Orientatie op de geschiedenis 5.2
Christoffel Columbus
Christoffel Columbus bereikt in 1492 het Caribische eilandengebied, het eiland
noemt hij San Salvador. Columbus spreekt over een gewillige bevolking die
klaar is voor het Christendom omdat ze geen geloof kennen. Deze reis
vereeuwigt Columbus als de ontdekker van Amerika, de Vikingen waren eerder
maar hun korte kolonisatie kende niet dezelfde gevolgen. Columbus dacht in
Indie te zijn aangekomen en niet in Amerika.
Portugese ontdekkingsreizen
Amerigo Vespucci is de eerste kaartenmaker die Amerika wel ziet als nieuw
continent. De Portugezen waren ten tijde van de reis van Columbus al een eeuw
de kust van West-Afrika aan het ontdekken, deze reizen werden betaald door de
kroon. Prins Hendrik de Zeevaarder(1394-1460) was de drijvende kracht
achter deze reizen. De ontwikkeling van een nieuw soort boot, de karveel,
maakte deze reizen mogelijk. Belangrijkste motief was de strijd tegen de
moslims. Dit wordt ook wel de reconquista genoemd: De Reconquista was een
langdurige strijd (van circa 711 tot 1492) waarbij Christelijke koninkrijken op het
Iberisch Schiereiland (nu Spanje en Portugal) gebieden heroverden die door de
moslims (Moren) waren veroverd.
De ontdekkingstochten laat men beginnen in 1415, het jaar waarin de Portugese
vloot de Marokkaanse havenstad Ceuta veroverde. Hierna bleven de Portugezen
de Moren in Marokko vanuit zee aanvallen. Ze voeren steeds zuidelijker onbekend
terrein in, belangrijk doel werd de Goudkust ten zuiden van de Sahara. Tussen
Marokko en de Goudkust bestond een handel over land in goud en slaven, de
Portugezen hoopte via zee een economische voorsprong op de Moren te nemen.
Na vele expedities bereikten zij omstreeks 1450 hun doel
Ook koloniseren de Portugezen en de Spanjaarden, met Italiaans kapitaal en
kennis, de Canarische eilanden en Madeira. Omdat niemand hier op de
suikerplantages wil werken wordt de eerste slavenhandel opgezet met West-
Afrika. Het werd voor de Portugezen steeds aantrekkelijker een overzeese
handelsroute naar Indië te vinden om zo de Italiaanse en Arabische tussen
handelaren buiten spel te zetten. Ook het mythische christenrijk van priester-
koning Johannes lonkte.
Waarom had Portugal succesvolle expansies naar Afrika?
- De ligging: Het ligt aan zee en is het meest westelijke punt van Europa
- Kennis en geld: Hendrik de zeevaarder was een Portugese vorst die
investeerde in de zeevaart. Hij liet schepen bouwen met de meest
moderne technieken. Hij investeerde in cartografen en navigatie.
- Ervaring: Door de eilanden op de Azoren hadden de Portugezen al ervaring
met koloniseren.
- Geloof: ze geloven dat Pape Jan (een christelijke vorst) een groot Christelijk
rijk zou hebben in Oost-Afrika.
, - Technologie: Latijnzeil >> Afrikaanse wind had een aflandige wind, en
met die zijlen konden ze beter manuvreren. Wapens: boordgeschut
(kanon) en handvuurwapens. Jacobsstaf een soort gradenhoek waarmee
ze konden navigeren.
- Reconquista: herovering van het islamitische land door de christenen op
bijvoorbeeld het Arabisch schiereiland.
- Handel: De Arabische handelsroute omzeilen. Ze wilden zélf
De reis naar Indië
In 1488 doopt Bartholomeus Diaz(1450-1500) de stormkaap want hij is de
eerste die hieromheen vaart (later genoemd Kaap de Goede Hoop) Op 20 mei
1498 bereikte Vasco da Gama(1469-1524) met vier schepen Calicut in West-
India. Arabieren controleerden vanuit hier de peperhandel. Da Gama wilde deze
monopolie positie innemen maar de koning was niet onder de indruk en Da Gama
keerde met minder specerijen dan gehoopt huiswaarts. Deze aanvaring creëerde
een besef dat het monopolie alleen met geweld kon worden doorbroken. Het
nieuw ontwikkelde scheepstype de kraak bood niet alleen meer zeewaardigheid
en een groter laadruim maar ook de mogelijkheid kanonnen op schepen te
plaatsen wat hen de overhand gaf op Arabische en Aziatische schepen. in 1501
keert Da Gama terug met 20 schepen voorzien van kanonnen waarmee bij Calicut
bombardeerde, de Indische vloot versloeg en de stad veroverde.
Onder leiding van Alfonso de Albequerque(1453-1515) namen de Portugezen
daarna kleine gebieden langs de Aziatische zeeroutes in. Dit werden versterkte
handelsposten, factorijen. Omstreeks 1550 bezat Portugal tussen West-Afrika en
Japan een keten van zo´n 50 factorijen. De Portugezen speelden zo niet alleen
een rol in de handel tussen Azië en Europa maar ook in de interaziatische
handel (handel tussen Aziatische landen zelf), dit konden zij doen met goud
vanuit West-Afrika.
De prestaties en invloed van de Portugezen dient echter niet te worden
overdreven, want inheemsen waren vaak ook, ondanks de aanwezigheid van de
zwaar bewapende factorijen, bereidwillig om handel te drijven met de Portugezen
wat hen ook voordelen bracht. De sleutel tot succes lag in samenwerking boven
militaire dwang. Er was door de afwezigheid van Europese vrouwen ook frustratie
,vanuit de Arabieren omdat er zo een Euraziatische cultuur ontstond waarin
Portugezen zich mengde met lokale bevolking.
De Spanjaarden in Amerika
Toen de Spanjaarden lucht kregen van Amerika, waar nog geen handel gedreven
kon worden, paste zij het reconquista patroon toe: verovering, onderwerping,
exploitatie. De Spaanse expansie verschilde van de Portugese expansie:
Portugese rijk Spaanse rijk
Verschillen in soort Kwamen vooral om te Ze kopiëren hun eigen
kolonisatie handelen. Zij stichtten structuur naar Amerika:
factorijen. Bouwen geen - Er is groot
Portugese steden na. grondbezit
- Er zijn horige
Werd vanuit de koning boeren
gefinancierd - Christelijk geloof
- Lage adel krijgt
grond
Liet de financiering aan
de avontuurs toe
Verklaring vanuit Portugal is een zeerijk Spanje is een landrijk
binnenlandse factoren
Na verovering met goedkeuring van de kroon was de conquistador (Spaanse
veroveraar) verzekerd van:
- het gouverneurschap
- grondbezit
- een deel van de buit van een gebied.
Na deze pioniersfase namen koninklijke bureaucraten het over. De
conquistadores bleven ondanks de hoge kosten en teleurstellende opbrengsten
terugkomen. Ze zochten goud maar vonden vruchtbare landgoederen en
zilvermijnen. Binnen een halve eeuw waren de vruchtbaarste gebieden
ingenomen:
- De Azteken, door Hernan Cortes(1485-1547),
- De Inca´s, door Francisco Pizarro(1474-1541).
Doordat hun beschaving nog niet zo ver was als die van de Spanjaarden op het
gebied van oorlogsvoering werden deze grote rijken door kleine legers makkelijk
verslagen. Dit versterkte het superioriteitsgevoel van de Europeanen enorm. De
pre-colombiaanse beschavingen kenden geen ijzer en moesten het stellen met
stenen knotsen en pijlen. De epidemieën en de interen politieke crises waarin
beide volkeren verkeerde waren nog doorslaggevender voor de Europese
overwinning. In 1600 waren in de veroverde gebieden tot 90% minder indianen
, dan vlak voor de komst van de Europeanen. Geweld, ontwrichting, dwangarbeid
maar vooral deze epidemieën vormen de oorzaak van deze decimering.
In Tenochtitlan, de grootste stad van de Azteken werden de Spaanse troepen
door elite onthaald als de troepen van een verdwenen god die het einde van de
Azteken inluidde. Bij de Inca´s zorgde het wegvallen van de keizer en de rivaliteit
tussen twee nieuwe keizers voor verdeeldheid die de Spanjaarden konden
gebruiken. De Spanjaarden nodigden de keizer van de Inca’s Atahualpa uit voor
een ontmoeting. Hij wordt gevangen genomen en geëxecuteerd.
Na de periode van verovering en plundering volgde kolonisatie, de Spanjaarden
zagen dit Las Indias als gelijkwaardige onderdelen van het Spaanse rijk met
Spaanse rechten voor de Spaanse burgers. De kolonisten in de steden werden
gescheiden gehouden van de overgebleven indianen. Deze verdeling was echter
doordat veel van de kolonisten mannelijk waren, interraciale huwelijken waren
onvermijdelijk.
De ecomienda: De Spaanse kroon gaf land en inheemse arbeiders in leen aan
Spaanse kolonisten (de encomenderos).In ruil moesten de encomenderos de
inheemse bevolking bekeren tot het christendom en hen "beschermen". In
werkelijkheid moesten de inheemse mensen zwaar werk verrichten op plantages,
in mijnen of als bedienden.
In Potosi in Bolivia werd de grootste zilvermijn ter wereld ontdekt, vanaf 1550
mocht de kroon zich verheugen op enorme zilvervloten. In Portugese kolonie
Brazilië kwam de rijkdom vooral van de suikerplantages. Hiervoor werd de
inheemse bevolking vervangen door West-Afrikaanse slaven.
‘Columbian Exchange’ uitwisseling van producten van Amerika naar Europa.
Hoofdvragen 5.2
1. Wat waren vanaf de vroege 15de eeuw (hendrik de zeevaarder) tot de
vroege 17de eeuw (Henry Hudson) motieven van Europeanen en
Christoffel Columbus
Christoffel Columbus bereikt in 1492 het Caribische eilandengebied, het eiland
noemt hij San Salvador. Columbus spreekt over een gewillige bevolking die
klaar is voor het Christendom omdat ze geen geloof kennen. Deze reis
vereeuwigt Columbus als de ontdekker van Amerika, de Vikingen waren eerder
maar hun korte kolonisatie kende niet dezelfde gevolgen. Columbus dacht in
Indie te zijn aangekomen en niet in Amerika.
Portugese ontdekkingsreizen
Amerigo Vespucci is de eerste kaartenmaker die Amerika wel ziet als nieuw
continent. De Portugezen waren ten tijde van de reis van Columbus al een eeuw
de kust van West-Afrika aan het ontdekken, deze reizen werden betaald door de
kroon. Prins Hendrik de Zeevaarder(1394-1460) was de drijvende kracht
achter deze reizen. De ontwikkeling van een nieuw soort boot, de karveel,
maakte deze reizen mogelijk. Belangrijkste motief was de strijd tegen de
moslims. Dit wordt ook wel de reconquista genoemd: De Reconquista was een
langdurige strijd (van circa 711 tot 1492) waarbij Christelijke koninkrijken op het
Iberisch Schiereiland (nu Spanje en Portugal) gebieden heroverden die door de
moslims (Moren) waren veroverd.
De ontdekkingstochten laat men beginnen in 1415, het jaar waarin de Portugese
vloot de Marokkaanse havenstad Ceuta veroverde. Hierna bleven de Portugezen
de Moren in Marokko vanuit zee aanvallen. Ze voeren steeds zuidelijker onbekend
terrein in, belangrijk doel werd de Goudkust ten zuiden van de Sahara. Tussen
Marokko en de Goudkust bestond een handel over land in goud en slaven, de
Portugezen hoopte via zee een economische voorsprong op de Moren te nemen.
Na vele expedities bereikten zij omstreeks 1450 hun doel
Ook koloniseren de Portugezen en de Spanjaarden, met Italiaans kapitaal en
kennis, de Canarische eilanden en Madeira. Omdat niemand hier op de
suikerplantages wil werken wordt de eerste slavenhandel opgezet met West-
Afrika. Het werd voor de Portugezen steeds aantrekkelijker een overzeese
handelsroute naar Indië te vinden om zo de Italiaanse en Arabische tussen
handelaren buiten spel te zetten. Ook het mythische christenrijk van priester-
koning Johannes lonkte.
Waarom had Portugal succesvolle expansies naar Afrika?
- De ligging: Het ligt aan zee en is het meest westelijke punt van Europa
- Kennis en geld: Hendrik de zeevaarder was een Portugese vorst die
investeerde in de zeevaart. Hij liet schepen bouwen met de meest
moderne technieken. Hij investeerde in cartografen en navigatie.
- Ervaring: Door de eilanden op de Azoren hadden de Portugezen al ervaring
met koloniseren.
- Geloof: ze geloven dat Pape Jan (een christelijke vorst) een groot Christelijk
rijk zou hebben in Oost-Afrika.
, - Technologie: Latijnzeil >> Afrikaanse wind had een aflandige wind, en
met die zijlen konden ze beter manuvreren. Wapens: boordgeschut
(kanon) en handvuurwapens. Jacobsstaf een soort gradenhoek waarmee
ze konden navigeren.
- Reconquista: herovering van het islamitische land door de christenen op
bijvoorbeeld het Arabisch schiereiland.
- Handel: De Arabische handelsroute omzeilen. Ze wilden zélf
De reis naar Indië
In 1488 doopt Bartholomeus Diaz(1450-1500) de stormkaap want hij is de
eerste die hieromheen vaart (later genoemd Kaap de Goede Hoop) Op 20 mei
1498 bereikte Vasco da Gama(1469-1524) met vier schepen Calicut in West-
India. Arabieren controleerden vanuit hier de peperhandel. Da Gama wilde deze
monopolie positie innemen maar de koning was niet onder de indruk en Da Gama
keerde met minder specerijen dan gehoopt huiswaarts. Deze aanvaring creëerde
een besef dat het monopolie alleen met geweld kon worden doorbroken. Het
nieuw ontwikkelde scheepstype de kraak bood niet alleen meer zeewaardigheid
en een groter laadruim maar ook de mogelijkheid kanonnen op schepen te
plaatsen wat hen de overhand gaf op Arabische en Aziatische schepen. in 1501
keert Da Gama terug met 20 schepen voorzien van kanonnen waarmee bij Calicut
bombardeerde, de Indische vloot versloeg en de stad veroverde.
Onder leiding van Alfonso de Albequerque(1453-1515) namen de Portugezen
daarna kleine gebieden langs de Aziatische zeeroutes in. Dit werden versterkte
handelsposten, factorijen. Omstreeks 1550 bezat Portugal tussen West-Afrika en
Japan een keten van zo´n 50 factorijen. De Portugezen speelden zo niet alleen
een rol in de handel tussen Azië en Europa maar ook in de interaziatische
handel (handel tussen Aziatische landen zelf), dit konden zij doen met goud
vanuit West-Afrika.
De prestaties en invloed van de Portugezen dient echter niet te worden
overdreven, want inheemsen waren vaak ook, ondanks de aanwezigheid van de
zwaar bewapende factorijen, bereidwillig om handel te drijven met de Portugezen
wat hen ook voordelen bracht. De sleutel tot succes lag in samenwerking boven
militaire dwang. Er was door de afwezigheid van Europese vrouwen ook frustratie
,vanuit de Arabieren omdat er zo een Euraziatische cultuur ontstond waarin
Portugezen zich mengde met lokale bevolking.
De Spanjaarden in Amerika
Toen de Spanjaarden lucht kregen van Amerika, waar nog geen handel gedreven
kon worden, paste zij het reconquista patroon toe: verovering, onderwerping,
exploitatie. De Spaanse expansie verschilde van de Portugese expansie:
Portugese rijk Spaanse rijk
Verschillen in soort Kwamen vooral om te Ze kopiëren hun eigen
kolonisatie handelen. Zij stichtten structuur naar Amerika:
factorijen. Bouwen geen - Er is groot
Portugese steden na. grondbezit
- Er zijn horige
Werd vanuit de koning boeren
gefinancierd - Christelijk geloof
- Lage adel krijgt
grond
Liet de financiering aan
de avontuurs toe
Verklaring vanuit Portugal is een zeerijk Spanje is een landrijk
binnenlandse factoren
Na verovering met goedkeuring van de kroon was de conquistador (Spaanse
veroveraar) verzekerd van:
- het gouverneurschap
- grondbezit
- een deel van de buit van een gebied.
Na deze pioniersfase namen koninklijke bureaucraten het over. De
conquistadores bleven ondanks de hoge kosten en teleurstellende opbrengsten
terugkomen. Ze zochten goud maar vonden vruchtbare landgoederen en
zilvermijnen. Binnen een halve eeuw waren de vruchtbaarste gebieden
ingenomen:
- De Azteken, door Hernan Cortes(1485-1547),
- De Inca´s, door Francisco Pizarro(1474-1541).
Doordat hun beschaving nog niet zo ver was als die van de Spanjaarden op het
gebied van oorlogsvoering werden deze grote rijken door kleine legers makkelijk
verslagen. Dit versterkte het superioriteitsgevoel van de Europeanen enorm. De
pre-colombiaanse beschavingen kenden geen ijzer en moesten het stellen met
stenen knotsen en pijlen. De epidemieën en de interen politieke crises waarin
beide volkeren verkeerde waren nog doorslaggevender voor de Europese
overwinning. In 1600 waren in de veroverde gebieden tot 90% minder indianen
, dan vlak voor de komst van de Europeanen. Geweld, ontwrichting, dwangarbeid
maar vooral deze epidemieën vormen de oorzaak van deze decimering.
In Tenochtitlan, de grootste stad van de Azteken werden de Spaanse troepen
door elite onthaald als de troepen van een verdwenen god die het einde van de
Azteken inluidde. Bij de Inca´s zorgde het wegvallen van de keizer en de rivaliteit
tussen twee nieuwe keizers voor verdeeldheid die de Spanjaarden konden
gebruiken. De Spanjaarden nodigden de keizer van de Inca’s Atahualpa uit voor
een ontmoeting. Hij wordt gevangen genomen en geëxecuteerd.
Na de periode van verovering en plundering volgde kolonisatie, de Spanjaarden
zagen dit Las Indias als gelijkwaardige onderdelen van het Spaanse rijk met
Spaanse rechten voor de Spaanse burgers. De kolonisten in de steden werden
gescheiden gehouden van de overgebleven indianen. Deze verdeling was echter
doordat veel van de kolonisten mannelijk waren, interraciale huwelijken waren
onvermijdelijk.
De ecomienda: De Spaanse kroon gaf land en inheemse arbeiders in leen aan
Spaanse kolonisten (de encomenderos).In ruil moesten de encomenderos de
inheemse bevolking bekeren tot het christendom en hen "beschermen". In
werkelijkheid moesten de inheemse mensen zwaar werk verrichten op plantages,
in mijnen of als bedienden.
In Potosi in Bolivia werd de grootste zilvermijn ter wereld ontdekt, vanaf 1550
mocht de kroon zich verheugen op enorme zilvervloten. In Portugese kolonie
Brazilië kwam de rijkdom vooral van de suikerplantages. Hiervoor werd de
inheemse bevolking vervangen door West-Afrikaanse slaven.
‘Columbian Exchange’ uitwisseling van producten van Amerika naar Europa.
Hoofdvragen 5.2
1. Wat waren vanaf de vroege 15de eeuw (hendrik de zeevaarder) tot de
vroege 17de eeuw (Henry Hudson) motieven van Europeanen en
