Week 1
Onderwerpen van deze week:
● Rationaliteiten van het bestuur
● Knelpunten van juridisering van het bestuur
Kennisclips
Het recht
→ vergunning; besluit; moet voldoen aan bestuursrechtelijke regels
De politieke werkelijkheid
→ verantwoordelijke bestuurders gedragen zich op een bepaalde manier
De sociale werkelijkheid
→ recht wordt gebruikt om doel te realiseren, maar uitkomst staat soms ver af bij wat
burgers verwachten of redelijk vinden
Centrale vragen
→ Hoe en waarom gebruiken bestuur en burgers recht om doelen te realiseren?
→ Als recht wordt gebruikt, wat is daarvan de uitkomst?
→ Wanneer zijn burgers tevreden, en als zij niet tevreden zijn, heeft dat dan met het recht te
maken?
Waarom wordt het recht al dan niet gerealiseerd?
→ Tal van verklaringen/concepten waarom burgers en bestuur het recht niet weet, wil, of kan
realiseren
Waarom wordt de toepassing van het recht (niet) gezien als de rechtvaardige uitkomst? Wat
verwachten burgers eigenlijk van het bestuur?
→ Concept van ‘administrative justice’
Administrative justice
→ Is een empirisch concept, dat kan worden gebruikt om verwachtingen van burgers te
begrijpen: ‘waarom steunt de burger de uitkomst van het overheidshandelen?’ Of ‘waarom
verdwijnt het vertrouwen in de overheid’?
3 stromingen van administrative justice in de literatuur:
1. Gericht op bestuur / instituties → bureaucratie
2. Gericht op beïnvloeding → pressiegroepen
3. Gericht op controle / juridische instituties → zorgvuldigheid, evenredigheid
Zie artikel van Rosenbloom
Dit zijn ‘mutually incompatible values’
1
,3 perspectieven
1) Overheid als bureaucratie Bestuur komt tot stand in een bureaucratie
- Woodrow Wilson
- Weber
Bestuur gedepolitiseerd, verhoudingen
geformaliseerd en gecodificeerd
Uitoefening bevoegdheden ‘sine ire et
studio’ door daartoe opgeleide
professionals
Dominante waarden bezien vanuit de
bureaucratie: effectiviteit, efficiëntie,
gelijkheid
Burgers zijn ‘cases’ (depersonalized)
Wat heeft dat voor consequenties voor de
verwachtingen / tevredenheid van burgers?
2) Politiek perspectief Bestuur vindt plaats binnen politieke
kaders; verkiezingen, democratische
controle
Dominante waarden bezien vanuit politieke
omgeving:
- Verantwoording
- Participatie
- Responsiviteit
Burgers worden vaak gezien als lid van een
(pressie)groep
Vaak ook geïnstitutionaliseerd:
- patiëntraden, cliëntraden, wijkraden
etc
Wat heeft dat voor consequenties voor de
verwachtingen / tevredenheid van burgers?
3) Juridisch perspectief Bestuur past recht toe
Dominante waarden bezien vanuit de
rechtsstaat: zorgvuldigheid, legaliteit,
gelijkheid; maar ook rechtszekerheid,
evenredigheid en proportionaliteit
Burgers zijn dragers van individuele rechten
en plichten
De 3 perspectieven hebben mutually incompatible values, oftewel, waarden die met elkaar
strijdig zijn
Spanning tussen:
- Uitvoering (bureaucratie, efficiëntie)
- Politiek afwegen van belangen
- Recht (zorgvuldigheid, rechtszekerheid)
2
, Literatuur
David H. Roosenbloom: Seperation of powers
3 benaderingen over de vraag wat openbaar bestuur eigenlijk is:
● Managementbenadering: Richt zich op efficiëntie en effectiviteit, geïnspireerd
door bedrijfskunde en wetenschappelijk management.
● Politieke benadering: Benadrukt verantwoording aan het volk en democratische
controle door gekozen vertegenwoordigers.
● Juridische benadering: Concentreert zich op de wet, procedurele
rechtvaardigheid en bescherming van rechten.
1: Managementbenadering
→ ‘Het zakelijke deel van de overheid moet op een bedrijfsmatige manier worden
uitgevoerd’ (Zie ook Wilson)
→ Kernwaarden van de managementbenadering:
1. Effectiviteit: ontdekken wat de overheid op een juiste en succesvolle manier kan
doen
2. Efficiëntie: hoe de overheid deze taken met de grootst mogelijke doeltreffendheid kan
uitvoeren
3. Economie: hoe dit met zo min mogelijk kosten kan gebeuren, zowel financieel als in
termen van energie
→ De managementbenadering van openbaar bestuur bevordert een organisatiestructuur die
grotendeels overeenkomt met Max Webers ideaaltype van bureaucratie. Deze structuur
omvat:
● Functionele specialisatie als basis voor efficiëntie,
● Hiërarchie voor effectieve coördinatie,
● Duidelijke toewijzing van taken en minimalisering van overlappingen,
● Een rationeel classificatiesysteem voor functies en salarissen,
● Selectie van ambtenaren op basis van verdienste en politieke neutraliteit,
● Formele en schriftelijke relaties tussen ambtenaren en instanties.
2: Politieke benadering
→ ‘Openbaar bestuur is uiteindelijk een probleem in de politieke theorie’
→ Kernwaarden van de politieke benadering:
1. Representativiteit: overheidsinstanties moeten een afspiegeling zijn van de bevolking
2. Responsiviteit: de overheid moet inspelen op de wensen en behoeften van de
samenleving
3. Verantwoording: ambtenaren moeten zich kunnen verantwoorden aan de
volksvertegenwoordiging
3: Juridische benadering
→ ‘Bestuur is een rechtsstatelijke activiteit waarbij administratieve instanties gebonden zijn
aan wetten, precedenten en rechterlijke controle’
→ Kernwaarden van de juridische benadering:
1. Nadruk op rechtstatelijkheid
2. Rol van de rechterlijke macht
3. Procedures en formele processen
3
Onderwerpen van deze week:
● Rationaliteiten van het bestuur
● Knelpunten van juridisering van het bestuur
Kennisclips
Het recht
→ vergunning; besluit; moet voldoen aan bestuursrechtelijke regels
De politieke werkelijkheid
→ verantwoordelijke bestuurders gedragen zich op een bepaalde manier
De sociale werkelijkheid
→ recht wordt gebruikt om doel te realiseren, maar uitkomst staat soms ver af bij wat
burgers verwachten of redelijk vinden
Centrale vragen
→ Hoe en waarom gebruiken bestuur en burgers recht om doelen te realiseren?
→ Als recht wordt gebruikt, wat is daarvan de uitkomst?
→ Wanneer zijn burgers tevreden, en als zij niet tevreden zijn, heeft dat dan met het recht te
maken?
Waarom wordt het recht al dan niet gerealiseerd?
→ Tal van verklaringen/concepten waarom burgers en bestuur het recht niet weet, wil, of kan
realiseren
Waarom wordt de toepassing van het recht (niet) gezien als de rechtvaardige uitkomst? Wat
verwachten burgers eigenlijk van het bestuur?
→ Concept van ‘administrative justice’
Administrative justice
→ Is een empirisch concept, dat kan worden gebruikt om verwachtingen van burgers te
begrijpen: ‘waarom steunt de burger de uitkomst van het overheidshandelen?’ Of ‘waarom
verdwijnt het vertrouwen in de overheid’?
3 stromingen van administrative justice in de literatuur:
1. Gericht op bestuur / instituties → bureaucratie
2. Gericht op beïnvloeding → pressiegroepen
3. Gericht op controle / juridische instituties → zorgvuldigheid, evenredigheid
Zie artikel van Rosenbloom
Dit zijn ‘mutually incompatible values’
1
,3 perspectieven
1) Overheid als bureaucratie Bestuur komt tot stand in een bureaucratie
- Woodrow Wilson
- Weber
Bestuur gedepolitiseerd, verhoudingen
geformaliseerd en gecodificeerd
Uitoefening bevoegdheden ‘sine ire et
studio’ door daartoe opgeleide
professionals
Dominante waarden bezien vanuit de
bureaucratie: effectiviteit, efficiëntie,
gelijkheid
Burgers zijn ‘cases’ (depersonalized)
Wat heeft dat voor consequenties voor de
verwachtingen / tevredenheid van burgers?
2) Politiek perspectief Bestuur vindt plaats binnen politieke
kaders; verkiezingen, democratische
controle
Dominante waarden bezien vanuit politieke
omgeving:
- Verantwoording
- Participatie
- Responsiviteit
Burgers worden vaak gezien als lid van een
(pressie)groep
Vaak ook geïnstitutionaliseerd:
- patiëntraden, cliëntraden, wijkraden
etc
Wat heeft dat voor consequenties voor de
verwachtingen / tevredenheid van burgers?
3) Juridisch perspectief Bestuur past recht toe
Dominante waarden bezien vanuit de
rechtsstaat: zorgvuldigheid, legaliteit,
gelijkheid; maar ook rechtszekerheid,
evenredigheid en proportionaliteit
Burgers zijn dragers van individuele rechten
en plichten
De 3 perspectieven hebben mutually incompatible values, oftewel, waarden die met elkaar
strijdig zijn
Spanning tussen:
- Uitvoering (bureaucratie, efficiëntie)
- Politiek afwegen van belangen
- Recht (zorgvuldigheid, rechtszekerheid)
2
, Literatuur
David H. Roosenbloom: Seperation of powers
3 benaderingen over de vraag wat openbaar bestuur eigenlijk is:
● Managementbenadering: Richt zich op efficiëntie en effectiviteit, geïnspireerd
door bedrijfskunde en wetenschappelijk management.
● Politieke benadering: Benadrukt verantwoording aan het volk en democratische
controle door gekozen vertegenwoordigers.
● Juridische benadering: Concentreert zich op de wet, procedurele
rechtvaardigheid en bescherming van rechten.
1: Managementbenadering
→ ‘Het zakelijke deel van de overheid moet op een bedrijfsmatige manier worden
uitgevoerd’ (Zie ook Wilson)
→ Kernwaarden van de managementbenadering:
1. Effectiviteit: ontdekken wat de overheid op een juiste en succesvolle manier kan
doen
2. Efficiëntie: hoe de overheid deze taken met de grootst mogelijke doeltreffendheid kan
uitvoeren
3. Economie: hoe dit met zo min mogelijk kosten kan gebeuren, zowel financieel als in
termen van energie
→ De managementbenadering van openbaar bestuur bevordert een organisatiestructuur die
grotendeels overeenkomt met Max Webers ideaaltype van bureaucratie. Deze structuur
omvat:
● Functionele specialisatie als basis voor efficiëntie,
● Hiërarchie voor effectieve coördinatie,
● Duidelijke toewijzing van taken en minimalisering van overlappingen,
● Een rationeel classificatiesysteem voor functies en salarissen,
● Selectie van ambtenaren op basis van verdienste en politieke neutraliteit,
● Formele en schriftelijke relaties tussen ambtenaren en instanties.
2: Politieke benadering
→ ‘Openbaar bestuur is uiteindelijk een probleem in de politieke theorie’
→ Kernwaarden van de politieke benadering:
1. Representativiteit: overheidsinstanties moeten een afspiegeling zijn van de bevolking
2. Responsiviteit: de overheid moet inspelen op de wensen en behoeften van de
samenleving
3. Verantwoording: ambtenaren moeten zich kunnen verantwoorden aan de
volksvertegenwoordiging
3: Juridische benadering
→ ‘Bestuur is een rechtsstatelijke activiteit waarbij administratieve instanties gebonden zijn
aan wetten, precedenten en rechterlijke controle’
→ Kernwaarden van de juridische benadering:
1. Nadruk op rechtstatelijkheid
2. Rol van de rechterlijke macht
3. Procedures en formele processen
3
