Hoofdstuk 13, Zenuwstelsel
Paragraaf 13.1
Het zenuwstelsel kent 2 delen; een centraal en een perifeer deel. Het centrale zenuwstelsel
(CZS) bestaat uit de neuronen (zenuwcellen) van de hersenen en die van het ruggenmerg
met hun ondersteunende cellen, de grote hersenen, kleine hersenen en hersenstam.
BINAS 88B
Het perifere zenuwstelsel bestaat uit zenuwen, bundels uitlopers CZS en het CZS met
spieren en klieren.
In de hersenen en het ruggenmerg is een licht en donker deel te onderscheiden (BINAS
88C/J). De donkere kleur van het grijze deel komt door de cellichamen van de miljarden
neuronen. De lichte kleur van de witte stof is afkomstig van myeline; een witgele vetachtige
stof. In de hersenen liggen de cellichamen aan de buitenzijde en de uitlopers met myeline
aan de binnenzijde; in het ruggenmerg is dit andersom.
Myelineschede; BINAS 88A
Het ruggenmerg wordt beschermd door het wervelkanaal en de 3 ruggenmergvliezen die er
om heen liggen. De hersenen liggen goed beschermt in de schelen en 3 hersenvliezen.
Tussen de 2 binnenste vliezen stroomt er vloeistof die zorgt voor extra bescherming tegen
schokken en een afvoerroute is voor afvalstoffen.
Om de hersenen ook te beschermen tegen ongewenste stoffen is er een bloed-
hersenbarrière die selectief stoffen doorlaat via actief transport. Astrocyten spelen ook een
belangrijke rol bij de uitwisseling van stoffen tussen het bloed en het hersenvocht.
De grote hersenen verwerken impulsen en reguleren vrijwillige beweging. Daarnaast vinden
hier de cognitieve en emotionele processen plaats.
De hersenschors (cortex): de buitenste laag (grijze stof)
-bestaat uit neuronen met korte axonen en dendrieten.
-veel onderlinge verbindingen
,Elk zintuig heeft zijn eigen sensorische centrum (zintuigcentrum) in de schors. In het
primaire gehoorcentrum komen de impulsen vanuit je gehoor binnen en vindt er
bewustwording plaats: je hoort het geluid.
In de buurt van gezichtscentrum liggen secundaire zintuigcentra. Deze geven betekenis aan
de waarneming (interpretatie). Door het geluid te koppelen aan geheugen informatie
interpreteer je het geluid en herken je de muziek.
Elk type zintuig heeft een eigen primair en secundair gebied in de schors van de linker- en
rechterhersenhelft. Hoe omvangrijker en complexer de informatiestromen zijn, des te groter
de sensorische centra. BINAS 88C3
Primaire motorische schors zijn kleine gebieden met neuronen die allemaal een eigen groep
spieren aan sturen. De primaire motorische schors is verbonden met gebieden in de
secundaire motorische schors. Deze bevat informatie over de spieren hun bewegingen
gecoördineerd kunnen uitvoeren.
De motorische schors van de rechterhersenhelft bestuurt de linkerzijde van het lichaam en
die van de linkerhersenhelft de rechterzijde.
Hersenmerg: binnenste laag (witte stof)
-bevat gemyeliniseerde uitlopers (axonen) van neuronen, vandaar de witte kleur
-verbinden verschillende hersengebieden met elkaar
Alle informatie uit de omgeving gaat via zintuigen, zenuwen, ruggenmerg en hersenstam
naar de grote hersenen. Die ordenen en verwerken de informatie.
Alle informatie uit je zintuigen, behalve geurinformatie, gaat via de thalamus naar je
hersenschors. De thalamus selecteert welke impulsen van zintuigen naar de verschillende
gebieden van de hersenschors gaan. En speelt dus een sleutelrol bij het selecteren van
informatie.
, Als je alcohol drinkt, wordt de vorming van dopamine gestimuleerd. Dopamine is een stof
die boodschappen van neuronen doorgeeft, dat veroorzaakt het ontspannen gevoel als je
alcohol drinkt.
De hypothalamus is betrokken bij de homeostase, onder andere door het aansturen van de
hypofyse. De hypofyse stuurt op zijn beurt andere hormoonklieren aan die bijvoorbeeld
stofwisseling, voortplanting, bloeddruk en osmotische waarde van het bloed regelen. Ook
bevat de hypothalamus een thermostaat die zorgt voor je lichaamstemperatuur en je
biologische klok. Die klok regelt je dag-nachtritme.
De kleine hersenen spelen vooral een rol in het coördineren van bewegingen, handhaving
van evenwicht en timing van de spierbewegingen. Informatie van je ogen en je
evenwichtsorgaan worden in de kleine hersenen verwerkt, zodat er goede impulsen naar de
spieren gaan. De coördinatie vindt plaats in samenwerking met de grote hersenen, de
hersenstam en het ruggenmerg. Als je kleine hersenen defect zijn, beweeg je als iemand die
alcohol heeft gedronken.
De hersenstam bestaat uit 3 delen (van boven naar onder): de middenhersenen, de pons en
het verlengde van de merg.
Functies hersenstam:
-Autonome regeling (bijv. constant houden van lichaamstemperatuur en hartslag)
-Ontspringen 12 paar zenuwen: Uit de hersenen komen 12 paar hersenzenuwen. Op
de zwevende zenuw na bevinden ze zich allemaal binnen het gebied van hoofd of de
hals. Deze zenuw maakt verbindingen met verteringsklieren, hart en longen.
-Reflexen van het hoofd (bijv. pupilreflex)
-Verbinding tussen hersenen en het ruggenmerg: Het verlengde merg is het
overgangsgebied van hersenen naar je ruggenmerg. Hersenbanen kruisen hier zodat
de linkerhersenhelft informatie krijgt uit de rechterlichaamshelft en ook daar de
spieren aanstuurt. Het verlengde merg bevat regelcentra voor ademhaling, hartslag,
slikken en andere vitale functies.
De middenhersenen spelen een rol bij reflexen met betrekking tot het zien en horen. De
pons verbindt grote en kleine hersenen en is een tussenstation tussen het evenwichtszintuig
en je kleine hersenen.
De hersenstam gaat over in het ruggenmerg, dat de hersenen
met het perifere zenuwstelsel verbindt. BINAS 88J
Uit het ruggenmerg ontspringen 31 paar ruggenmergszenuwen
die een verbinding maken met de organen in je romp en je
ledematen. Vlak bij het ruggenmerg vertakt een zenuw in 2 delen.
In het deel wat aan de rugzijde zit, bevinden zicht de uitlopers
van sensorische neuronen. Sensorische neuronen voeren
impulsen vanuit de zintuigen naar het ruggenmerg.
Paragraaf 13.1
Het zenuwstelsel kent 2 delen; een centraal en een perifeer deel. Het centrale zenuwstelsel
(CZS) bestaat uit de neuronen (zenuwcellen) van de hersenen en die van het ruggenmerg
met hun ondersteunende cellen, de grote hersenen, kleine hersenen en hersenstam.
BINAS 88B
Het perifere zenuwstelsel bestaat uit zenuwen, bundels uitlopers CZS en het CZS met
spieren en klieren.
In de hersenen en het ruggenmerg is een licht en donker deel te onderscheiden (BINAS
88C/J). De donkere kleur van het grijze deel komt door de cellichamen van de miljarden
neuronen. De lichte kleur van de witte stof is afkomstig van myeline; een witgele vetachtige
stof. In de hersenen liggen de cellichamen aan de buitenzijde en de uitlopers met myeline
aan de binnenzijde; in het ruggenmerg is dit andersom.
Myelineschede; BINAS 88A
Het ruggenmerg wordt beschermd door het wervelkanaal en de 3 ruggenmergvliezen die er
om heen liggen. De hersenen liggen goed beschermt in de schelen en 3 hersenvliezen.
Tussen de 2 binnenste vliezen stroomt er vloeistof die zorgt voor extra bescherming tegen
schokken en een afvoerroute is voor afvalstoffen.
Om de hersenen ook te beschermen tegen ongewenste stoffen is er een bloed-
hersenbarrière die selectief stoffen doorlaat via actief transport. Astrocyten spelen ook een
belangrijke rol bij de uitwisseling van stoffen tussen het bloed en het hersenvocht.
De grote hersenen verwerken impulsen en reguleren vrijwillige beweging. Daarnaast vinden
hier de cognitieve en emotionele processen plaats.
De hersenschors (cortex): de buitenste laag (grijze stof)
-bestaat uit neuronen met korte axonen en dendrieten.
-veel onderlinge verbindingen
,Elk zintuig heeft zijn eigen sensorische centrum (zintuigcentrum) in de schors. In het
primaire gehoorcentrum komen de impulsen vanuit je gehoor binnen en vindt er
bewustwording plaats: je hoort het geluid.
In de buurt van gezichtscentrum liggen secundaire zintuigcentra. Deze geven betekenis aan
de waarneming (interpretatie). Door het geluid te koppelen aan geheugen informatie
interpreteer je het geluid en herken je de muziek.
Elk type zintuig heeft een eigen primair en secundair gebied in de schors van de linker- en
rechterhersenhelft. Hoe omvangrijker en complexer de informatiestromen zijn, des te groter
de sensorische centra. BINAS 88C3
Primaire motorische schors zijn kleine gebieden met neuronen die allemaal een eigen groep
spieren aan sturen. De primaire motorische schors is verbonden met gebieden in de
secundaire motorische schors. Deze bevat informatie over de spieren hun bewegingen
gecoördineerd kunnen uitvoeren.
De motorische schors van de rechterhersenhelft bestuurt de linkerzijde van het lichaam en
die van de linkerhersenhelft de rechterzijde.
Hersenmerg: binnenste laag (witte stof)
-bevat gemyeliniseerde uitlopers (axonen) van neuronen, vandaar de witte kleur
-verbinden verschillende hersengebieden met elkaar
Alle informatie uit de omgeving gaat via zintuigen, zenuwen, ruggenmerg en hersenstam
naar de grote hersenen. Die ordenen en verwerken de informatie.
Alle informatie uit je zintuigen, behalve geurinformatie, gaat via de thalamus naar je
hersenschors. De thalamus selecteert welke impulsen van zintuigen naar de verschillende
gebieden van de hersenschors gaan. En speelt dus een sleutelrol bij het selecteren van
informatie.
, Als je alcohol drinkt, wordt de vorming van dopamine gestimuleerd. Dopamine is een stof
die boodschappen van neuronen doorgeeft, dat veroorzaakt het ontspannen gevoel als je
alcohol drinkt.
De hypothalamus is betrokken bij de homeostase, onder andere door het aansturen van de
hypofyse. De hypofyse stuurt op zijn beurt andere hormoonklieren aan die bijvoorbeeld
stofwisseling, voortplanting, bloeddruk en osmotische waarde van het bloed regelen. Ook
bevat de hypothalamus een thermostaat die zorgt voor je lichaamstemperatuur en je
biologische klok. Die klok regelt je dag-nachtritme.
De kleine hersenen spelen vooral een rol in het coördineren van bewegingen, handhaving
van evenwicht en timing van de spierbewegingen. Informatie van je ogen en je
evenwichtsorgaan worden in de kleine hersenen verwerkt, zodat er goede impulsen naar de
spieren gaan. De coördinatie vindt plaats in samenwerking met de grote hersenen, de
hersenstam en het ruggenmerg. Als je kleine hersenen defect zijn, beweeg je als iemand die
alcohol heeft gedronken.
De hersenstam bestaat uit 3 delen (van boven naar onder): de middenhersenen, de pons en
het verlengde van de merg.
Functies hersenstam:
-Autonome regeling (bijv. constant houden van lichaamstemperatuur en hartslag)
-Ontspringen 12 paar zenuwen: Uit de hersenen komen 12 paar hersenzenuwen. Op
de zwevende zenuw na bevinden ze zich allemaal binnen het gebied van hoofd of de
hals. Deze zenuw maakt verbindingen met verteringsklieren, hart en longen.
-Reflexen van het hoofd (bijv. pupilreflex)
-Verbinding tussen hersenen en het ruggenmerg: Het verlengde merg is het
overgangsgebied van hersenen naar je ruggenmerg. Hersenbanen kruisen hier zodat
de linkerhersenhelft informatie krijgt uit de rechterlichaamshelft en ook daar de
spieren aanstuurt. Het verlengde merg bevat regelcentra voor ademhaling, hartslag,
slikken en andere vitale functies.
De middenhersenen spelen een rol bij reflexen met betrekking tot het zien en horen. De
pons verbindt grote en kleine hersenen en is een tussenstation tussen het evenwichtszintuig
en je kleine hersenen.
De hersenstam gaat over in het ruggenmerg, dat de hersenen
met het perifere zenuwstelsel verbindt. BINAS 88J
Uit het ruggenmerg ontspringen 31 paar ruggenmergszenuwen
die een verbinding maken met de organen in je romp en je
ledematen. Vlak bij het ruggenmerg vertakt een zenuw in 2 delen.
In het deel wat aan de rugzijde zit, bevinden zicht de uitlopers
van sensorische neuronen. Sensorische neuronen voeren
impulsen vanuit de zintuigen naar het ruggenmerg.
