Perspectieven op recht.
Tentamen.
Week 1
Aan het einde van week 1 ben je in staat om…
/ het onderscheid tussen rechtsvragen en vragen over recht uit te leggen in de context van
rechtspleging.
In de context van rechtspleging verwijst een rechtsvraag naar een vraag die betrekking heeft op de
interpretatie of toepassing van de wet, terwijl een vraag over recht kan gaan over feitelijke informatie
of meningen over het rechtssysteem. De rechtsvraag in een rechterlijke uitspraak is een
interpretatieve vraag; dit zijn de klassieke juridische vragen die in de rechtenstudie en in de
rechtspraktijk gesteld worden. Vragen over het recht spitsen zich toe op een bredere context. Zo
wordt tegenwoordig in toenemende mate erkend dat juristen tevens met andersoortige vragen
worden geconfronteerd die direct of indirect betrekking hebben op het recht. Deze vragen kunnen
betrekking hebben op technologische ontwikkelingen, waarheidsvinding en ander soortigen. Het gaat
hier dan vaak om empirische dan wel conceptuele dan wel normatieve vragen met betrekking tot het
recht in een bredere context dan alleen de interpretatie of toepassing van de wet.
/ empirische, conceptuele, rechtsinterpretatieve en normatieve perspectieven op het recht van elkaar
te onderscheiden en te herkennen in een casus.
Descriptieve vragen zijn erop gericht te achterhalen wat op een zeker moment de stand van zaken is
in de werkelijkheid. Het is slechts een poging tot het achterhalen van de feiten. Het oordeel van de
rechter dient enerzijds te berusten in een met redenen omklede uitleg van geldende jurisprudentie,
wet- en regelgeving. Anderzijds dient de uitspraak van de rechter ook gedragen te worden door een
objectieve weergave van de feiten om recht te doen aan de bijzondere omstandigheden van het
geval. Een uitspraak die daarentegen wel gericht is op een stellingname ten aanzien van de vraag hoe
de dingen zouden moeten zijn, is normatief. De normativiteit van een uitspraak kan op twee
onderscheiden manieren naar voren komen. In de eerste plaats is een uitspraak normatief als het een
uitdrukking is van een waardeoordeel. In de tweede plaats is een uitspraak normatief indien deze een
norm stelt, ook wel prescriptief genoemd. Het onderscheid staat los van heden en verleden.
Een empirische vraag is erop gericht om bij voorkeur op systematische wijze feiten vast te stellen op
basis van zintuiglijke waarneming. Er wordt daarbij onderscheid gemaakt tussen kwalitatief en
kwantitatief onderzoek. De uitspraak van de rechter steunt dus niet uitsluitend op zijn kennis van het
recht maar ook op zijn bekwaamheid in het achterhalen van de waarheid. Een ander type vraag
waarover de jurist zich met grote regelmaat buigt, is de conceptuele vraag. De conceptuele vraag is
gericht op het analyseren van de inhoud van begrippen. Ook onderzoek dat verder gaat dan slechts
het analyseren, het beschrijven van de inhoud van begrippen en waarin begrippen worden
ontwikkeld valt onder de conceptuele benadering. Interpretatieve vragen zijn gericht op het
vaststellen van betekenissen. Er wordt hier ook wel van uitleg gesproken en als het gaat om de vraag
wat het recht voor een bepaald concreet geval vereist ook wel van rechtsvinding. Wanneer de
interpretatie van het recht systematisch in leerstukken wordt geanalyseerd, spreken we van
rechtsdogmatiek. Al deze aspecten vallen onder de interpretatieve benadering. De normatieve
,benadering is gericht op het doen van normatieve uitspraken over een bepaald fenomeen derhalve
op het doen van uitspraken over hoe de dingen zouden moeten zijn. Een tegenwoordig
maatschappelijk visie is dat morele waardeoordelen louter subjectief zijn; goed en kwaad is een
kwestie van smaak. Over smaak valt echter niet te twisten. Men kan zich ten aanzien van die
zienswijze afvragen of normatieve stellingnamen zich dan wel lenen voor argumentatie en discussie.
/ deze perspectieven in verband te brengen met het begrip T-shaped jurist.
De T-shaped jurist wordt gekenmerkt als een jurist met basiskennis van psychologie, sociologie,
politicologie en economie en academische vaardigheden als analytisch denken, argumenteren en
interpreteren. Met de gebruikte term wordt dit gevisualiseerd als professionaliteit die bestaat uit
diepgaande kennis van een bepaalde discipline gecombineerd met bredere kennis van wetenschap en
samenleving. De huidige gang van zaken omtrent het recht ziet op twee punten tekort. In de eerste
plaats is rechtspraak gericht op de beslechting van juridische geschillen en leidt een rechterlijke
uitspraak niet zonder meer ook tot de oplossing van een onderliggend conflict. In de tweede plaats is
de rechtspraak onvoldoende in staat om een adequate aanpak te bieden voor zogenaamde
multiproblematiek. In respons op deze geconstateerde tekortkomingen zijn initiatieven gestart om de
rechtspraak maatschappelijk effectiever te maken. De nadruk in dit proces ligt op het bij de tijd
brengen van een belangrijke institutie van onze staat. Het is echter ook nodig om te reflecteren op de
rol van de rechter als professional die maatschappelijk effectieve rechtspraak moet waarmaken. De
rechter moet oog hebben voor de mens achter het juridische geschil. Een onderdeel van T-shaped
professionaliteit van de rechter betreft bewustzijn van de institutionele omgeving waarin hij of zij
actief is en het toesnijden van het eigen professionele handelen op die institutionele context. Als
kernelementen van professionele oordeelsvorming te onderscheiden zijn kennis, vaardigheden en
een professioneel-ethische attitude. Het nieuwe ideaalbeeld is dat van de T-shaped jurist: een jurist
met juridische en interdisciplinaire kennis en vaardigheden en een op de mens en samenleving
gerichte benadering. Binnen de pragmatische benadering zijn er twee belangrijke criteria voor de
kwaliteit van rechterlijke oordelen: de juridische argumentatie en de werking van het recht in de
samenleving. Bij dat laatste gaat het om de bijdrage die de rechtspraak levert aan het behalen van
maatschappelijke doelstellingen met bijvoorbeeld een economisch, sociaal of politiek karakter. Ook
niet-juridische kwesties mogen bij de behandeling van een zaak betrokken worden. Die verruimde
voorstelling komt ten goede aan een mensgerichte benadering
/ uit te leggen wat de kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming van juristen inhoudt.
Aspecten van rechtsstatelijke weerbaarheid kunnen worden gekoppeld aan drie in de literatuur
onderscheiden hoofddoelen: kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming. De kwalificatie als jurist
betreft de verwerving van kennis, vaardigheden en een professionele houding. Het ideaal vindt men
in de T-shaped jurist, een jurist die diepgaande juridische kennis en vaardigheden gecombineerd met
een breder inzicht in andere wetenschappelijke disciplines en de samenleving en een professioneel-
ethische attitude. Dit ideaaltype sluit aan bij behoeften ten aanzien van de aanpak van complexe
maatschappelijke vraagstukken. Een professionele houding ziet naast disciplinaire kennis en
vaardigheden op gedrag en communicatie waarin de waarden en normen van de professie zichtbaar
zijn. Het proces van socialisatie, dat zich voortzet zodra een afgestudeerde aan het werk gaat in een
, specifiek juridisch beroep, is van belang om te kunnen meedoen in de rechtspraktijk, dat wil zeggen
om door andere deelnemers aan die professionele praktijk begrepen te worden en succesvol met hen
samen te werken. Rechtsstatelijke weerbaarheid in de socialisatie van juristen kan in het juridische
onderwijs getraind worden door bewust stil te staan bij het proces van integratie in de professionele
omgeving en de rechtsstatelijke kwaliteit van die omgeving. Persoonsvorming betreft de ontwikkeling
van een professionele identiteit. Rechtsstatelijk weerbare juristen hebben naast de waarden en
normen van hun professionele omgeving en de samenleving ook inzicht ontwikkeld in hun
persoonlijke moraal. Dit inzicht helpt hen om tot een eigen afweging over hoe te handelen te komen
in moeilijke situaties. Uiteindelijk is voor weerbaarheid ten aanzien van anti-rechtsstatelijke druk van
belang dat juristen leren om in autonomie en met verantwoordelijkheid hun handelen te bepalen. In
dit opzicht is persoonsvorming de noodzakelijke andere kant van de medaille naast socialisatie.
Week 6
Aan het einde van week 6 ben je in staat om…
/ uit te leggen wat het verschil is tussen het bestuderen van rechterlijke oordeelsvorming vanuit een
theoretisch perspectief (Thema I) en een empirische bestudering van rechtspraak (Thema II).
/ uit te leggen wat wetenschappelijk empirisch-juridisch onderzoek naar het recht inhoudt (in het
bijzonder: (1) de methodologie van empirisch onderzoek en (2) de (sub)discipline empirical legal
studies (ELS) en (3) het belang van een theoretische inbedding van empirisch onderzoek).
Een empirische vraag is erop gericht om op systematische wijze feiten en de samenhang tussen feiten
vast te stellen op basis van zintuiglijke waarneming om daarmee uitspraak te doen over de
werkelijkheid. De strafrechtelijke criminologie onderscheidt zich van de strafwetenschap welke
normatief van aard is. Daar waar empirische wetenschap draait om hoe het is, stelt de normatieve
wetenschap hoe het zou moeten zijn. Empirische vragen dienen te worden onderscheiden van
normatieve vragen. Strafrechtelijke criminologie besteedt vooral aandacht aan de werking en de
effectiviteit van strafrechtelijke handhaving en minder aan het verklaren en voorspellen van strafbaar
gedrag. Dit wordt vervolgens empirisch onderzocht door middel van zowel kwantitatieve als
kwalitatieve onderzoeksmethoden. Deze kunnen worden toegepast door iedereen die zich op het
terrein van juridisch-empirisch onderzoek begeeft. Empirisch onderzoek komt vaak voort uit een
zekere nieuwsgierigheid. Het startpunt is vaak de reeds bestaande theoretische kennis. Vervolgens
wordt de hypothese opgesteld en getoetst door middel van onderzoek. Men onderscheid de
empirisch-analytische benadering welke bouwt op exacte wetenschappen, de interpretatieve
benadering welke bouwt op het begrijpen van menselijke gedragingen vanuit intern perspectief en de
kritisch-emancipatorische benadering welke gekenmerkt wordt door maatschappelijke toewijding.
Daarnaast maakt men onderscheid tussen fundamenteel wetenschappelijk onderzoek, waar men
enkel geïnteresseerd is in wetenschappelijke resultaten, en toegepast wetenschappelijk onderzoek
waar het van belang is dat onderzoeksresultaten in de praktijk kunnen worden toegepast. Het
bepalen van de doelstelling van een onderzoek en het formuleren van de vraagstelling liggen in
elkaars verlengde. Het nut van het vinden van een antwoord op de vraagstelling is gelegen in de
doelstelling. Een goede onderzoeksvraag is zowel onderzoekbaar als haalbaar. Kwalitatief onderzoek
is, anders dan kwantitatief onderzoek, nauwelijks getalsmatig en qua opzet ook kleinschaliger. Bij
empirisch onderzoek worden op systematische wijze feiten vastgesteld op basis van zintuiglijke
Tentamen.
Week 1
Aan het einde van week 1 ben je in staat om…
/ het onderscheid tussen rechtsvragen en vragen over recht uit te leggen in de context van
rechtspleging.
In de context van rechtspleging verwijst een rechtsvraag naar een vraag die betrekking heeft op de
interpretatie of toepassing van de wet, terwijl een vraag over recht kan gaan over feitelijke informatie
of meningen over het rechtssysteem. De rechtsvraag in een rechterlijke uitspraak is een
interpretatieve vraag; dit zijn de klassieke juridische vragen die in de rechtenstudie en in de
rechtspraktijk gesteld worden. Vragen over het recht spitsen zich toe op een bredere context. Zo
wordt tegenwoordig in toenemende mate erkend dat juristen tevens met andersoortige vragen
worden geconfronteerd die direct of indirect betrekking hebben op het recht. Deze vragen kunnen
betrekking hebben op technologische ontwikkelingen, waarheidsvinding en ander soortigen. Het gaat
hier dan vaak om empirische dan wel conceptuele dan wel normatieve vragen met betrekking tot het
recht in een bredere context dan alleen de interpretatie of toepassing van de wet.
/ empirische, conceptuele, rechtsinterpretatieve en normatieve perspectieven op het recht van elkaar
te onderscheiden en te herkennen in een casus.
Descriptieve vragen zijn erop gericht te achterhalen wat op een zeker moment de stand van zaken is
in de werkelijkheid. Het is slechts een poging tot het achterhalen van de feiten. Het oordeel van de
rechter dient enerzijds te berusten in een met redenen omklede uitleg van geldende jurisprudentie,
wet- en regelgeving. Anderzijds dient de uitspraak van de rechter ook gedragen te worden door een
objectieve weergave van de feiten om recht te doen aan de bijzondere omstandigheden van het
geval. Een uitspraak die daarentegen wel gericht is op een stellingname ten aanzien van de vraag hoe
de dingen zouden moeten zijn, is normatief. De normativiteit van een uitspraak kan op twee
onderscheiden manieren naar voren komen. In de eerste plaats is een uitspraak normatief als het een
uitdrukking is van een waardeoordeel. In de tweede plaats is een uitspraak normatief indien deze een
norm stelt, ook wel prescriptief genoemd. Het onderscheid staat los van heden en verleden.
Een empirische vraag is erop gericht om bij voorkeur op systematische wijze feiten vast te stellen op
basis van zintuiglijke waarneming. Er wordt daarbij onderscheid gemaakt tussen kwalitatief en
kwantitatief onderzoek. De uitspraak van de rechter steunt dus niet uitsluitend op zijn kennis van het
recht maar ook op zijn bekwaamheid in het achterhalen van de waarheid. Een ander type vraag
waarover de jurist zich met grote regelmaat buigt, is de conceptuele vraag. De conceptuele vraag is
gericht op het analyseren van de inhoud van begrippen. Ook onderzoek dat verder gaat dan slechts
het analyseren, het beschrijven van de inhoud van begrippen en waarin begrippen worden
ontwikkeld valt onder de conceptuele benadering. Interpretatieve vragen zijn gericht op het
vaststellen van betekenissen. Er wordt hier ook wel van uitleg gesproken en als het gaat om de vraag
wat het recht voor een bepaald concreet geval vereist ook wel van rechtsvinding. Wanneer de
interpretatie van het recht systematisch in leerstukken wordt geanalyseerd, spreken we van
rechtsdogmatiek. Al deze aspecten vallen onder de interpretatieve benadering. De normatieve
,benadering is gericht op het doen van normatieve uitspraken over een bepaald fenomeen derhalve
op het doen van uitspraken over hoe de dingen zouden moeten zijn. Een tegenwoordig
maatschappelijk visie is dat morele waardeoordelen louter subjectief zijn; goed en kwaad is een
kwestie van smaak. Over smaak valt echter niet te twisten. Men kan zich ten aanzien van die
zienswijze afvragen of normatieve stellingnamen zich dan wel lenen voor argumentatie en discussie.
/ deze perspectieven in verband te brengen met het begrip T-shaped jurist.
De T-shaped jurist wordt gekenmerkt als een jurist met basiskennis van psychologie, sociologie,
politicologie en economie en academische vaardigheden als analytisch denken, argumenteren en
interpreteren. Met de gebruikte term wordt dit gevisualiseerd als professionaliteit die bestaat uit
diepgaande kennis van een bepaalde discipline gecombineerd met bredere kennis van wetenschap en
samenleving. De huidige gang van zaken omtrent het recht ziet op twee punten tekort. In de eerste
plaats is rechtspraak gericht op de beslechting van juridische geschillen en leidt een rechterlijke
uitspraak niet zonder meer ook tot de oplossing van een onderliggend conflict. In de tweede plaats is
de rechtspraak onvoldoende in staat om een adequate aanpak te bieden voor zogenaamde
multiproblematiek. In respons op deze geconstateerde tekortkomingen zijn initiatieven gestart om de
rechtspraak maatschappelijk effectiever te maken. De nadruk in dit proces ligt op het bij de tijd
brengen van een belangrijke institutie van onze staat. Het is echter ook nodig om te reflecteren op de
rol van de rechter als professional die maatschappelijk effectieve rechtspraak moet waarmaken. De
rechter moet oog hebben voor de mens achter het juridische geschil. Een onderdeel van T-shaped
professionaliteit van de rechter betreft bewustzijn van de institutionele omgeving waarin hij of zij
actief is en het toesnijden van het eigen professionele handelen op die institutionele context. Als
kernelementen van professionele oordeelsvorming te onderscheiden zijn kennis, vaardigheden en
een professioneel-ethische attitude. Het nieuwe ideaalbeeld is dat van de T-shaped jurist: een jurist
met juridische en interdisciplinaire kennis en vaardigheden en een op de mens en samenleving
gerichte benadering. Binnen de pragmatische benadering zijn er twee belangrijke criteria voor de
kwaliteit van rechterlijke oordelen: de juridische argumentatie en de werking van het recht in de
samenleving. Bij dat laatste gaat het om de bijdrage die de rechtspraak levert aan het behalen van
maatschappelijke doelstellingen met bijvoorbeeld een economisch, sociaal of politiek karakter. Ook
niet-juridische kwesties mogen bij de behandeling van een zaak betrokken worden. Die verruimde
voorstelling komt ten goede aan een mensgerichte benadering
/ uit te leggen wat de kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming van juristen inhoudt.
Aspecten van rechtsstatelijke weerbaarheid kunnen worden gekoppeld aan drie in de literatuur
onderscheiden hoofddoelen: kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming. De kwalificatie als jurist
betreft de verwerving van kennis, vaardigheden en een professionele houding. Het ideaal vindt men
in de T-shaped jurist, een jurist die diepgaande juridische kennis en vaardigheden gecombineerd met
een breder inzicht in andere wetenschappelijke disciplines en de samenleving en een professioneel-
ethische attitude. Dit ideaaltype sluit aan bij behoeften ten aanzien van de aanpak van complexe
maatschappelijke vraagstukken. Een professionele houding ziet naast disciplinaire kennis en
vaardigheden op gedrag en communicatie waarin de waarden en normen van de professie zichtbaar
zijn. Het proces van socialisatie, dat zich voortzet zodra een afgestudeerde aan het werk gaat in een
, specifiek juridisch beroep, is van belang om te kunnen meedoen in de rechtspraktijk, dat wil zeggen
om door andere deelnemers aan die professionele praktijk begrepen te worden en succesvol met hen
samen te werken. Rechtsstatelijke weerbaarheid in de socialisatie van juristen kan in het juridische
onderwijs getraind worden door bewust stil te staan bij het proces van integratie in de professionele
omgeving en de rechtsstatelijke kwaliteit van die omgeving. Persoonsvorming betreft de ontwikkeling
van een professionele identiteit. Rechtsstatelijk weerbare juristen hebben naast de waarden en
normen van hun professionele omgeving en de samenleving ook inzicht ontwikkeld in hun
persoonlijke moraal. Dit inzicht helpt hen om tot een eigen afweging over hoe te handelen te komen
in moeilijke situaties. Uiteindelijk is voor weerbaarheid ten aanzien van anti-rechtsstatelijke druk van
belang dat juristen leren om in autonomie en met verantwoordelijkheid hun handelen te bepalen. In
dit opzicht is persoonsvorming de noodzakelijke andere kant van de medaille naast socialisatie.
Week 6
Aan het einde van week 6 ben je in staat om…
/ uit te leggen wat het verschil is tussen het bestuderen van rechterlijke oordeelsvorming vanuit een
theoretisch perspectief (Thema I) en een empirische bestudering van rechtspraak (Thema II).
/ uit te leggen wat wetenschappelijk empirisch-juridisch onderzoek naar het recht inhoudt (in het
bijzonder: (1) de methodologie van empirisch onderzoek en (2) de (sub)discipline empirical legal
studies (ELS) en (3) het belang van een theoretische inbedding van empirisch onderzoek).
Een empirische vraag is erop gericht om op systematische wijze feiten en de samenhang tussen feiten
vast te stellen op basis van zintuiglijke waarneming om daarmee uitspraak te doen over de
werkelijkheid. De strafrechtelijke criminologie onderscheidt zich van de strafwetenschap welke
normatief van aard is. Daar waar empirische wetenschap draait om hoe het is, stelt de normatieve
wetenschap hoe het zou moeten zijn. Empirische vragen dienen te worden onderscheiden van
normatieve vragen. Strafrechtelijke criminologie besteedt vooral aandacht aan de werking en de
effectiviteit van strafrechtelijke handhaving en minder aan het verklaren en voorspellen van strafbaar
gedrag. Dit wordt vervolgens empirisch onderzocht door middel van zowel kwantitatieve als
kwalitatieve onderzoeksmethoden. Deze kunnen worden toegepast door iedereen die zich op het
terrein van juridisch-empirisch onderzoek begeeft. Empirisch onderzoek komt vaak voort uit een
zekere nieuwsgierigheid. Het startpunt is vaak de reeds bestaande theoretische kennis. Vervolgens
wordt de hypothese opgesteld en getoetst door middel van onderzoek. Men onderscheid de
empirisch-analytische benadering welke bouwt op exacte wetenschappen, de interpretatieve
benadering welke bouwt op het begrijpen van menselijke gedragingen vanuit intern perspectief en de
kritisch-emancipatorische benadering welke gekenmerkt wordt door maatschappelijke toewijding.
Daarnaast maakt men onderscheid tussen fundamenteel wetenschappelijk onderzoek, waar men
enkel geïnteresseerd is in wetenschappelijke resultaten, en toegepast wetenschappelijk onderzoek
waar het van belang is dat onderzoeksresultaten in de praktijk kunnen worden toegepast. Het
bepalen van de doelstelling van een onderzoek en het formuleren van de vraagstelling liggen in
elkaars verlengde. Het nut van het vinden van een antwoord op de vraagstelling is gelegen in de
doelstelling. Een goede onderzoeksvraag is zowel onderzoekbaar als haalbaar. Kwalitatief onderzoek
is, anders dan kwantitatief onderzoek, nauwelijks getalsmatig en qua opzet ook kleinschaliger. Bij
empirisch onderzoek worden op systematische wijze feiten vastgesteld op basis van zintuiglijke
