Hoorcollege staatsrecht
Week 1
Ministers en Kamerleden
In beginsel kunnen ministers op grond van art. 57 Gw geen kamerlid zij. Dit kan alleen als
ministers zijn ontslagen en er nieuwe verkiezingen aankomen. Wanneer een staatssecretaris
tijdens de formatie wordt benoemd dan wordt geacht dat zij meegaan in het ontslag van de
regering.
Rechtsbronnen van het staatsrecht
Het politiek staatsrecht is een a-typisch rechtsgebied, omdat er nauwelijks jurisprudentie is.
Het politieke staatsrecht is een rechtsgebied waar de rechter zich liever buiten houdt, omdat
een rechter zich niet wil mengen in politieke rechtsgebieden.
Daarnaast is er in het staatsrecht nauwelijks wetgeving. Het staatsrecht houdt zich vast aan
gebruiken en gewoonten. Er is wel wat wetgeving, zoals de Kieswet, de wet op de
parlementaire enquête en de wet ministeriële verantwoordelijkheid. Ook zijn wel reglementen
van de Eerste en Tweede Kamer.
Tevens werkt het internationaal of Europeesrecht nauwelijks door in het politieke staatsrecht.
Wel bestaat de Grondwet, waarin de hoofdlijnen van het parlementaire stelsel zijn
opgenomen. Ook zijn het ongeschreven recht en gebruiken van belang voor het staatsrecht.
Vertrouwensregel
De vertrouwensregel houdt in dat een minister of kamerlid zijn ontslag moet indienen als het
vertrouwen in hem is opgeheven.
Constitutionele uitganspunten
De belangrijkste constitutionele uitganspunten zijn:
Democratie;
Maar wat houdt democratie nu precies in?
Rechtsstaat;
Onder rechtsstaat vallen de volgende beginselen:
Machtenscheiding;
Legaliteit;
Onafhankelijke rechter;
Grondrechten.
Machtenscheiding
Bij machtenscheiding denk je aan Montesquieu. Machtenscheiding heeft geen duidelijke
definitie, omdat het nauwelijks is afgebakend. Echter, er wordt altijd teruggegrepen naar de
leer van Montesquieu: de Trias Politica. Volgens de Trias politica zijn er organisatorisch
gezien de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht. Functioneel gezien wordt er
onderscheid gemaakt tussen de wetgever, het bestuur en de rechter.
De machtenscheiding die Montesquieu heeft ontwikkeld is een achttiende-eeuws concept.
Dit moet altijd in acht worden genomen.
Doel van de Trias Politica
De Trias Politica is er voor de waarborg voor de vrijheden van de burgers. Als de
overheidsmacht wordt verdeeld over verschillende staatsorganen dan ga je
machtsconcentratie tegen. Dus machtenscheiding voorkomt machtsconcentratie. Hierdoor
wordt willekeurig handelen van de overheid voorkomen.
Waar is de machtenscheiding te vinden?
Ten eerste is de machtenscheiding te vinden in de hoofdstuk indeling van de Grondwet.
Hoofdstuk 2 gaat over de regering, het bestuur. Hoofdstuk 3 gaat over de Staten-Generaal,
de wetgever. Hoofdstuk 6 gaat over de rechtspraak, de rechtgevende macht.
, Onafhankelijke positie Staten-Generaal art. 61, 60, 72, 57, 71 Gw;
Bijvoorbeeld dat op grond van art. 61 Gw de kamers zelf een voorzitter kiezen. Ook
draagt de kamer op grond van art. 60 Gw zelf de beëdiging af.
Onafhankelijke positie regering art. 57, 43, 44, 49 Gw;
Op grond van art. 57 Gw mag een lid van de regering geen Kamerlid zijn.
De regering en de minister-president benoemen zichzelf op grond van art. 48 Gw.
Ook de regering beëdigd zichzelf op grond van art. 49 Gw. Daarnaast bepaalt de
regering op grond van art. 44 Gw zelf welke ministeries er zijn. Hier heeft de Tweede
Kamer niets over te zeggen.
Onafhankelijke positie rechterlijke macht: art. 117, 116 lid 4 Gw.
Een lid van de Staten-Generaal kan ook een rechter zijn.
Op grond van art. 117 worden de leden van de rechterlijke macht voor het leven bij
koninklijk besluit benoemd. De leden van de rechterlijke macht worden dus door de
regering benoemd. Daarnaast is de Hoge Raad op grond van art. 117 lid 3 Gw
bevoegd om rechters te ontslaan.
Op grond van art. 116 lid 4 Gw kan er alleen maar toezicht zijn op de rechterlijke
macht door de leden van de rechterlijke macht zelf. Toezicht op de ambtsvervulling
gebeurt door de rechter zelf.
De Grondwet kent dus een duidelijke organisatorische machtenscheiding.
Machtenscheiding
Een absolute machtenscheiding ontbreekt, omdat moet worden voorkomen dat er machten
in een macht ontstaan. Daarom zijn er allerlei controle mechanismen, waarmee de machten
elkaar kunnen controleren. Dit worden ook wel de checks and balances genoemd.
De checks and balances zijn bij gedeelde bevoegdheden en controle tussen staatsmachten
terug te vinden.
Gedeelde bevoegdheden
De gedeelde bevoegdheden kom je ten eerste bij de wetgevende taak van de regering op
grond van art. 81, 89 Gw. De regering en de Staten-Generaal moeten samen wetten
vaststellen. Ook kan de regering op grond van art. 89 Gw zelf algemene maatregelen van
bestuur opstellen. Als er sprake was van een zuiverere machtenscheiding dan mocht de
regering geen wetgeving opstellen.
Daarnaast heeft de Staten-Generaal ook besturende taken. Het opstellen van een
jaarrekening of begroting is over het algemeen een besturende taak. Toch is de Staten-
Generaal betrokken bij het opstellen van de begroting, omdat de begroting de vorm van de
wet moet hebben.
Bovendien worden Verdragen gesloten door de regering en de verdragen moeten op grond
van art. 91 Gw worden goedgekeurd. In beginsel is het goedkeuren van een verdrag een
bestuurlijke aangelegenheid, omdat de regering een overeenkomst sluit met een ander land.
Verder worden leden van de rekenkamer benoemd door de regering, maar de regering heeft
keuze uit drie mogelijke leden die de Staten-Generaal heeft uitgekozen.
Tevens kunnen de regering en de wetgever de rechterlijke macht beïnvloeden. Zo moeten
de leden van de rechterlijke macht worden benoemd door de regering (art. 116 Gw). Tevens
worden de leden van de Hoge Raad benoemd door de regering, maar de mogelijke leden
worden aangedragen door de Staten-Generaal (art. 117 Gw).
Controle tussen staatsmachten
Staatsmachten moeten elkaar kunnen controleren. Een goed voorbeeld hiervan is de
ministeriële verantwoordelijkheid. Dit betekent dat de ministers verantwoording moeten
afleggen aan de Staten-Generaal. Wanneer de Staten-Generaal geen vertrouwen meer heeft
in de ministers kunnen zij het vertrouwen in de ministers opzeggen (art. 42 Gw).
Daarnaast kan de regering de Eerste en Tweede Kamer op grond van art. 64 Gw ontbinden.
Wanneer de regering de Kamer ontbint moet de regering ook zijn ontslag aanbieden.
,Enerzijds oefent de Staten-Generaal controle uit op de regering en anderzijds kan de
regering de Kamer ontbinden.
De checks and balances zie je bij de rechtgevende macht heel weinig terug, omdat de
rechter alleen kan rechtspreken. Tegenwoordig zie je wel dat de wetgever kan reageren op
rechterlijke uitspraken en de wetgever kan de wet aanpassen op grond van
HR Levenslang
De Hoge Raad stelt dat het levenslang opleggen van gevangenisstraffen in strijd is met art. 3
EVRM, zonder momenten van tussen evaluatie. De Hoge Raad heeft toen bepaald dat hij
twee jaar later opnieuw een uitspraak zou doen in deze zaak. In de hoop dat de wetgever de
wet zou aanpassen. Twee jaar later is de wetgeving inderdaad bepaald.
Rechter en politiek
Steeds vaker worden zaken aangebracht bij de rechter als de burger het niet eens zijn met
het beleid van de wetgever. De organisaties doen dan een beroep op de onrechtmatige
daad.
HR Verkiezingsafspraak Elsloo
In Limburg is het veel meer dan in de rest van het land dat mensen voorkeursstemmen
uitbrengen tijdens de verkiezingen. Soms worden er ook weleens verkiezingsafspraken
gemaakt over wie in de Raad komt. Dit wijkt af van de Kieswet, omdat de Kieswet uitgaat
van de volgorde van de lijst.
In dit geval waren er gemeenteraadsverkiezingen geweest. Onderling was de afspraak dat
degene met de meeste stemmen in de Raad kwamen. Toen zou iemand die laag op de lijst
stond in de Raad komen, maar iemand die hoger op de lijst stond stak hier een stukje voor.
Degene met de meeste stemmen ging naar de burgerlijke rechter op grond van de
Onrechtmatige daad.
De Hoge Raad heeft toen bepaald dat hij niet bevoegd is om te beoordelen om dat er geen
enkel burgerlijk recht is geschonden. De rechter wil niet treden in dit politieke geschil.
HR Golfcrisis
In deze zaak ging het om een oorlog waarbij Irak Koeweit was ingevallen. Nederland
mengde zich in dat conflict en stuurden militairen naar de patrische golf. Hiervoor moest de
Staten-Generaal op grond van art. 96 Gw eerst de oorlog verklaren aan Irak. De zaak is
voorkomen bij de rechter door de vereniging van vredige juristen. De rechter acht zich
bevoegd en hij gaat inhoudelijk in op het conflict. De rechter zegt dat er in dit geval geen
oorlog voordoet.
HR Afghanistan
De aanslagen op de Twin Towers hebben kortgeleden plaatsgevonden. Daarom is de
Verenigde Staten Afghanistan binnen gevallen. Nederland mengt zich daarin. De vredige
juristen vorderen van de rechter dat het mengen in oorlogen onverenigbaar moet worden
geacht. In dit verband merkt de Hoge Raad op dat de onderhavige vereniging betrekking
hebben betreffende hebben op het beleid van de staat welk beleid zal afhangen van
internationale aspecten. De Hoge Raad zegt dan dat hij bevoegd is om te beoordelen, maar
dat hij dit niet doet, omdat het gaat om een politiek geschil.
HR Waterpakt
In Waterpakt ging het om een wetgever die niet een bepaalde wet tot stand wilde brengen,
terwijl dit volgens Europees recht wel moest. Een Europese richtlijn moest tot uitvoering
worden gebracht en de Nederlandse wetgever deed dit niet. Een belangenorganisatie die
vordert bij de rechter dat de wetgever de richtlijn om zet in een wet in formele zin. Een wet in
formele zin wordt vastgesteld door de Staten-Generaal en de regering. Hierbij moeten de
politieke belangen worden afgewogen. De machtenscheiding brengt mee dat de rechter niet
, mag ingrijpen in politieke afwegingen. Dit is ook zo bij de omzetting van Europese wetgeving.
De Hoge Raad treedt ook in deze zaak zeer terughoudend op.
Ro 3.5
HR ESM
In deze zaak behandeld de Tweede kamer een wetsvoorstel. Dit wetsvoorstel ging om de
goedkeuring van een aantal Europese wetten. Wilders ziet dat de meerderheid voor de
goedkeuring is, maar hij vindt dat de wetgeving deze zaken niet mag behandelen omdat het
Kamer demissionair is. Hij vordert bij de rechter dat de regering deze wetgeving niet mag
ondertekenen voordat er een nieuw kabinet is. Wilders stelt dat Nederland onrechtmatig
handelt. In dit arrest citeert de Hoge Raad het arrest Waterpakt. De rechter gaat niet over
wat er in de Staten-Generaal moet worden beslist. De rechter toetst daarna het wetsvoorstel
aan internationale wetgeving.
HR Forum voor Democratie
In 2016 was er in Nederland een referendum voor het handelsverdrag met Oekraïne. De
Nederlandse bevolking wees het verdrag af. In de referendum wet stond dat wanneer een
referendum heeft geleid tot een adviserende afwijzing. Dat moet het wetsvoorstel worden
ingetrokken, maar dit gebeurde niet. Alle andere Europese landen hadden het verdrag wel
goedgekeurd. Baudet is toen naar de rechter gestapt, omdat het een onrechtmatige daad
van de regering is dat zij zich niet houden aan de referendum wet. Ook in deze zaak wordt
het Waterpark arrest geciteerd.
HR Urgenda
Urgenda is een burgerplatform dat tegen de klimaatverandering is. Urgenda vordert dat de
Staat de CO2 uitstoot met 95% verminderd, omdat dit in het Verdrag van Parijs staat. Art. 93,
94 Gw een verdrag moet een ieder verbindend zijn zodat burgers zich erop kunnen
beroepen. Het vedrag van Parijs is niet een ieder verbinden. Daarom doet Urgenda een
beroep op art. 2 en 8 Gw. Volgens Urgenda bestaat er op grond van deze grondrechten een
positiefrechtelijke verplichting van de Staat om op te treden tegen de klimaatverandering. De
rechter gaat mee in deze redernering. In deze zaak kende de rechter geen
terughoudendheid.
Conclusies
De rechter vaak bekijkt of er normen zijn om aan te toetsen. Het klimaatverdrag van Parijs
was een norm waar hij aan kon toetsen. Maar de vraag of er een oorlog is verklaard of dat
het niet houden aan de Kieswet onrechtmatig is? Dat is voor de rechter lastig te bepalen,
omdat daar geen normen voor zijn.
De rechter duidt soms politieke kwesties aan, waar hij zich niet in wil mengen. De rechter
mag toetsen, maar hij doet dit liever niet bij puur politieke geschillen waarbij hij geen normen
heeft om te toetsen. De rechter hoort niet altijd het laatste woord te hebben. Dit is vooral bij
wetgevingsprocedure, defensiebeleid en het buitenlandsbeleid.
Week 1
Ministers en Kamerleden
In beginsel kunnen ministers op grond van art. 57 Gw geen kamerlid zij. Dit kan alleen als
ministers zijn ontslagen en er nieuwe verkiezingen aankomen. Wanneer een staatssecretaris
tijdens de formatie wordt benoemd dan wordt geacht dat zij meegaan in het ontslag van de
regering.
Rechtsbronnen van het staatsrecht
Het politiek staatsrecht is een a-typisch rechtsgebied, omdat er nauwelijks jurisprudentie is.
Het politieke staatsrecht is een rechtsgebied waar de rechter zich liever buiten houdt, omdat
een rechter zich niet wil mengen in politieke rechtsgebieden.
Daarnaast is er in het staatsrecht nauwelijks wetgeving. Het staatsrecht houdt zich vast aan
gebruiken en gewoonten. Er is wel wat wetgeving, zoals de Kieswet, de wet op de
parlementaire enquête en de wet ministeriële verantwoordelijkheid. Ook zijn wel reglementen
van de Eerste en Tweede Kamer.
Tevens werkt het internationaal of Europeesrecht nauwelijks door in het politieke staatsrecht.
Wel bestaat de Grondwet, waarin de hoofdlijnen van het parlementaire stelsel zijn
opgenomen. Ook zijn het ongeschreven recht en gebruiken van belang voor het staatsrecht.
Vertrouwensregel
De vertrouwensregel houdt in dat een minister of kamerlid zijn ontslag moet indienen als het
vertrouwen in hem is opgeheven.
Constitutionele uitganspunten
De belangrijkste constitutionele uitganspunten zijn:
Democratie;
Maar wat houdt democratie nu precies in?
Rechtsstaat;
Onder rechtsstaat vallen de volgende beginselen:
Machtenscheiding;
Legaliteit;
Onafhankelijke rechter;
Grondrechten.
Machtenscheiding
Bij machtenscheiding denk je aan Montesquieu. Machtenscheiding heeft geen duidelijke
definitie, omdat het nauwelijks is afgebakend. Echter, er wordt altijd teruggegrepen naar de
leer van Montesquieu: de Trias Politica. Volgens de Trias politica zijn er organisatorisch
gezien de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht. Functioneel gezien wordt er
onderscheid gemaakt tussen de wetgever, het bestuur en de rechter.
De machtenscheiding die Montesquieu heeft ontwikkeld is een achttiende-eeuws concept.
Dit moet altijd in acht worden genomen.
Doel van de Trias Politica
De Trias Politica is er voor de waarborg voor de vrijheden van de burgers. Als de
overheidsmacht wordt verdeeld over verschillende staatsorganen dan ga je
machtsconcentratie tegen. Dus machtenscheiding voorkomt machtsconcentratie. Hierdoor
wordt willekeurig handelen van de overheid voorkomen.
Waar is de machtenscheiding te vinden?
Ten eerste is de machtenscheiding te vinden in de hoofdstuk indeling van de Grondwet.
Hoofdstuk 2 gaat over de regering, het bestuur. Hoofdstuk 3 gaat over de Staten-Generaal,
de wetgever. Hoofdstuk 6 gaat over de rechtspraak, de rechtgevende macht.
, Onafhankelijke positie Staten-Generaal art. 61, 60, 72, 57, 71 Gw;
Bijvoorbeeld dat op grond van art. 61 Gw de kamers zelf een voorzitter kiezen. Ook
draagt de kamer op grond van art. 60 Gw zelf de beëdiging af.
Onafhankelijke positie regering art. 57, 43, 44, 49 Gw;
Op grond van art. 57 Gw mag een lid van de regering geen Kamerlid zijn.
De regering en de minister-president benoemen zichzelf op grond van art. 48 Gw.
Ook de regering beëdigd zichzelf op grond van art. 49 Gw. Daarnaast bepaalt de
regering op grond van art. 44 Gw zelf welke ministeries er zijn. Hier heeft de Tweede
Kamer niets over te zeggen.
Onafhankelijke positie rechterlijke macht: art. 117, 116 lid 4 Gw.
Een lid van de Staten-Generaal kan ook een rechter zijn.
Op grond van art. 117 worden de leden van de rechterlijke macht voor het leven bij
koninklijk besluit benoemd. De leden van de rechterlijke macht worden dus door de
regering benoemd. Daarnaast is de Hoge Raad op grond van art. 117 lid 3 Gw
bevoegd om rechters te ontslaan.
Op grond van art. 116 lid 4 Gw kan er alleen maar toezicht zijn op de rechterlijke
macht door de leden van de rechterlijke macht zelf. Toezicht op de ambtsvervulling
gebeurt door de rechter zelf.
De Grondwet kent dus een duidelijke organisatorische machtenscheiding.
Machtenscheiding
Een absolute machtenscheiding ontbreekt, omdat moet worden voorkomen dat er machten
in een macht ontstaan. Daarom zijn er allerlei controle mechanismen, waarmee de machten
elkaar kunnen controleren. Dit worden ook wel de checks and balances genoemd.
De checks and balances zijn bij gedeelde bevoegdheden en controle tussen staatsmachten
terug te vinden.
Gedeelde bevoegdheden
De gedeelde bevoegdheden kom je ten eerste bij de wetgevende taak van de regering op
grond van art. 81, 89 Gw. De regering en de Staten-Generaal moeten samen wetten
vaststellen. Ook kan de regering op grond van art. 89 Gw zelf algemene maatregelen van
bestuur opstellen. Als er sprake was van een zuiverere machtenscheiding dan mocht de
regering geen wetgeving opstellen.
Daarnaast heeft de Staten-Generaal ook besturende taken. Het opstellen van een
jaarrekening of begroting is over het algemeen een besturende taak. Toch is de Staten-
Generaal betrokken bij het opstellen van de begroting, omdat de begroting de vorm van de
wet moet hebben.
Bovendien worden Verdragen gesloten door de regering en de verdragen moeten op grond
van art. 91 Gw worden goedgekeurd. In beginsel is het goedkeuren van een verdrag een
bestuurlijke aangelegenheid, omdat de regering een overeenkomst sluit met een ander land.
Verder worden leden van de rekenkamer benoemd door de regering, maar de regering heeft
keuze uit drie mogelijke leden die de Staten-Generaal heeft uitgekozen.
Tevens kunnen de regering en de wetgever de rechterlijke macht beïnvloeden. Zo moeten
de leden van de rechterlijke macht worden benoemd door de regering (art. 116 Gw). Tevens
worden de leden van de Hoge Raad benoemd door de regering, maar de mogelijke leden
worden aangedragen door de Staten-Generaal (art. 117 Gw).
Controle tussen staatsmachten
Staatsmachten moeten elkaar kunnen controleren. Een goed voorbeeld hiervan is de
ministeriële verantwoordelijkheid. Dit betekent dat de ministers verantwoording moeten
afleggen aan de Staten-Generaal. Wanneer de Staten-Generaal geen vertrouwen meer heeft
in de ministers kunnen zij het vertrouwen in de ministers opzeggen (art. 42 Gw).
Daarnaast kan de regering de Eerste en Tweede Kamer op grond van art. 64 Gw ontbinden.
Wanneer de regering de Kamer ontbint moet de regering ook zijn ontslag aanbieden.
,Enerzijds oefent de Staten-Generaal controle uit op de regering en anderzijds kan de
regering de Kamer ontbinden.
De checks and balances zie je bij de rechtgevende macht heel weinig terug, omdat de
rechter alleen kan rechtspreken. Tegenwoordig zie je wel dat de wetgever kan reageren op
rechterlijke uitspraken en de wetgever kan de wet aanpassen op grond van
HR Levenslang
De Hoge Raad stelt dat het levenslang opleggen van gevangenisstraffen in strijd is met art. 3
EVRM, zonder momenten van tussen evaluatie. De Hoge Raad heeft toen bepaald dat hij
twee jaar later opnieuw een uitspraak zou doen in deze zaak. In de hoop dat de wetgever de
wet zou aanpassen. Twee jaar later is de wetgeving inderdaad bepaald.
Rechter en politiek
Steeds vaker worden zaken aangebracht bij de rechter als de burger het niet eens zijn met
het beleid van de wetgever. De organisaties doen dan een beroep op de onrechtmatige
daad.
HR Verkiezingsafspraak Elsloo
In Limburg is het veel meer dan in de rest van het land dat mensen voorkeursstemmen
uitbrengen tijdens de verkiezingen. Soms worden er ook weleens verkiezingsafspraken
gemaakt over wie in de Raad komt. Dit wijkt af van de Kieswet, omdat de Kieswet uitgaat
van de volgorde van de lijst.
In dit geval waren er gemeenteraadsverkiezingen geweest. Onderling was de afspraak dat
degene met de meeste stemmen in de Raad kwamen. Toen zou iemand die laag op de lijst
stond in de Raad komen, maar iemand die hoger op de lijst stond stak hier een stukje voor.
Degene met de meeste stemmen ging naar de burgerlijke rechter op grond van de
Onrechtmatige daad.
De Hoge Raad heeft toen bepaald dat hij niet bevoegd is om te beoordelen om dat er geen
enkel burgerlijk recht is geschonden. De rechter wil niet treden in dit politieke geschil.
HR Golfcrisis
In deze zaak ging het om een oorlog waarbij Irak Koeweit was ingevallen. Nederland
mengde zich in dat conflict en stuurden militairen naar de patrische golf. Hiervoor moest de
Staten-Generaal op grond van art. 96 Gw eerst de oorlog verklaren aan Irak. De zaak is
voorkomen bij de rechter door de vereniging van vredige juristen. De rechter acht zich
bevoegd en hij gaat inhoudelijk in op het conflict. De rechter zegt dat er in dit geval geen
oorlog voordoet.
HR Afghanistan
De aanslagen op de Twin Towers hebben kortgeleden plaatsgevonden. Daarom is de
Verenigde Staten Afghanistan binnen gevallen. Nederland mengt zich daarin. De vredige
juristen vorderen van de rechter dat het mengen in oorlogen onverenigbaar moet worden
geacht. In dit verband merkt de Hoge Raad op dat de onderhavige vereniging betrekking
hebben betreffende hebben op het beleid van de staat welk beleid zal afhangen van
internationale aspecten. De Hoge Raad zegt dan dat hij bevoegd is om te beoordelen, maar
dat hij dit niet doet, omdat het gaat om een politiek geschil.
HR Waterpakt
In Waterpakt ging het om een wetgever die niet een bepaalde wet tot stand wilde brengen,
terwijl dit volgens Europees recht wel moest. Een Europese richtlijn moest tot uitvoering
worden gebracht en de Nederlandse wetgever deed dit niet. Een belangenorganisatie die
vordert bij de rechter dat de wetgever de richtlijn om zet in een wet in formele zin. Een wet in
formele zin wordt vastgesteld door de Staten-Generaal en de regering. Hierbij moeten de
politieke belangen worden afgewogen. De machtenscheiding brengt mee dat de rechter niet
, mag ingrijpen in politieke afwegingen. Dit is ook zo bij de omzetting van Europese wetgeving.
De Hoge Raad treedt ook in deze zaak zeer terughoudend op.
Ro 3.5
HR ESM
In deze zaak behandeld de Tweede kamer een wetsvoorstel. Dit wetsvoorstel ging om de
goedkeuring van een aantal Europese wetten. Wilders ziet dat de meerderheid voor de
goedkeuring is, maar hij vindt dat de wetgeving deze zaken niet mag behandelen omdat het
Kamer demissionair is. Hij vordert bij de rechter dat de regering deze wetgeving niet mag
ondertekenen voordat er een nieuw kabinet is. Wilders stelt dat Nederland onrechtmatig
handelt. In dit arrest citeert de Hoge Raad het arrest Waterpakt. De rechter gaat niet over
wat er in de Staten-Generaal moet worden beslist. De rechter toetst daarna het wetsvoorstel
aan internationale wetgeving.
HR Forum voor Democratie
In 2016 was er in Nederland een referendum voor het handelsverdrag met Oekraïne. De
Nederlandse bevolking wees het verdrag af. In de referendum wet stond dat wanneer een
referendum heeft geleid tot een adviserende afwijzing. Dat moet het wetsvoorstel worden
ingetrokken, maar dit gebeurde niet. Alle andere Europese landen hadden het verdrag wel
goedgekeurd. Baudet is toen naar de rechter gestapt, omdat het een onrechtmatige daad
van de regering is dat zij zich niet houden aan de referendum wet. Ook in deze zaak wordt
het Waterpark arrest geciteerd.
HR Urgenda
Urgenda is een burgerplatform dat tegen de klimaatverandering is. Urgenda vordert dat de
Staat de CO2 uitstoot met 95% verminderd, omdat dit in het Verdrag van Parijs staat. Art. 93,
94 Gw een verdrag moet een ieder verbindend zijn zodat burgers zich erop kunnen
beroepen. Het vedrag van Parijs is niet een ieder verbinden. Daarom doet Urgenda een
beroep op art. 2 en 8 Gw. Volgens Urgenda bestaat er op grond van deze grondrechten een
positiefrechtelijke verplichting van de Staat om op te treden tegen de klimaatverandering. De
rechter gaat mee in deze redernering. In deze zaak kende de rechter geen
terughoudendheid.
Conclusies
De rechter vaak bekijkt of er normen zijn om aan te toetsen. Het klimaatverdrag van Parijs
was een norm waar hij aan kon toetsen. Maar de vraag of er een oorlog is verklaard of dat
het niet houden aan de Kieswet onrechtmatig is? Dat is voor de rechter lastig te bepalen,
omdat daar geen normen voor zijn.
De rechter duidt soms politieke kwesties aan, waar hij zich niet in wil mengen. De rechter
mag toetsen, maar hij doet dit liever niet bij puur politieke geschillen waarbij hij geen normen
heeft om te toetsen. De rechter hoort niet altijd het laatste woord te hebben. Dit is vooral bij
wetgevingsprocedure, defensiebeleid en het buitenlandsbeleid.
