PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
Inhoud
inleiding.............................................................................................................................. 4
1 definitie persoonlijkheid................................................................................................4
2 definitie terminologie.................................................................................................... 4
3 persoonlijkheidspsychologie......................................................................................... 6
3.1 drie analyseniveaus................................................................................................ 6
3.2 theorie vs onderzoek..............................................................................................7
belangrijke PH-theorieën (hb p 41-81 en 89-115)...............................................................8
1 psychodynamische theorieën (hb p. 41-53)..................................................................8
1.1 inleiding: centrale concepten..................................................................................8
1.2 structuur van de persoonlijkheid............................................................................9
1.3 dynamiek van de persoonlijkheid.........................................................................11
1.4 psychoseksuele ontwikkeling van de persoonlijkheid...........................................11
1.5 psychcoanalytische therapie................................................................................11
1.6 evaluatie van de psychoanalyse...........................................................................12
(Post-Freudiaanse) psychodynamische theorieën..........................................................12
2 humanistische theorieën (hb p 53-81)........................................................................13
1 inleiding................................................................................................................... 13
2 carl rogers (1902-1987)........................................................................................... 13
klassieke leertheorie en sociaal-cognitivistische theorieën............................................14
1 klassieke leertheorieën............................................................................................ 14
2 sociaal-cognitieve leertheorieën..............................................................................14
3 persoonlijke contstructtheorie George kelly (1905-1967)........................................16
dispositionele theorieën (hb p.89-115)..........................................................................17
1 wat zijn persoonlijkheidstrekken?............................................................................17
2 identificeren van trekken......................................................................................... 18
3 evolutie van trektheorieën.......................................................................................20
4 Five-factor model..................................................................................................... 21
Extraversie Introversie............................................................................................... 22
Aangenaamheid Antagonisme...................................................................................22
Gewetensvolheid Disinhibitie.....................................................................................22
Emotionele stabiliteit Neuroticisme...........................................................................23
Openheid/Intellect/Cultuur Conventionaliteit.............................................................23
empirische ondersteuning.......................................................................................... 24
de vijfde factor........................................................................................................... 24
1
, IS HET VFM VOLLEDIG?............................................................................................... 25
onder de VFM............................................................................................................. 25
EVALUATIE VAN HET VFM........................................................................................... 26
5 five-factor theory..................................................................................................... 26
biologische theorieën..................................................................................................... 28
1 Hans eysenck (1916-1998) (hb p. 111-113).............................................................28
2 jeffrey gray (1934-2004) (hb p. 113-114)................................................................30
3 marvin zuckerman (1928-2018) (hb p. 107)............................................................32
4 robert cloninger (1944-…).......................................................................................32
5 empirische evidentie............................................................................................... 34
3 hedendaagse thema’s................................................................................................ 34
consistentie & stabiliteit van persoonlijkheid (HB p. 20-21 + artikels canvas)............34
assesment van persoonlijkheid...................................................................................42
3. gedragsgenetica en persoonlijkheid (hb p. 23-25) Chapter 6 Larsen et al. (2021) pg.
127 – 141; 147-149 (Canvas)......................................................................................49
doel van gedragsgenetica.......................................................................................... 50
4. identiteit en zelfconcept & coping (hb p.23-25)......................................................55
4.4 coping................................................................................................................... 59
4. PH in het dagelijkse leven............................................................................................. 62
4.1 persoonlijkheid en relaties.......................................................................................62
4.1.1 persoonlijkheid en partnerrelaties.....................................................................62
4.1.2 PH en relatieverband......................................................................................... 63
4.1.3 Ph, hechtingsstijlen en relaties..........................................................................66
4.1.4 persoonlijkheid en vriendschap.........................................................................68
4.1.5 PH en tindergebruik........................................................................................... 70
Hoofdstuk 5: persoonlijkheid en school (hb p. 141-143; 189-192; 291-298 +
achtergrondinfo artikels canvas).......................................................................................72
5.1 VFM en schoolse prestaties......................................................................................72
5.2 sociale cognitie........................................................................................................ 73
academisch zelfconcept............................................................................................. 73
self-efficacy................................................................................................................ 74
5.3 motivationele processen.......................................................................................... 75
prestatiedoeltheorie................................................................................................... 75
examenvrees (test anxiety)........................................................................................75
5.4 conclusie.................................................................................................................. 76
hoofdstuk 6: persoonlijkheid en werk...............................................................................76
6.1 werkprestaties......................................................................................................... 77
6.2 leiderschap.............................................................................................................. 78
6.3 dark side van PH...................................................................................................... 79
2
, 6.4 PH-meetinstrumenten in A&O..................................................................................80
persoonlijkheid en gezondheid......................................................................................... 81
theoretische modellen................................................................................................... 82
stress............................................................................................................................. 82
COPING.......................................................................................................................... 84
persoonlijkheid en gezondheid: VFM..............................................................................85
persoonlijkheid en psychische aandoeningen...................................................................86
inleiding......................................................................................................................... 87
theoretische modellen................................................................................................... 87
ph en psychische aandeoningen bij volwassenen..........................................................89
3
, INLEIDING
1 DEFINITIE PERSOONLIJKHEID
= soort evaluatie dat gebeurt in bepaalde contexten
Gaat over psychologische individuele verschillen: eigenschappen waarop mensen
psychologisch gezien van elkaar kunnen verschillen, kenmerken die intern aanwezig zijn
verwijzen naar patronen die typisch zijn voor iemand
Persoonlijkheidstrekken = eigenschappen die duidelijk gelijkenissen of verschillen
tss mensen gaan aanduiden
Gemiddelde neigingen = als je 1x snel kwaad wordt ga je niet als vijandig gezien
worden, maar als je je vaker zo gedraag wel want je reageert gemiddeld gezien
vijandiger dan anderen
je moet gedrag verschillende keren stellen vooraleer het typerend is voor jou
Beschrijft ons gedrag
Verklaart ons gedrag
Voorspelt toekomstig gedrag
Individuele verschillen moeten
1) vrij stabiel zijn
2) zich in verschillende situaties openbaren
Iemand is pas emotioneel instabiel als dat iets is dat je al op jonge leeftijd kon zien en dit
doorheen diens volledige leven is. Als dit niet zo is, is het slechts een toestand (= state)
ipv een persoonlijkheidstrek (= trait)
Stabiliteit is relatief/vrij stabiel, we gaan er niet vanuit dat jouw persoonlijkheid
volledig vast staat en dat er geen verandering kan zijn. Iedereen kan veranderen
op vlak van persoonlijkheid, maar die is niet echt groot
Het feit dat het om stabiele eigenschappen gaat, toont aan dat het gaat over
fundamentele eigenschappen, wordt deels bepaald door ons genetisch materiaal
(deels erfelijk bepaald), kunnen we onderzoeken adhv gedragsgenetisch onderzoek.
Kijken welke gedragskenmerken te linken zijn aan genetisch materiaal.
Je persoonlijkheid bepaalt de manier waarop je kijkt naar dingen = perceptie (bv
angstig zijn sneller situaties als gevaarlijk interpreteren)
Gaat ook de selectie van de omgeving bepalen (bv extravert zijn sneller kiezen
om naar een fuif of concert te gaan)
2 DEFINITIE TERMINOLOGIE
4
Inhoud
inleiding.............................................................................................................................. 4
1 definitie persoonlijkheid................................................................................................4
2 definitie terminologie.................................................................................................... 4
3 persoonlijkheidspsychologie......................................................................................... 6
3.1 drie analyseniveaus................................................................................................ 6
3.2 theorie vs onderzoek..............................................................................................7
belangrijke PH-theorieën (hb p 41-81 en 89-115)...............................................................8
1 psychodynamische theorieën (hb p. 41-53)..................................................................8
1.1 inleiding: centrale concepten..................................................................................8
1.2 structuur van de persoonlijkheid............................................................................9
1.3 dynamiek van de persoonlijkheid.........................................................................11
1.4 psychoseksuele ontwikkeling van de persoonlijkheid...........................................11
1.5 psychcoanalytische therapie................................................................................11
1.6 evaluatie van de psychoanalyse...........................................................................12
(Post-Freudiaanse) psychodynamische theorieën..........................................................12
2 humanistische theorieën (hb p 53-81)........................................................................13
1 inleiding................................................................................................................... 13
2 carl rogers (1902-1987)........................................................................................... 13
klassieke leertheorie en sociaal-cognitivistische theorieën............................................14
1 klassieke leertheorieën............................................................................................ 14
2 sociaal-cognitieve leertheorieën..............................................................................14
3 persoonlijke contstructtheorie George kelly (1905-1967)........................................16
dispositionele theorieën (hb p.89-115)..........................................................................17
1 wat zijn persoonlijkheidstrekken?............................................................................17
2 identificeren van trekken......................................................................................... 18
3 evolutie van trektheorieën.......................................................................................20
4 Five-factor model..................................................................................................... 21
Extraversie Introversie............................................................................................... 22
Aangenaamheid Antagonisme...................................................................................22
Gewetensvolheid Disinhibitie.....................................................................................22
Emotionele stabiliteit Neuroticisme...........................................................................23
Openheid/Intellect/Cultuur Conventionaliteit.............................................................23
empirische ondersteuning.......................................................................................... 24
de vijfde factor........................................................................................................... 24
1
, IS HET VFM VOLLEDIG?............................................................................................... 25
onder de VFM............................................................................................................. 25
EVALUATIE VAN HET VFM........................................................................................... 26
5 five-factor theory..................................................................................................... 26
biologische theorieën..................................................................................................... 28
1 Hans eysenck (1916-1998) (hb p. 111-113).............................................................28
2 jeffrey gray (1934-2004) (hb p. 113-114)................................................................30
3 marvin zuckerman (1928-2018) (hb p. 107)............................................................32
4 robert cloninger (1944-…).......................................................................................32
5 empirische evidentie............................................................................................... 34
3 hedendaagse thema’s................................................................................................ 34
consistentie & stabiliteit van persoonlijkheid (HB p. 20-21 + artikels canvas)............34
assesment van persoonlijkheid...................................................................................42
3. gedragsgenetica en persoonlijkheid (hb p. 23-25) Chapter 6 Larsen et al. (2021) pg.
127 – 141; 147-149 (Canvas)......................................................................................49
doel van gedragsgenetica.......................................................................................... 50
4. identiteit en zelfconcept & coping (hb p.23-25)......................................................55
4.4 coping................................................................................................................... 59
4. PH in het dagelijkse leven............................................................................................. 62
4.1 persoonlijkheid en relaties.......................................................................................62
4.1.1 persoonlijkheid en partnerrelaties.....................................................................62
4.1.2 PH en relatieverband......................................................................................... 63
4.1.3 Ph, hechtingsstijlen en relaties..........................................................................66
4.1.4 persoonlijkheid en vriendschap.........................................................................68
4.1.5 PH en tindergebruik........................................................................................... 70
Hoofdstuk 5: persoonlijkheid en school (hb p. 141-143; 189-192; 291-298 +
achtergrondinfo artikels canvas).......................................................................................72
5.1 VFM en schoolse prestaties......................................................................................72
5.2 sociale cognitie........................................................................................................ 73
academisch zelfconcept............................................................................................. 73
self-efficacy................................................................................................................ 74
5.3 motivationele processen.......................................................................................... 75
prestatiedoeltheorie................................................................................................... 75
examenvrees (test anxiety)........................................................................................75
5.4 conclusie.................................................................................................................. 76
hoofdstuk 6: persoonlijkheid en werk...............................................................................76
6.1 werkprestaties......................................................................................................... 77
6.2 leiderschap.............................................................................................................. 78
6.3 dark side van PH...................................................................................................... 79
2
, 6.4 PH-meetinstrumenten in A&O..................................................................................80
persoonlijkheid en gezondheid......................................................................................... 81
theoretische modellen................................................................................................... 82
stress............................................................................................................................. 82
COPING.......................................................................................................................... 84
persoonlijkheid en gezondheid: VFM..............................................................................85
persoonlijkheid en psychische aandoeningen...................................................................86
inleiding......................................................................................................................... 87
theoretische modellen................................................................................................... 87
ph en psychische aandeoningen bij volwassenen..........................................................89
3
, INLEIDING
1 DEFINITIE PERSOONLIJKHEID
= soort evaluatie dat gebeurt in bepaalde contexten
Gaat over psychologische individuele verschillen: eigenschappen waarop mensen
psychologisch gezien van elkaar kunnen verschillen, kenmerken die intern aanwezig zijn
verwijzen naar patronen die typisch zijn voor iemand
Persoonlijkheidstrekken = eigenschappen die duidelijk gelijkenissen of verschillen
tss mensen gaan aanduiden
Gemiddelde neigingen = als je 1x snel kwaad wordt ga je niet als vijandig gezien
worden, maar als je je vaker zo gedraag wel want je reageert gemiddeld gezien
vijandiger dan anderen
je moet gedrag verschillende keren stellen vooraleer het typerend is voor jou
Beschrijft ons gedrag
Verklaart ons gedrag
Voorspelt toekomstig gedrag
Individuele verschillen moeten
1) vrij stabiel zijn
2) zich in verschillende situaties openbaren
Iemand is pas emotioneel instabiel als dat iets is dat je al op jonge leeftijd kon zien en dit
doorheen diens volledige leven is. Als dit niet zo is, is het slechts een toestand (= state)
ipv een persoonlijkheidstrek (= trait)
Stabiliteit is relatief/vrij stabiel, we gaan er niet vanuit dat jouw persoonlijkheid
volledig vast staat en dat er geen verandering kan zijn. Iedereen kan veranderen
op vlak van persoonlijkheid, maar die is niet echt groot
Het feit dat het om stabiele eigenschappen gaat, toont aan dat het gaat over
fundamentele eigenschappen, wordt deels bepaald door ons genetisch materiaal
(deels erfelijk bepaald), kunnen we onderzoeken adhv gedragsgenetisch onderzoek.
Kijken welke gedragskenmerken te linken zijn aan genetisch materiaal.
Je persoonlijkheid bepaalt de manier waarop je kijkt naar dingen = perceptie (bv
angstig zijn sneller situaties als gevaarlijk interpreteren)
Gaat ook de selectie van de omgeving bepalen (bv extravert zijn sneller kiezen
om naar een fuif of concert te gaan)
2 DEFINITIE TERMINOLOGIE
4
