Geestelijke gezondheid
Stemmingsstoornissen
Classificatie stemmingsstoornissen
- Depressieve stoornis
- Dysthyme stoornis
- Depressieve stoornis niet anders omschreven
- Bipolaire I stoornis
- Bipolaire II stoornis
- Cyclothyme stoornis
- Overige stemmingsstoornissen (ten gevolge van fysiek aandoening/ middel)
Depressieve stoornis
Klinisch beeld
Minstens 5 symptomen zijn bijna elke dag aanwezig binnen 1 periode van 2 weken en
weerspiegelen veranderingen ten opzichte van eerder functioneren
1) Depressieve of sombere stemming of prikkelbaarheid bij kinderen
- Subjectief: somber, lusteloos, neerslachtig, moedeloos, hopeloos, koud, leeg, doods, ...
- Objectief: motoriek(atoon, ingezkt), mimiek( verticale frons), spraak (monotoon,
vertraagd), verminderde zelfzorg, sociaal isolement, futloosheid ( verminderde
energie)
- Aangeduid met melancholia
- Het tot stand komen van gevoelloosheid word gezien als pijnlijk
2) Interesseverlies
- Anhedonie = het feitelijke verdwijnen van mogelijkheid tot genieten
- Verlies van genot van seks
- Vroegere hobby’s verliezen antrekkingskracht
3) Gewichtsverlies of gewichtstoename
- Eetlust: Verlies van eetlust of juist toegenomen eetlust
- Ontlasting: obstipatie depressie raakt mens tot in diepste van vezels tot in vitale lagen
- Seksualiteit: verminderd libido, erectieproblemen en eaculatiestoornissen/ veranderde
menstruatiecyclus
- Slaap: doorslaapproblemen kan ook overmatig slapen voorkomen
- Dagritme: dagschommeling
4) Insomnia of hypersomnia
5) Psychomotore agitatie of retardatie
- Wegens machteloosheidsgevoel
6) Energieverlies
7) Gevoelens van waardeloosheid of schuld, bijna elke dag
8) Concentratieverlies of besluiteloosheid
- Tempo gedachten is vertraagd
- Concentratie en geheugen verloopt moeizaam
- Pseudodementie -> vertraging kan lijken op dementie
- Kunnen dwanggedachten optreden
,9) Suïcidale gedachten
- Suicideplannen, voorbereidingen en pogingen
- Denkfouten (automatische gedachten)
- Psychotische kenmerken: hypochondrische, ziektewanen, armoedewanen, nihilistische
wanen, …
10) Veralgemeende remming
11) Lichamelijke klachten
Soorten depressieve stoornissen
1) Exogeen : Toegeshreven aan psychosociale factoren variant op reactieve depressie
( door ingrijpende gebeutenis)
2) Iatrogene depressie: door middel
3) Endogeen of vitale depressie: erfelijkheid en biologische factoren -> komt op zonder
zichtbare reden
4) Geagiteerde depressie: druk, rusteloos, humeurig, vaak niet door dat het een derpessie
ish
5) Gemaskeerde depressie: depresieve symptomen verdoezeld door fysiee klachten
6) Psychotische depressie: ernstige vormvan depressie gepaard met wanen, hallucinaties,
angst, catatonie
7) Melanchole depressie: gepaard met schuldwanen ondergangsgedachten, verminderde
zelfzorg, catatonie en extreme angst
8) Dysthyme stoornis: minder uitgesproken maar wel chronisch van aard. Aanhoudende
gedruke stemming voor meerdere jaren
9) Postpartum depressie: na bevallen
10) Winter/ herfst depressie
11) Depressieve stoornis NAO: stoornissen die niet voldoen aan criteria van andere
depressieve stoornissen
12) Premenstuele dysfore stoornis
13) Organische depressie: reactie op beschadigen hersenen (alzheimerdepressie)
Behandeling
1) Psychotherapie
- Cognitieve therapie:
pt bewust laten worden van negatieve denkschema’s en positiever leren denken
- Inter-persoonlijke therapie: (IPT)
Steungevende en activerende gesprekstherapie. Nadruk ligt op communicatiepatronen
en sociaal functioneren
Word stilgestaan bij verlieservaringen, conflicten, rolveranderingen of
interpersoonlijke tekorten
2
, - Psychosociale interventies en multidisciplinaire begeleiding
2) Psychofarmaca (farmaco)
- Verpleegkundige rol bij psychofarmaca
- Geven juiste medicatie maar ook motivatie creëren om ze in te nemen en voorlichting
geven + effectiviteit beoordelen en complicaties
3) Lichttherapie
4) Elektroconvulsietherapie (ECT)
- Kortdurend electrisch insult -> kan zorgen voor
afname van gedragsonrust en verbetering van
stemming -> onder verdoving + spierverslappers
- verpleegkundige rol
nagaan voldoende op de hoogte van behandeling
en evt complicaties
pt ondersteunen met evt angst
verpleegkundige begeleiding
1) Grondhoudingen interpersoonlijke relatie
- Onvoorwaardelijke acceptatie, profecionele empathie en echtheid
2) Detecteren en bespreekbaar stellen van depressie
o Signaalherkenning: verlies aan plezier, neerslachtigheid en hopeloosheid
o Doorvragen op perspectief en beleving van cliënt
3) Klemtonen vpk begeleiding (zie verder)
- Structurering en positieve bekrachtiging van kleine stapjes
- Aanmoedigen en stimuleren (=uitnodigen) tot activiteit
- Aandacht voor voldoende inname vocht en voeding !!!
- Cognitieve interventies a/d hand van de 5 G’s
- Niet direct oplossingen willen aanreiken
- Hoop installeren (geen clichés als ‘na regen komt zonneschijn’)
- Niet minimaliseren
- Geloof in aanpak en interventies
- Ondersteunend contact
- Fysieke zorg met aandacht voor zelfredzaamheid
- Veiligheid creëren
- Tijd doorbrengen met de zorgvrager
- Presente zorg – doe dingen samen
- Regelmatige contacten
- Positief waarderen
- Informatie aanbieden, op zoek gaan naar wat kan helpen.
- Geleidelijke stimulatie
- Accepteer de klachten, gevoelens,
- Stimuleer het uiten van gevoelens zoals kwaadheid, verdriet, …
- Geef informatie aan belangrijke derden
- Geduld, temper eigen enthousiasme
- Mandaat verwerven
- Bouw aan een goed contact, werkrelatie
- Risico-inschatting suïcide – durf bevragen
- Laat je niet meeslepen in negatieve gevoelens
3
, - Aanmoedigen om dag-nacht ritme te respecteren
- Slaaphygiëne: Vermijd cafeïne-houdende drank, Vermijd fysieke inspanning voor het
slapen gaan, Regelmaat – circadiaans ritme (biologisch ritme), Piekerbriefje, Bed dient
enkel om te slapen, Ademhalingsoefeningen
- Nuanceer denkfouten zoals zwart-wit denken
- Mindfulness - Focus op andere dingen
- Aandacht voor familie
- Stimuleer zelfredzaamheid, vermijd afhankelijkheid
- Niet: adviseren, moraliseren, minimaliseren, generaliseren, discussiëren
Bipolaire stoornissen
Klinisch beeld
Kernsymptomen:
- Abnormale verhoogde, expansieve of prikkelbare stemming
- Activiteiten met toegenomen kans op sociaal pijnlijke gevolgen
Bijkomende symptomen: (3 of meer)
- Opgeblazen gevoel van eigenwaarde of grootheidsideeën
- Afgenomen slaapbehoefte
- Spreekdrang
- Gedachtevlucht
- Verhoogde afleidbaarheid
- Toename doelgerichte activiteiten of agitatie
Bipolaire I stoornis -> met manische episodes + DSM – V manische episode
- Type 1 = tenminste 1 volledige manische episode. Veelal stemmingswisselingen tussen
euforie en depressie met tussengelegen perioden van normale stemming.
- Duidelijk herkenbare periode met abnormale en voortdurende verhoogde of
prikkelbare stemming met expansief gedrag -> minste 1 week duurt.
- Tijdens stemmingsstoornis zijn drie/ meer symptomen aanwezig: Grootheidswanen,
afgenomen behoefte aan slaap, spraakzaamheid, verhoogde afleidbaarheid, toename
van doelgerichte activiteit, zich overmatige bezighouden met aangename activiteiten
met een grote kans op pijnlijke consequenties.
- Stemmingsstoornis veroorzaakt duidelijk beperkingen in werk, normale sociale
activiteiten, in relaties met anderen, maakt opname in een ziekenhuis noodzakelijk om
schade voor zichzelf en anderen te voorkomen of er zijn psychotische kenmerken.
Bipolaire II stoornis -> met hypomane episodes + hypomane episode
- Type 2 = mildere vorm van manie (hypomanie) maar frequentere (ernstige) depressie
- Een duidelijk herkenbare periode met voortdurend verhoogde of prikkelbare stemming
met expansief gedrag die ten minste vier dagen duurt en die duidelijk verschilt van de
gebruikelijke niet-depressieve stemming.
- Tijdens de periode van de stemmingsstoornis zijn drie of meer van de volgende
verschijnselen aanwezig: Grootheidsideeën, afgenomen behoefte aan slaap,
spraakzaamheid, verhoogde afleidbaarheid toeneming van de doelgerichte activiteiten,
zich overmatig bezighouden met aangename activiteiten waarbij een grote kans
bestaat op pijnlijke gevolgen.
4
Stemmingsstoornissen
Classificatie stemmingsstoornissen
- Depressieve stoornis
- Dysthyme stoornis
- Depressieve stoornis niet anders omschreven
- Bipolaire I stoornis
- Bipolaire II stoornis
- Cyclothyme stoornis
- Overige stemmingsstoornissen (ten gevolge van fysiek aandoening/ middel)
Depressieve stoornis
Klinisch beeld
Minstens 5 symptomen zijn bijna elke dag aanwezig binnen 1 periode van 2 weken en
weerspiegelen veranderingen ten opzichte van eerder functioneren
1) Depressieve of sombere stemming of prikkelbaarheid bij kinderen
- Subjectief: somber, lusteloos, neerslachtig, moedeloos, hopeloos, koud, leeg, doods, ...
- Objectief: motoriek(atoon, ingezkt), mimiek( verticale frons), spraak (monotoon,
vertraagd), verminderde zelfzorg, sociaal isolement, futloosheid ( verminderde
energie)
- Aangeduid met melancholia
- Het tot stand komen van gevoelloosheid word gezien als pijnlijk
2) Interesseverlies
- Anhedonie = het feitelijke verdwijnen van mogelijkheid tot genieten
- Verlies van genot van seks
- Vroegere hobby’s verliezen antrekkingskracht
3) Gewichtsverlies of gewichtstoename
- Eetlust: Verlies van eetlust of juist toegenomen eetlust
- Ontlasting: obstipatie depressie raakt mens tot in diepste van vezels tot in vitale lagen
- Seksualiteit: verminderd libido, erectieproblemen en eaculatiestoornissen/ veranderde
menstruatiecyclus
- Slaap: doorslaapproblemen kan ook overmatig slapen voorkomen
- Dagritme: dagschommeling
4) Insomnia of hypersomnia
5) Psychomotore agitatie of retardatie
- Wegens machteloosheidsgevoel
6) Energieverlies
7) Gevoelens van waardeloosheid of schuld, bijna elke dag
8) Concentratieverlies of besluiteloosheid
- Tempo gedachten is vertraagd
- Concentratie en geheugen verloopt moeizaam
- Pseudodementie -> vertraging kan lijken op dementie
- Kunnen dwanggedachten optreden
,9) Suïcidale gedachten
- Suicideplannen, voorbereidingen en pogingen
- Denkfouten (automatische gedachten)
- Psychotische kenmerken: hypochondrische, ziektewanen, armoedewanen, nihilistische
wanen, …
10) Veralgemeende remming
11) Lichamelijke klachten
Soorten depressieve stoornissen
1) Exogeen : Toegeshreven aan psychosociale factoren variant op reactieve depressie
( door ingrijpende gebeutenis)
2) Iatrogene depressie: door middel
3) Endogeen of vitale depressie: erfelijkheid en biologische factoren -> komt op zonder
zichtbare reden
4) Geagiteerde depressie: druk, rusteloos, humeurig, vaak niet door dat het een derpessie
ish
5) Gemaskeerde depressie: depresieve symptomen verdoezeld door fysiee klachten
6) Psychotische depressie: ernstige vormvan depressie gepaard met wanen, hallucinaties,
angst, catatonie
7) Melanchole depressie: gepaard met schuldwanen ondergangsgedachten, verminderde
zelfzorg, catatonie en extreme angst
8) Dysthyme stoornis: minder uitgesproken maar wel chronisch van aard. Aanhoudende
gedruke stemming voor meerdere jaren
9) Postpartum depressie: na bevallen
10) Winter/ herfst depressie
11) Depressieve stoornis NAO: stoornissen die niet voldoen aan criteria van andere
depressieve stoornissen
12) Premenstuele dysfore stoornis
13) Organische depressie: reactie op beschadigen hersenen (alzheimerdepressie)
Behandeling
1) Psychotherapie
- Cognitieve therapie:
pt bewust laten worden van negatieve denkschema’s en positiever leren denken
- Inter-persoonlijke therapie: (IPT)
Steungevende en activerende gesprekstherapie. Nadruk ligt op communicatiepatronen
en sociaal functioneren
Word stilgestaan bij verlieservaringen, conflicten, rolveranderingen of
interpersoonlijke tekorten
2
, - Psychosociale interventies en multidisciplinaire begeleiding
2) Psychofarmaca (farmaco)
- Verpleegkundige rol bij psychofarmaca
- Geven juiste medicatie maar ook motivatie creëren om ze in te nemen en voorlichting
geven + effectiviteit beoordelen en complicaties
3) Lichttherapie
4) Elektroconvulsietherapie (ECT)
- Kortdurend electrisch insult -> kan zorgen voor
afname van gedragsonrust en verbetering van
stemming -> onder verdoving + spierverslappers
- verpleegkundige rol
nagaan voldoende op de hoogte van behandeling
en evt complicaties
pt ondersteunen met evt angst
verpleegkundige begeleiding
1) Grondhoudingen interpersoonlijke relatie
- Onvoorwaardelijke acceptatie, profecionele empathie en echtheid
2) Detecteren en bespreekbaar stellen van depressie
o Signaalherkenning: verlies aan plezier, neerslachtigheid en hopeloosheid
o Doorvragen op perspectief en beleving van cliënt
3) Klemtonen vpk begeleiding (zie verder)
- Structurering en positieve bekrachtiging van kleine stapjes
- Aanmoedigen en stimuleren (=uitnodigen) tot activiteit
- Aandacht voor voldoende inname vocht en voeding !!!
- Cognitieve interventies a/d hand van de 5 G’s
- Niet direct oplossingen willen aanreiken
- Hoop installeren (geen clichés als ‘na regen komt zonneschijn’)
- Niet minimaliseren
- Geloof in aanpak en interventies
- Ondersteunend contact
- Fysieke zorg met aandacht voor zelfredzaamheid
- Veiligheid creëren
- Tijd doorbrengen met de zorgvrager
- Presente zorg – doe dingen samen
- Regelmatige contacten
- Positief waarderen
- Informatie aanbieden, op zoek gaan naar wat kan helpen.
- Geleidelijke stimulatie
- Accepteer de klachten, gevoelens,
- Stimuleer het uiten van gevoelens zoals kwaadheid, verdriet, …
- Geef informatie aan belangrijke derden
- Geduld, temper eigen enthousiasme
- Mandaat verwerven
- Bouw aan een goed contact, werkrelatie
- Risico-inschatting suïcide – durf bevragen
- Laat je niet meeslepen in negatieve gevoelens
3
, - Aanmoedigen om dag-nacht ritme te respecteren
- Slaaphygiëne: Vermijd cafeïne-houdende drank, Vermijd fysieke inspanning voor het
slapen gaan, Regelmaat – circadiaans ritme (biologisch ritme), Piekerbriefje, Bed dient
enkel om te slapen, Ademhalingsoefeningen
- Nuanceer denkfouten zoals zwart-wit denken
- Mindfulness - Focus op andere dingen
- Aandacht voor familie
- Stimuleer zelfredzaamheid, vermijd afhankelijkheid
- Niet: adviseren, moraliseren, minimaliseren, generaliseren, discussiëren
Bipolaire stoornissen
Klinisch beeld
Kernsymptomen:
- Abnormale verhoogde, expansieve of prikkelbare stemming
- Activiteiten met toegenomen kans op sociaal pijnlijke gevolgen
Bijkomende symptomen: (3 of meer)
- Opgeblazen gevoel van eigenwaarde of grootheidsideeën
- Afgenomen slaapbehoefte
- Spreekdrang
- Gedachtevlucht
- Verhoogde afleidbaarheid
- Toename doelgerichte activiteiten of agitatie
Bipolaire I stoornis -> met manische episodes + DSM – V manische episode
- Type 1 = tenminste 1 volledige manische episode. Veelal stemmingswisselingen tussen
euforie en depressie met tussengelegen perioden van normale stemming.
- Duidelijk herkenbare periode met abnormale en voortdurende verhoogde of
prikkelbare stemming met expansief gedrag -> minste 1 week duurt.
- Tijdens stemmingsstoornis zijn drie/ meer symptomen aanwezig: Grootheidswanen,
afgenomen behoefte aan slaap, spraakzaamheid, verhoogde afleidbaarheid, toename
van doelgerichte activiteit, zich overmatige bezighouden met aangename activiteiten
met een grote kans op pijnlijke consequenties.
- Stemmingsstoornis veroorzaakt duidelijk beperkingen in werk, normale sociale
activiteiten, in relaties met anderen, maakt opname in een ziekenhuis noodzakelijk om
schade voor zichzelf en anderen te voorkomen of er zijn psychotische kenmerken.
Bipolaire II stoornis -> met hypomane episodes + hypomane episode
- Type 2 = mildere vorm van manie (hypomanie) maar frequentere (ernstige) depressie
- Een duidelijk herkenbare periode met voortdurend verhoogde of prikkelbare stemming
met expansief gedrag die ten minste vier dagen duurt en die duidelijk verschilt van de
gebruikelijke niet-depressieve stemming.
- Tijdens de periode van de stemmingsstoornis zijn drie of meer van de volgende
verschijnselen aanwezig: Grootheidsideeën, afgenomen behoefte aan slaap,
spraakzaamheid, verhoogde afleidbaarheid toeneming van de doelgerichte activiteiten,
zich overmatig bezighouden met aangename activiteiten waarbij een grote kans
bestaat op pijnlijke gevolgen.
4
