Probleem 1
Wat is staatsrecht en wat is een staat
Staatsrecht heeft betrekking op en regelt ‘de staat’ = kenmerken ervan zijn dat hij een
organisatorisch verband is, dat hoogste gezag uitoefent op een bepaald territoir en dat hij
dwanggemeenschap is.
Waarop heeft het positieve staatsrecht betrekking.
1. Het staatsrecht is het recht dat uitsluitend relaties regelt waarbij de overheid betrokken is.
Dit verondersteld betrekkingen tussen ten minste twee personen of ambten, instellingen. Alle
positieve recht is te herleiden tot een overheid, hetzij op grond van uitdrukkelijke rechtsschepping,
hetzij op basis van al dan niet stilzwijgende erkenning.
Typerend aan staatsrecht is dat het altijd betrekking heeft op relaties waarbij de overheid is
betrokken. Het kan dan ook gaan om relaties tussen overheden onderling. Maar het staatsrecht heeft
tevens betrekking op relaties tussen de overheid en de onderdaan. Het regelt machtsuitoefening van
de overheid over de onderdanen. Het maakt de macht tot rechtsmacht, tot bevoegdheid.
Ook het bestuursrecht regelt altijd relaties waarbij de overheid is betrokken. Maar staatsrecht omdat
de regels die de totstandkoming, gelding en de handhaving van de rechtsnormen regelen, alsmede
de regels volgens welke de eerstgenoemde regels mogen worden gewijzigd. Staatsrecht is het
primaire, scheppende, funderende recht zonder welk de gelding van overige positieve recht niet is te
verklaren.
2. Staatsrecht is primair recht dat betrekkingen binnen de overheid, alsook betrekkingen tussen
de overheid en de onderdanen regelt.
Overheid houdt verband met macht en bevoegdheid.
Macht is een feitelijke potentie tot dwang
Bevoegdheid is te beschouwen als rechtens geregelde macht
Het staatsrecht regelt betrekkingen binnen en met de overheid. Personen of groepen binnen die
overheid met welke betrekkingen kunnen bestaan moeten aan te wijzen zijn ambt.
Ambt
In de loop van historie is overheidsfunctie gedepersonaliseerd. Macht en gezag werd langzamerhand
losgemaakt van de persoon en het persoonlijk bezit van de heerser en gezien als behorend bij een
ambt, dat niet ‘in de handel’ is. Overheidsgezag kon men verdelen over diverse ambten, zodat
oorspronkelijke ‘wetgevende’, ‘bestuurlijke’ en rechterlijke functies van de heerser over
onderscheiden ambten werden gespreid. Een ambt kenmerkt zich aldus door duurzaamheid en
welomschrevenheid voor wat betreft inrichting, taken en bevoegdheden.
3. Staatrecht is het primaire recht dat overheidsambten instelt, daaraan bevoegdheden toekent
en hun onderlinge betrekkingen alsmede die tot de onderdanen regelt.
De staat
,Voor het bestaan en ontstaan van een staat, vier elementen:
a) Een groep personen (bevolking)
b) Die leven op een bepaald grondgebied (afgebakend territorium)
c) Waarbij geregeerd wordt door een overheid die effectief en daadwerkelijk onafhankelijk
gezag (soevereiniteit) uitoefent over die personen (effectief gezag)
d) En die in staat is om betrekkingen aan te gaan met andere staten
Drie wijzen waarop een staat kan ontstaan of tenietgaan
I. Als bestaande staat zich opdeelt in kleinere staten
II. Opgaan van twee of meer staten in één staat
III. Een staat ontstaat op een territoir met een bevolking, dat daarvoor niet onder enige
staat viel
De kwestie van ontstaan en tenietgaan van een staat valt niet samen met het ontstaan en tenietgaan
van een bepaalde nationale overheid. Deze blijft in beginsel bestaan. Want dit berust op een
bevolking en een territoir onder effectief, onafhankelijk gezag. Deze kunnen na een staatsgreep
aanwezig blijven.
Erkenning van staten
Nationaal rechtssysteem regelt nauwkeurig welk ambt of welke ambten tot erkenning van rechtens
relevante status bevoegd zijn en volgens welke procedure dit moet of kan geschieden.
Erkenning van een staat geschiedt door een of meer andere staten. Deze vindt plaats door
gedragingen van een of meer staten, waaruit blijkt dat zij de (te erkennen) staat beschouwen als een
subject van volkenrecht.
De staten zelf geven antwoord op de vraag of voldaan is aan de voornaamste volkenrechtelijke
criteria. Aangenomen wordt dat een staat niet verplicht is een andere staat te erkennen, ook al
voldoet deze volgens het voorgaande aan volkenrechtelijke vereiste. Het zijn eigenlijk politieke
voorwaarden.
Erkenning van nationale overheid erkenning van een staat
Een staat in volkenrechtelijke zin moet een overheid bezitten. Erkenning van de staat impliceert dat
deze een overheid heeft. Is er geen overheid, dan is er geen staat. Zo ook betekent erkenning van
een overheid, erkenning van ‘haar’ staat. Er kan wel sprake zijn van erkenning van een staat, maar
niet van de overheid, bijv. in geval van staatsgreep.
,Hoe zag de staatsrechtelijke geschiedenis van Nederland eruit tot
1814
Het staatsrecht heeft betrekking op één bepaalde door het recht geregelde eenheid: het Koninkrijk
der Nederlanden, dateert van 1814.
Men kan de constitutionele geschiedenis van Nederland op diverse tijdstippen doen aanvangen.
Unie van Utrecht, 1579, gewesten sloten zich aaneen. Dit vormde in staatkundige structuur een
zekere eenheid. Zij werden in 1648 in Vrede van Westfalen erkend. Daaraan ging een lange strijd met
Spanje vooraf nadat in 1581 de Staten-Generaal in Plakkaat van Verlatinge Philips II hadden
afgezworen.
Terwijl in diverse Europese streken centralisatie van gezag plaatsvond, bleef Republiek een losse
confederatie van grotendeels zelfstandige, soevereine provincies. Er was geen sprake van een
eenheidsstaat of federatie. Van rechtseenheid was nauwelijks sprake. Na afzwering van Philips II
aanvaardden de staten der afzonderlijke gewesten de soevereiniteit.
Op het niveau van de Unie waren belangrijkste ambten:
i) Staten-Generaal
Werd een permanente ambt. Besloten over oorlog en vrede, over de daarmee
verbonden financiën en over verdragen.
ii) Stadhouder
Ieder gewest bezat een eigen stadhouder, formele een ambtenaar, benoemd door
de provinciale staten. Stadhouder van Holland had sterke positie.
iii) Raadspensionaris van Holland
Hij woonde vergaderingen van Staten-Generaal bij en speelde belangrijke rol bij
dagelijks buitenlandse beleid
iv) Raad van State
Bestaande uit afgevaardigden van de gewesten, die, anders dan de Staten-Generaal,
hoofdelijk stemden. Dagelijks bestuur van de Unie
v) Rekenkamer
Financiële beheer van de Unie
In theorie waren de staten der provinciën soeverein, afgezien van de bevoegdheden die de Unie
uitoefende. De facto bezaten de stadhouders in de provincies de nodige macht. Naast hem waren er
nog een college van gecommitteerde raden of van gedeputeerde staten. Hun functie was deels
dezelfde als die van de Raad van State, maar ruimer.
De unie kende nauwelijks eenheid van recht. Er was provinciaal en lokaal burgerlijke recht en
strafrecht.
Voordelen van Republiek waren afwezigheid van absolutisme en totalitarisme. Zwakkere trekken
waren dat besluitvorming te traag verliep en rechtseenheid ontbrak.
, Franse tijd
Van 1795-1813 was er Franse overheersing. In 1795 en 1797 leden pogingen te komen tot constitutie
schipbreuk tussen federalisten (wilden oude staatsstructuur) en unitaristen (wilden centraal geleide
staat). Fransen steunden een staatsgreep waarin federalisten met gewapende macht gedwongen
werden de Nationale vergadering te verlaten (1798). Nagenoeg werd de constitutie met alle
stemmen vóór in een volksstemming aanvaard = Staatsregeling voor het Bataafse volk. Deze
kenmerkt zich door sterke centralisme, ver doorgevoerde democratie besluitvorming en een aantal
grondrechten.
In 1801 en nog een keer in 1805 kwamen er hernieuwde staatsregelingen. Tot een constitutionele
crisis. Deze werd tijdelijk opgelost door de Constitutie voor het Koninkrijk Holland 1806. Lodewijk
vervulde koningschap.
Nederland werd in 1810 bij keizerlijk decreet ingelijfd bij Frankrijk. Er werd een gouverneur-generaal
benoemd; de departementen en gemeenten werden bestuurd vanuit Parijs. centralisatie en
rechtseenheid in Nederland.
Wat zijn de functies van het staatsrecht
Functies van staatsrecht
1. Constituerende functie
= instellen van overheidsambten (in het leven roepen) --> bijv. art. 51 Gw
2. Attribuerende functie
= toekennen van bevoegdheden aan al bestaande overheidsambten (regelgevende, bestuurlijke of
rechtsprekende) --> bijv. art. 81 Gw
3. regulerende of matigende functie
= onderlinge betrekkingen tussen overheidsambten (bijv. art. 42 lid 2 Gw), en betrekkingen van
overheidsambten tot de onderdanen (bijv. art. 11 Gw)
Je kunt ook zeggen dat staatsrecht gaat over overheidsambten, en de verhouding tussen
overheidsambten en de burger.
Samenstelling ambten (bijv. art. 42 lid 1 Gw)
Verhoudingen ambten (bijv. art. 68 Gw)
Bevoegdheden ambten (bijv. art. 81 Gw)
Verhouding overheidsambten - burger
--> grondrechten
Wat is soevereiniteit
Een van de criteria voor het bestaan van een staat: Waarbij geregeerd wordt door een overheid die
effectief en daadwerkelijk onafhankelijk gezag (soevereiniteit) uitoefent over die personen (effectief
gezag). Dit duidt aan dat de overheid rechtens niet onderworpen is aan de overheid van een andere
staat. Van deze onafhankelijkheid kan ook sprake zijn, indien er uit niet-juridische oogpunt wel
sprake is van afhankelijkheid (bv. economische of defensie).
Het denken in termen van soevereiniteit hangt samen met het ontstaan van de moderne staat in de
16e eeuw, toen de feodale structuren werden gebroken en de rooms-katholieke kerk haar
unificerende greep op de samenleving verloor. Het begrip wordt dan geassocieerd met een hoogste,
niet herleidbare, ondeelbare, ongebonden en niet te beperken macht of bevoegdheid. Deze zou
Wat is staatsrecht en wat is een staat
Staatsrecht heeft betrekking op en regelt ‘de staat’ = kenmerken ervan zijn dat hij een
organisatorisch verband is, dat hoogste gezag uitoefent op een bepaald territoir en dat hij
dwanggemeenschap is.
Waarop heeft het positieve staatsrecht betrekking.
1. Het staatsrecht is het recht dat uitsluitend relaties regelt waarbij de overheid betrokken is.
Dit verondersteld betrekkingen tussen ten minste twee personen of ambten, instellingen. Alle
positieve recht is te herleiden tot een overheid, hetzij op grond van uitdrukkelijke rechtsschepping,
hetzij op basis van al dan niet stilzwijgende erkenning.
Typerend aan staatsrecht is dat het altijd betrekking heeft op relaties waarbij de overheid is
betrokken. Het kan dan ook gaan om relaties tussen overheden onderling. Maar het staatsrecht heeft
tevens betrekking op relaties tussen de overheid en de onderdaan. Het regelt machtsuitoefening van
de overheid over de onderdanen. Het maakt de macht tot rechtsmacht, tot bevoegdheid.
Ook het bestuursrecht regelt altijd relaties waarbij de overheid is betrokken. Maar staatsrecht omdat
de regels die de totstandkoming, gelding en de handhaving van de rechtsnormen regelen, alsmede
de regels volgens welke de eerstgenoemde regels mogen worden gewijzigd. Staatsrecht is het
primaire, scheppende, funderende recht zonder welk de gelding van overige positieve recht niet is te
verklaren.
2. Staatsrecht is primair recht dat betrekkingen binnen de overheid, alsook betrekkingen tussen
de overheid en de onderdanen regelt.
Overheid houdt verband met macht en bevoegdheid.
Macht is een feitelijke potentie tot dwang
Bevoegdheid is te beschouwen als rechtens geregelde macht
Het staatsrecht regelt betrekkingen binnen en met de overheid. Personen of groepen binnen die
overheid met welke betrekkingen kunnen bestaan moeten aan te wijzen zijn ambt.
Ambt
In de loop van historie is overheidsfunctie gedepersonaliseerd. Macht en gezag werd langzamerhand
losgemaakt van de persoon en het persoonlijk bezit van de heerser en gezien als behorend bij een
ambt, dat niet ‘in de handel’ is. Overheidsgezag kon men verdelen over diverse ambten, zodat
oorspronkelijke ‘wetgevende’, ‘bestuurlijke’ en rechterlijke functies van de heerser over
onderscheiden ambten werden gespreid. Een ambt kenmerkt zich aldus door duurzaamheid en
welomschrevenheid voor wat betreft inrichting, taken en bevoegdheden.
3. Staatrecht is het primaire recht dat overheidsambten instelt, daaraan bevoegdheden toekent
en hun onderlinge betrekkingen alsmede die tot de onderdanen regelt.
De staat
,Voor het bestaan en ontstaan van een staat, vier elementen:
a) Een groep personen (bevolking)
b) Die leven op een bepaald grondgebied (afgebakend territorium)
c) Waarbij geregeerd wordt door een overheid die effectief en daadwerkelijk onafhankelijk
gezag (soevereiniteit) uitoefent over die personen (effectief gezag)
d) En die in staat is om betrekkingen aan te gaan met andere staten
Drie wijzen waarop een staat kan ontstaan of tenietgaan
I. Als bestaande staat zich opdeelt in kleinere staten
II. Opgaan van twee of meer staten in één staat
III. Een staat ontstaat op een territoir met een bevolking, dat daarvoor niet onder enige
staat viel
De kwestie van ontstaan en tenietgaan van een staat valt niet samen met het ontstaan en tenietgaan
van een bepaalde nationale overheid. Deze blijft in beginsel bestaan. Want dit berust op een
bevolking en een territoir onder effectief, onafhankelijk gezag. Deze kunnen na een staatsgreep
aanwezig blijven.
Erkenning van staten
Nationaal rechtssysteem regelt nauwkeurig welk ambt of welke ambten tot erkenning van rechtens
relevante status bevoegd zijn en volgens welke procedure dit moet of kan geschieden.
Erkenning van een staat geschiedt door een of meer andere staten. Deze vindt plaats door
gedragingen van een of meer staten, waaruit blijkt dat zij de (te erkennen) staat beschouwen als een
subject van volkenrecht.
De staten zelf geven antwoord op de vraag of voldaan is aan de voornaamste volkenrechtelijke
criteria. Aangenomen wordt dat een staat niet verplicht is een andere staat te erkennen, ook al
voldoet deze volgens het voorgaande aan volkenrechtelijke vereiste. Het zijn eigenlijk politieke
voorwaarden.
Erkenning van nationale overheid erkenning van een staat
Een staat in volkenrechtelijke zin moet een overheid bezitten. Erkenning van de staat impliceert dat
deze een overheid heeft. Is er geen overheid, dan is er geen staat. Zo ook betekent erkenning van
een overheid, erkenning van ‘haar’ staat. Er kan wel sprake zijn van erkenning van een staat, maar
niet van de overheid, bijv. in geval van staatsgreep.
,Hoe zag de staatsrechtelijke geschiedenis van Nederland eruit tot
1814
Het staatsrecht heeft betrekking op één bepaalde door het recht geregelde eenheid: het Koninkrijk
der Nederlanden, dateert van 1814.
Men kan de constitutionele geschiedenis van Nederland op diverse tijdstippen doen aanvangen.
Unie van Utrecht, 1579, gewesten sloten zich aaneen. Dit vormde in staatkundige structuur een
zekere eenheid. Zij werden in 1648 in Vrede van Westfalen erkend. Daaraan ging een lange strijd met
Spanje vooraf nadat in 1581 de Staten-Generaal in Plakkaat van Verlatinge Philips II hadden
afgezworen.
Terwijl in diverse Europese streken centralisatie van gezag plaatsvond, bleef Republiek een losse
confederatie van grotendeels zelfstandige, soevereine provincies. Er was geen sprake van een
eenheidsstaat of federatie. Van rechtseenheid was nauwelijks sprake. Na afzwering van Philips II
aanvaardden de staten der afzonderlijke gewesten de soevereiniteit.
Op het niveau van de Unie waren belangrijkste ambten:
i) Staten-Generaal
Werd een permanente ambt. Besloten over oorlog en vrede, over de daarmee
verbonden financiën en over verdragen.
ii) Stadhouder
Ieder gewest bezat een eigen stadhouder, formele een ambtenaar, benoemd door
de provinciale staten. Stadhouder van Holland had sterke positie.
iii) Raadspensionaris van Holland
Hij woonde vergaderingen van Staten-Generaal bij en speelde belangrijke rol bij
dagelijks buitenlandse beleid
iv) Raad van State
Bestaande uit afgevaardigden van de gewesten, die, anders dan de Staten-Generaal,
hoofdelijk stemden. Dagelijks bestuur van de Unie
v) Rekenkamer
Financiële beheer van de Unie
In theorie waren de staten der provinciën soeverein, afgezien van de bevoegdheden die de Unie
uitoefende. De facto bezaten de stadhouders in de provincies de nodige macht. Naast hem waren er
nog een college van gecommitteerde raden of van gedeputeerde staten. Hun functie was deels
dezelfde als die van de Raad van State, maar ruimer.
De unie kende nauwelijks eenheid van recht. Er was provinciaal en lokaal burgerlijke recht en
strafrecht.
Voordelen van Republiek waren afwezigheid van absolutisme en totalitarisme. Zwakkere trekken
waren dat besluitvorming te traag verliep en rechtseenheid ontbrak.
, Franse tijd
Van 1795-1813 was er Franse overheersing. In 1795 en 1797 leden pogingen te komen tot constitutie
schipbreuk tussen federalisten (wilden oude staatsstructuur) en unitaristen (wilden centraal geleide
staat). Fransen steunden een staatsgreep waarin federalisten met gewapende macht gedwongen
werden de Nationale vergadering te verlaten (1798). Nagenoeg werd de constitutie met alle
stemmen vóór in een volksstemming aanvaard = Staatsregeling voor het Bataafse volk. Deze
kenmerkt zich door sterke centralisme, ver doorgevoerde democratie besluitvorming en een aantal
grondrechten.
In 1801 en nog een keer in 1805 kwamen er hernieuwde staatsregelingen. Tot een constitutionele
crisis. Deze werd tijdelijk opgelost door de Constitutie voor het Koninkrijk Holland 1806. Lodewijk
vervulde koningschap.
Nederland werd in 1810 bij keizerlijk decreet ingelijfd bij Frankrijk. Er werd een gouverneur-generaal
benoemd; de departementen en gemeenten werden bestuurd vanuit Parijs. centralisatie en
rechtseenheid in Nederland.
Wat zijn de functies van het staatsrecht
Functies van staatsrecht
1. Constituerende functie
= instellen van overheidsambten (in het leven roepen) --> bijv. art. 51 Gw
2. Attribuerende functie
= toekennen van bevoegdheden aan al bestaande overheidsambten (regelgevende, bestuurlijke of
rechtsprekende) --> bijv. art. 81 Gw
3. regulerende of matigende functie
= onderlinge betrekkingen tussen overheidsambten (bijv. art. 42 lid 2 Gw), en betrekkingen van
overheidsambten tot de onderdanen (bijv. art. 11 Gw)
Je kunt ook zeggen dat staatsrecht gaat over overheidsambten, en de verhouding tussen
overheidsambten en de burger.
Samenstelling ambten (bijv. art. 42 lid 1 Gw)
Verhoudingen ambten (bijv. art. 68 Gw)
Bevoegdheden ambten (bijv. art. 81 Gw)
Verhouding overheidsambten - burger
--> grondrechten
Wat is soevereiniteit
Een van de criteria voor het bestaan van een staat: Waarbij geregeerd wordt door een overheid die
effectief en daadwerkelijk onafhankelijk gezag (soevereiniteit) uitoefent over die personen (effectief
gezag). Dit duidt aan dat de overheid rechtens niet onderworpen is aan de overheid van een andere
staat. Van deze onafhankelijkheid kan ook sprake zijn, indien er uit niet-juridische oogpunt wel
sprake is van afhankelijkheid (bv. economische of defensie).
Het denken in termen van soevereiniteit hangt samen met het ontstaan van de moderne staat in de
16e eeuw, toen de feodale structuren werden gebroken en de rooms-katholieke kerk haar
unificerende greep op de samenleving verloor. Het begrip wordt dan geassocieerd met een hoogste,
niet herleidbare, ondeelbare, ongebonden en niet te beperken macht of bevoegdheid. Deze zou
