander recht dan dat van zijn gewone
verblijfplaats toe te passen
Hij bezit er de nationaliteit
Hoofdstuk 2 – Erfbekwaamheid
Afdeling 1 – Begrip en voorwaarden
Erfbekwaamheid
Erfgerechtigde kan erfgenaam worden als hij erfbekwaam is = aan de juridische
voorwaarden voldoet om dit erfgenaamschap op te nemen
4 voorwaarden
1. Bij het openvallen bestaan
2. Bij het openvallen in leven zijn
3. Niet uitgesloten of vervallen verklaard zijn van het recht om van deze persoon te erven
4. Niet onwaardig zijn om van deze persoon te erven
Afdeling 2 – Bestaan als voorwaarde van erfbekwaamheid
Voorwaarde 1: bestaan (art 4.4 BW)
Bestaan
o Fysieke personen die geboren zijn
Kind dat nog niet geboren, maar wel verwekt is? Wel erfbekwaam!
Kind moet vervolgens wel levend of levensvatbaar geboren worden
• Levensvatbaar: alle vitale organen om zelfstandig te kunnen leven
o RP kunnen testamentair worden aangewezen, maar nooit door de wet!
Tijdstip van verwekking
o Bepalen of het kind reeds verwekt was op tijdstip van overlijden?
o Wettelijk vermoeden van art. 326 OBW inroepen
Verwekt in de periode van de 300ste tot en met de 180ste dag voor zijn geboorte op
het tijdstip dat voor het kind het gunstigste is
Ook de termijn voor een betwisting van de afstamming
Kan weerlegd worden door tegenbewijs
Voorbeeld p. 11-12
o Betwisting over tijdstip van verwekking vaak gerelateerd aan betwisting van
afstamming
o Quid bij verwekking met genetisch materiaal van overleden vader?
Rechtsleer is verdeeld; ALV is pro erfbekwaamheid indien dit binnen redelijk
termijn is gedaan
Afdeling 3 – In leven zijn als voorwaarde van erfbekwaamheid
Voorwaarde 2: in leven zijn (art 4.5 BW)
3
, In leven zijn
o Leven op moment van overlijden (al is het maar 1 minuut), dan ontstaat de
erfrechtelijke roeping in zijn vermogen
Overlijdt de erfgerechtigde, dan komt de erfrechtelijk roeping toe aan zijn
erfgenamen (art 4.35, eerste lid BW)
o Staat van leven onzeker? Persoon die ‘vermoedelijk afwezig’ is (art. 112 OBW)
Komt tot nalatenschap!
Vertegenwoordigd door gerechtelijke bewindvoerder die de nalatenschap onder
voorbehoud van boedelbeschrijving kan aanvaarden of verwerpen (art 115 OBW)
o In levensbedreigende omstandigheden verdwenen of al veel langer geen
nieuws, maar nog niet overleden verklaard? -> afwezig verklaard (art 121
OBW) of zelfs overleden verklaard (art 126 OBW)
Komt tot nalatenschap!
Vertegenwoordigd door notaris
Gelijktijdig overlijden (commorientes)
o Bv. in auto-ongeval toch achterhalen wie als eerst stierf
o Indien zeer moeilijk te achterhalen kan aan de rechter voor uitstel worden gevraagd
(art 4.5, derde lid BW)
Bewijs van volgorde van overlijden
o Kan echt niet worden bewezen wie eerder stierf? Geacht gelijktijdig te
zijn overleden (art. 4.5, tweede lid BW) Erven niet van elkaar
o Geen van hen voldoet aan de overlevingsvoorwaarde
Afdeling 4 – Uitsluiting en verval van erfrecht
Uitsluiting en verval
Leiden tot niet-uitoefening van het wettelijk erfrecht
Mogelijk gevolg van ontzetting uit ouderlijk gezag
o Ouder die volledig uit gezag is ontzet: van rechtswege uitgesloten van recht
om van kind te erven (art 33 jeugdbeschermingswet)
Kan ook gedeeltelijk uitgesloten worden
o Erfrecht verloren in nalatenschap van andere ouder met wie hij getrouwd
was of wettelijk samenwoonde omdat hij uit ouderlijk gezag over hun
gemeenschappelijke kinderen is ontzet (art 4.22 BW)
Rechter beslist hierover op vraag van de afstammelingen
Afdeling 5 – Onwaardigheid om te erven
Onwaardigheid
Onwaardig = wanneer erfgerechtigde zich op onbetamelijk wijze tegenover de erflater
gedragen heeft
Leidt tot een uitsluiting uit de nalatenschap
Civiele straf, los van strafrechtelijke veroordeling
Steeds limitatief en restrictief uitgelegd: enkel in gevallen waarin wet voorziet!
Gronden van onwaardigheid (art 4.6 BW)
Feiten gepleegd die tot de dood van de erflater hebben geleid, of een poging daartoe + is
daarvoor strafrechtelijk schuldig bevonden
o Moet schuldig bevonden zijn, effectieve straf niet per se
4
Hoofdstuk 1 – Erven
Afdeling 1 – Basisbegrippen
Basisbeginselen van het erfrecht
Elke persoon heeft een vermogen
o Quid wanneer die persoon overlijdt?
o Verkrijging van het vermogen door overlijden = erven
o De personen die het vermogen erven, zijn de erfopvolgers
o Het nagelaten vermogen = nalatenschap of erfenis
o Belastingen die door op de erfopvolging worden geïnd = erfbelasting (hoofdzakelijk
bevoegdheid van de gewesten)
De erfgenamen (art 4.2 BW)
o Wettelijke erfgenamen = door de wet aangeduid
o Testamentaire erfgenamen, algemeen of onder algemene titel = bij testament
aangeduid
o Contractuele erfgenamen = bij contract aangeduid (uitzonderlijk), bij contractuele
erfstelling
“Erfopvolgers” (art 3.14, §1, tweede lid BW) of “rechtsopvolgers” (art 4.2 BW) of
algemene rechtsverkrijgenden (art 5.104 BW)
De erfgerechtigden
o Personen die erfgenaam kunnen worden
o Maar ze zijn het nog niet, want ze hebben nog niet beslist of ze de
nalatenschap wel willen verkrijgen
o Keuze om nalatenschap al dan niet te aanvaarden
De erfbekwamen
o Om te erfgenaam te worden moet je (feitelijk) willen, maar ook (juridisch) mogen
o Voorwaarden:
Bestaande persoon (art 4.4 eerste lid BW)
• Zijn dus niet erfgerechtigd
Kind dat niet levensvatbaar is geboren (art 4.4 2° BW)
Kind dat nog niet verwekt is (art 4.4, 1° BW)
Persoon moet de erflater overleven (art 4.5, eerste lid BW)
Niet onwaardig verklaard worden (4.6 BW)
o Anders ben je erfonbekwaam
Manier van erven
o Per hoofd = nalatenschap wordt gelijk verdeeld onder individuele erfgenamen
van rechtswege
o Per staak = wanneer meerdere nakomelingen d.m.v. plaatsvervulling erven in
de plaats van een vooroverleden erfgenaam Erfdeel van de vooroverledene
wordt verdeeld onder zijn nakomelingen
o Kloving = nalatenschap wordt verdeel in 2 gelijke delen, één deel voor de
vaderlijke erflijn en één voor de moederlijke erflijn Wanneer erflater geen
naaste afstammelingen nalaat
1
, Afdeling 2 – Openvallen van de nalatenschap
Openvallen van de nalatenschap
Openvallen = ogenblik waarop titularis van het vermogen overlijdt (4.1 BW)
Bewijs van overlijden
o Door overlijdensakte, opgemaakt door ABS (art 55, §1 OBW)
o Door vonnis dat het overlijden gerechtelijk vaststelt (art 126 OBW)
Uitzondering: persoon wordt afwezig verklaard (art. 118 OBW)
o Van persoon al 7 jaar geen nieuws ontvangen
o Vonnis geldt als akte van de burgerlijke stand
o Alle gevolgen van een overlijden vanaf de opmaak van de akte (art 121, § 2 OBW)
Devolutie
Personen die worden opgeroepen als erfgerechtigden onderworpen aan regels van de
devolutie
Wettelijke devolutie / intestaat of ab intestato erfopvolging toepasselijk wanneer er geen
(geldig) testament is opgemaakt
Ook de testamentaire of contractuele devolutie
Gevolgen van het openvallen van de nalatenschap
Nalatenschap gaat van rechtswege over op erfgerechtigden (4.3 en 4.39, lid 1 BW)
Datum van openvallen bepaalt:
o Welke goederen en schulden behoren tot vermogen en de rekenboedel (art 4.153 BW)
o Beoordeling roeping en bekwaamheid van de erfgerechtigden (4.4 BW)
o Beoordeelt men welk onroerend goed tot de gemeenschappelijke verblijfplaats
diende, indien de erflater gehuwd (art 2.3.2, derde lid BW, art 4.20, art 4.147, §2 BW)
of wettelijk samenwonend was (art 4.23, §1 en §3 BW)
o Dan beginnen de termijnen te lopen:
om de nalatenschap te aanvaarden (art 4.36 BW)
voor inventaris en beraad (4.37, § 2 BW)
om aangifte van nalatenschap in te dienen (art. 40 W.Succ.)
o Waarde van de geschonken goederen die moeten worden ingebracht indien de
begiftigde het recht over de volle eigendom pas op dat ogenblik heeft verkregen
(4.90,§3, tweede lid BW)
o Wordt het eindcijfer van de index bepaald om de waarde van de geschonken goederen
te actualiseren (art 4.90, § 2 BW)
o Dan start de interestloop van rechtswege op de waarde van geschonken goederen die
moeten w ingebracht (4.91 BW)
Waar valt de nalatenschap open? (art 110 OBW)
o Woonplaats (hoofdverblijf, ongeacht bevolkingsregister) van de erflater op
tijdstip van zijn overlijden (art 102 OBW), ongeacht of hij daar in de
bevolkingsregisters was ingeschreven (art 32, 3° Ger.W.)
o Waarom belangrijk?
Bepaalt welke rechtbank territoriaal bevoegd is
• Machtiging verkoop onroerende goederen, behandeld voor
familierechtbank waar nalatenschap is opengevallen (art 1189 Ger.W.)
• Vorderingen tot de verdeling van de nalatenschap gebracht voor de
rechter voor de plaats waar de nalatenschap is opengevallen (art 627, 3°
Ger.W.)
2
, Wat in een grensoverschrijdende context?
• Gewone verblijfplaats beslissend voor bevoegde rb. en het recht van die
staat
• MAAR erflater kan kiezen om een ander recht dan dat van zijn gewone
verblijfplaats toe te passen
Hij bezit er de nationaliteit
Hoofdstuk 2 – Erfbekwaamheid
Afdeling 1 – Begrip en voorwaarden
Erfbekwaamheid
Erfgerechtigde kan erfgenaam worden als hij erfbekwaam is = aan de juridische
voorwaarden voldoet om dit erfgenaamschap op te nemen
4 voorwaarden
1. Bij het openvallen bestaan
2. Bij het openvallen in leven zijn
3. Niet uitgesloten of vervallen verklaard zijn van het recht om van deze persoon te erven
4. Niet onwaardig zijn om van deze persoon te erven
Afdeling 2 – Bestaan als voorwaarde van erfbekwaamheid
Voorwaarde 1: bestaan (art 4.4 BW)
Bestaan
o Fysieke personen die geboren zijn
Kind dat nog niet geboren, maar wel verwekt is? Wel erfbekwaam!
Kind moet vervolgens wel levend of levensvatbaar geboren worden
• Levensvatbaar: alle vitale organen om zelfstandig te kunnen leven
o RP kunnen testamentair worden aangewezen, maar nooit door de wet!
Tijdstip van verwekking
o Bepalen of het kind reeds verwekt was op tijdstip van overlijden?
o Wettelijk vermoeden van art. 326 OBW inroepen
Verwekt in de periode van de 300ste tot en met de 180ste dag voor zijn geboorte op
het tijdstip dat voor het kind het gunstigste is
Ook de termijn voor een betwisting van de afstamming
Kan weerlegd worden door tegenbewijs
Voorbeeld p. 11-12
o Betwisting over tijdstip van verwekking vaak gerelateerd aan betwisting van
afstamming
o Quid bij verwekking met genetisch materiaal van overleden vader?
Rechtsleer is verdeeld; ALV is pro erfbekwaamheid indien dit binnen redelijk
termijn is gedaan
Afdeling 3 – In leven zijn als voorwaarde van erfbekwaamheid
Voorwaarde 2: in leven zijn (art 4.5 BW)
3
, In leven zijn
o Leven op moment van overlijden (al is het maar 1 minuut), dan ontstaat de
erfrechtelijke roeping in zijn vermogen
Overlijdt de erfgerechtigde, dan komt de erfrechtelijk roeping toe aan zijn
erfgenamen (art 4.35, eerste lid BW)
o Staat van leven onzeker? Persoon die ‘vermoedelijk afwezig’ is (art. 112 OBW)
Komt tot nalatenschap!
Vertegenwoordigd door gerechtelijke bewindvoerder die de nalatenschap onder
voorbehoud van boedelbeschrijving kan aanvaarden of verwerpen (art 115 OBW)
o In levensbedreigende omstandigheden verdwenen of al veel langer geen
nieuws, maar nog niet overleden verklaard? -> afwezig verklaard (art 121
OBW) of zelfs overleden verklaard (art 126 OBW)
Komt tot nalatenschap!
Vertegenwoordigd door notaris
Gelijktijdig overlijden (commorientes)
o Bv. in auto-ongeval toch achterhalen wie als eerst stierf
o Indien zeer moeilijk te achterhalen kan aan de rechter voor uitstel worden gevraagd
(art 4.5, derde lid BW)
Bewijs van volgorde van overlijden
o Kan echt niet worden bewezen wie eerder stierf? Geacht gelijktijdig te
zijn overleden (art. 4.5, tweede lid BW) Erven niet van elkaar
o Geen van hen voldoet aan de overlevingsvoorwaarde
Afdeling 4 – Uitsluiting en verval van erfrecht
Uitsluiting en verval
Leiden tot niet-uitoefening van het wettelijk erfrecht
Mogelijk gevolg van ontzetting uit ouderlijk gezag
o Ouder die volledig uit gezag is ontzet: van rechtswege uitgesloten van recht
om van kind te erven (art 33 jeugdbeschermingswet)
Kan ook gedeeltelijk uitgesloten worden
o Erfrecht verloren in nalatenschap van andere ouder met wie hij getrouwd
was of wettelijk samenwoonde omdat hij uit ouderlijk gezag over hun
gemeenschappelijke kinderen is ontzet (art 4.22 BW)
Rechter beslist hierover op vraag van de afstammelingen
Afdeling 5 – Onwaardigheid om te erven
Onwaardigheid
Onwaardig = wanneer erfgerechtigde zich op onbetamelijk wijze tegenover de erflater
gedragen heeft
Leidt tot een uitsluiting uit de nalatenschap
Civiele straf, los van strafrechtelijke veroordeling
Steeds limitatief en restrictief uitgelegd: enkel in gevallen waarin wet voorziet!
Gronden van onwaardigheid (art 4.6 BW)
Feiten gepleegd die tot de dood van de erflater hebben geleid, of een poging daartoe + is
daarvoor strafrechtelijk schuldig bevonden
o Moet schuldig bevonden zijn, effectieve straf niet per se
4
