samenvatting Organisatiepsychologie

Organisatiepsychologie
Hoofdstuk 1: Introductie in de organisatiepsychologie
1.1. Wat is organisatiepsychologie
 Wetenschappelijke studie van gedrag in organisaties
 Systematische studie van de impact van individuen, groepen en structuren op gedrag binnen
organisaties
 Het gedrag van individu en dat van groepen in organisatie beter begrijpen
o Hoe kunnen medewerkers optimaal presteren?
o Welke aspecten van het werk zorgen ervoor dat medewerkers gemotiveerd zijn?
o Welke type leiderschap levert de beste resultaten?
o …
 Personeelsbeleid
o “human resource management”
o Nadruk op technieken, systemen, procedures in verband met:
 Rekrutering
 Selectie
 Assessment
 Prestatiemanagement
 Functie-evaluatie
 Loopbaanmanagement
 Verloning
 Promotie, overplaatsing,…
 Organisatiepsychologie
o “organizational behavior”
o Nadruk op gedrag en psychologische processen
 Motivatie en tevredenheid
 Communicatie
 Leiderschap & ‘management skills’
 Groepsprocessen & teamwork
 Conflicten & onderhandelingen
 Stress
 Macht, beïnvloeding
 Veranderingsprocessen

1.1.1. Wat is een organisatie?
 Organisatie
o 2 of meer mensen die op een bewuste manier samengebracht worden om bepaalde
doelstellingen te realiseren, en met het oog op deze realisatie wordt een specifieke
structuur ontwikkeld.
o “Een organisatie is een bewust gecoördineerde sociale eenheid van twee of meer
personen die op een betrekkelijk continue basis functioneert om een
gemeenschappelijk doel of serie van doelen te realiseren. Zij wordt gekenmerkt door
formele rollen die het gedrag van haar leden definiëren en vormgeven.”

, 1. Twee of meer mensen werken samen
2. Gericht op realiseren van doelstellingen/ nastreven van waarden (mission statement)
3. Specifieke taakverdeling en structuur coördinatie/ gezagsrelaties zijn nodig
4. Gericht op continuïteit

 Een organisatie is niet noodzakelijk een bedrijf
 Groeiend belang en populariteit van OG in ziekenhuizen, scholen, sociale sector, stedelijke
overheden, hulpverlening, politie, psychiatrische instellingen, …
 Inhaalbeweging ten opzichte van bedrijfsleven door groeiende nood aan een ‘zich
organiserende samenleving’
o Voorbeeld: Groep Ubuntu
 FILOSOFIE ‘UBUNTU’ - ‘I AM BECAUSE WE ARE’ - MISSIE
 ‘Als groep Ubuntu willen we mensen met een beperking en hun netwerk
ondersteunen in het vinden van een rol van betekenis in de samenleving én
een eigen gewaardeerde plek om kwaliteitsvol te leven, beseffend dat
verbondenheid met alle mensen over elke grens heen noodzakelijk is om
zichzelf als individu te kennen en te realiseren. Daartoe willen we alle
aanwezige talenten en expertise inzetten, netwerken aangaan en eigen
initiatieven opstarten.’


Modern management denken in de sociale sector




1.1.2. Organisatiepsychologie als wetenschap
 Deterministische uitspraken
o Voorbeeld: zwaartekracht (typisch voor natuurwetenschappen)
 Probabilistische uitspraken (typisch voor menswetenschappen)
o Frustratie leidt tot agressie in geval van…
o Meest efficiënte type leider is afhankelijk van de omstandigheden
o Belang van contingentievariabelen
 Latijn contingentia ; mogelijkheid, toeval
 Tegengestelde van noodzakelijkheid, causaal verband
 “God gave all the easy problems to the physicists … but social scientists have all the fun”

,1.3. Historiek van organisatiepsychologisch
1.3.1. Voorgeschiedenis
 Adam Smith (1776)
o The wealth of nations
o 1ste industriële revolutie
o Grondlegger vrije markt denken (‘de onzichtbare hand)
o Comparatieve voordelen en efficiëntiewinst door samenwerking en arbeidsverdeling
o Taken toegewezen in de richting van de laagste kost

1.3.2. Scientific management
 F. Taylor (1911): principles of scientific management
o Mens als ‘homo economicus’: van nature lui en enkel te prikkelen met financiële
stimuli
o Arbeid kan alleen efficiënt worden aangewend als wetenschappelijke methodes
worden gebruikt
o Scheiding van planning en uitvoer (verticale arbeidsverdeling)
o Opsplitsen van arbeid in eenvoudige deelbewerkingen (horizontale arbeidsdeling)
o Selectie en individuele verschillen
o Prestatieloon
o Tijds- bewegingsstudies

 Smith en Taylor: Gevolgen voor werknemers
o Vervreemding, onmenselijke omstandigheden, staking, …

1.3.3. Human relations-beweging (Elton Mayo)
 Hawthorne experimenten
o Hawthorne effect : stijging productiviteit vooral door extra aandacht die werknemers
kregen
o Medewerkers gaan informele relaties opbouwen; deze relaties spelen een
belangrijke rol in productie en arbeidstevredenheid.
o Informele waarden en normen spelen een belangrijker rol in productie dan
management, procedures,…
o “Homo sociologicus”

1.3.4. Het revisionisme
 Reactie op scientific management en human relations
 Er was enkel oog voor sociale relaties als verklarende factor voor het arbeidsgedrag, terwijl
de schrale arbeidsinhoud niet ter sprake kwam.
 Aandacht voor vervreemding en zinvolheid
 Mensen hebben fundamentele nood om zich te ontplooien
 Zoektocht naar zinvol taakontwerp en organisatiestructuur
o Hoe kunnen we inhoudelijk motiverende jobs ontwerpen?


1.4. De hedendaagse organisatie
1.4.1. Het virtuele bedrijf
 Tendenzen en trends als uitdaging voor de organisatiepsychologie
 = ‘lege doos’

, o Virtualisering en flexibilisering
o Outsourcing, verplatting, wendbaarheid, aanpasbaarheid aan snel veranderde
omstandigheden
o Hoe een olifant aan het dansen krijgen?
o Onzichtbare medewerkers

1.4.2. Mensgerichte organisatie
 “People are our most important assets”
 Mensen maken het verschil
 Empowerment, participatie, autonomie
 De manager als ‘coach’ in plaats van ‘command en control’
 Uitdagend werk




1.4.3. Kennisonderneming
 Drucker: medewerkers als ‘kenniswerkers’
 Belang van de ‘lerende organisatie’
 Tacit knowledge vs explicit knowledge
o De niet uitgesproken kennis die als het ware ‘in de vingers’ zit vs kennis die gezegd
en opgeschreven kan worden
 Verschuiving tewerkstelling België
o Arbeid  dienstverlening

1.4.4. Geautomatiseerd bedrijf
 Jobverlies, maar ook nieuwe werkvormen
o Thuiswerk, skype, international ‘real time’ teaching, …
 Artificiële intelligentie
o Het vermogen van een systeem om externe gegevens correct te interpreteren, om te
leren van deze gegevens, en om deze lessen te gebruiken om specifieke doelen en
taken te verwezenlijken via flexibele aanpassing
 Technostress