A History of Western Society Since 1300
20 De Revolutie in energie en industrie, 1780-1850
De Industriële Revolutie in Groot-Brittannië
Waarom Groot-Brittannië?
1. Unieke mogelijkheden Groot-Brittannië beschikte over kool, hoge lonen, relatieve vrede, een
gecentraliseerde overheid, goede financiële systemen, innovatieve cultuur, vakkundige arbeiders
en een sterke positie van het rijk en wereldwijde handel.
2. Verlichting en Wetenschappelijke Revolutie zorgde voor een vaart in innovatieve uitvindingen.
De wetenschappelijke cultuur was in Groot-Brittannië erg hoog en werd ook gedeeld met het
publiek.
3. Landbouw boeren waren erg productief. Dit zorgde voor veel landbouwopbrengst voor een
lagere prijs aangeboden. Boeren konden meer produceren voor een lagere prijs. Veel boeren
verlieten daarom hun land en worden gezien als mogelijke arbeiders voor in de nieuwe fabrieken.
4. Meer te besteden doordat de voedselprijzen enorm daalden, werd het voor normale gezinnen
mogelijk hun geld te besteden aan fabrieksgoederen. De koopkracht steeg.
5. Lonen in plaats van onbetaald huisarbeid te verrichten, besloot men in fabrieken te werken
voor loonarbeid.
6. Goede infrastructuur veel goederen werden verscheept via kanalen.
7. Britse staat voerde veel belastingen, waardoor de staat veel te besteden had t.o.v. verbetering
van de industrie.
Technologische innovaties en vroege fabrieken
De eerste machine gevoerde fabrieken werden in de Britse katoenindustrie ingezet. Deze leidde tot een
nieuwe vorm van productie en sociale relaties. Het putting-out systeem werd omgeruild voor
samenwerken in een fabriek. In 1765 werd de spinning Jenny uitgevonden, die een explosie in productie
teweeg bracht.
De doorbraak van de stoommachine
De doorbraak begon toen men kool ging gebruiken om machines van energie te voorzien. In 1705 werd
de stoommachine uitgevonden die kool omzette in stoom, wat werd gebruikt om beweging aan te
drijven. In 1763 lukte het James Watt een efficiënte stoommachine te bouwen.
Op stoomkracht draaiende transportatie
De eerste stoomlocomotief werd gebouwd door Richard Trevithick. George Stephenson ontving de glorie
voor het bouwen van de Rocket. De komst van de spoorwegen zorgde voor een daling van de kosten
voor het vervoeren van goederen. Hierbij werd de markt groter.
Industrie en populatie
In 1860 produceerde Groot-Brittannië ongeveer 20% van de wereldwijde industriële goederen. Hierbij
kwam kijken dat het bnp verviervoudigde. De enorme bevolkingsgroei was de sleutel tot nog meer
industriële ontwikkeling. Meer mensen betekende meer werknemers.
Industrialisatie in Europa en de wereld
Nationale en internationale variaties
1750 1800 1830 1860 1880 1900 1913
GB 10 16 25 64 87 100 115
BE 9 10 14 28 43 56 88
US 4 9 14 21 38 69 126
Fr 9 9 12 20 28 39 59
De 8 8 9 15 25 52 85
C 8 6 6 4 4 3 3
,Industrialisatie in continentaal Europa
Door Europa heen heerste er in de 18e eeuw een landbouw vernieuwing, groei van populatie, groei van
buitenlandse handel en groei van de katoenindustrie. Toen Groot-Brittannië de Industriële Revolutie op
gang bracht, volgde Europa. Veel Europese landen hadden al een rijke geschiedenis vanuit het putting-
out systeem. Zij leenden de nieuwe innovaties vanuit Groot-Brittannië.
Agenten van de industrialisatie
West-Europa nam de Britse methoden over, ondanks de beste mogelijkheden dit tegen te houden. Tot
1825 was het zelfs verboden om Groot-Brittannië te verlaten als handelaar.
Het wereldwijde beeld
De Industriële Revolutie had geen invloed buiten Europa tot 1860. Veel landen probeerden het model
van Groot-Brittannië wel over te nemen, maar zij kwamen nooit tot een industriële samenleving.
Nieuwe patronen van werken en leven
Werk in de vroege fabrieken
De eerste fabrieken functioneerden rond 1770. De katoenwerkers, die voorheen binnen het putting-out
systeem werkten, gingen nu over tot de fabrieken. Hier moesten zij de machines bijhouden in een hoog
tempo. Ze werkten elke dag, lange uren en precieze tijden. Katoenwerkers waren niet gewend aan dit
type leven.
Werkende families en kinderen
Vanaf 1830 werden de loonarbeiders benoemd als de ‘werkende klasse’. In het begin werkten families
vaak bij elkaar in de fabriek. Vanaf begin 19e eeuw werd dit steeds moeilijker.
De nieuwe seksuele verdeeldheid van arbeid
Ontstaan door de beperking van kinderarbeid en het ineenstorten van het familiepatroon in 1830
ontstond een nieuwe verdeeldheid van arbeid. Vanaf 1850 werd de man gezien als de
hoofdinkomstenbron van het gezin. Vrouwen werkten ook nog wel loonarbeid, maar vielen vaker terug in
het putting-out systeem.
Levenstandaard voor de arbeidersklasse
Doordat de fabrieken zich vaak in steden bevonden, ontstond er enorme migratie van het platteland naar
de steden. Het aantal woningen was hier niet genoeg, en werden vaak geïmproviseerd gebouwd door de
arbeiders met slechte omstandigheden.
Relaties tussen kapitaal en arbeid
De nieuwe klasse van fabriekseigenaren
De vroege fabriekseigenaren hadden vaak alleen familie en vrienden in dienst. Toen fabrieken groeiden,
werd het steeds moeilijker voor kleine ondernemers een bedrijf te starten.
Reacties op industrialisatie
De stroming Romantiek had veel kritiek op industrialisatie. Zij vonden dat industrialisatie zorgde voor
vervuiling van natuur en de oorsprong. Pessimisten, zoals Karl Marx, vonden dat men vervreemd raakte
van de arbeid. De nieuwe armoede was nog slechter dan de oude armoede. Het grootste probleem van
de kapitalistische industrie.
De vroege Britse Arbeidersbeweging
Niet iedereen werkte in de fabrieken. Tot 1850 werkte meer Britten nog steeds op het land. Veel oudere
beroepen bestonden dus nog naast het nieuwe fabriekswerk. In 1799 werden de Combination Acts
uitgevaardigd, waarin de kapitalisten werden bevooroordeeld ten opzichten van de handwerkers.
Robert Owen New Lanark.
De impact van slavernij
Een grote massa werkkracht in de Industriële Revolutie bestond uit de slavernij van miljoenen tot slaaf
gemaakte mannen, vrouwen en kinderen. Er was nog steeds veel vraag naar producten uit de kolonies.
, 22 Leven in de opkomende stedelijke samenleving, 1840-1914
Het temmen van de stad
Industrie en de groei van steden
Voorheen waren steden niet voorzien van infrastructuur, alles werd te voet gedaan. Tijdens de
Industriële Revolutie kwam er een enorme sprong ten opzichten van de infrastructuur. Kanalen werden
gegraven en er werden spoorwegen aangelegd. Groot-Brittannië gebruikte elk stukje land zo effectief
mogelijk voor de economie, van een parkje of publieke plek was dus geen sprake. De hoge concentratie
mensen in de stad leefden met slechte omstandigheden.
De komst van de publieke gezondheidsbeweging
Rond het midden van de 19e eeuw begon men zich meer te richten op het verbeteren van de
leefomstandigheden. Edwin Chadwick begon met zijn Poor Law van 1834 een vraag naar hervorming.
Jeremy Bentham vond dat de sociale problemen via utilitarisme moesten worden opgelost: op een
rationale, wetenschappelijke manier. Vanaf 1860-1870 begonnen Europese steden met het verbeteren
van watervoorzieningen.
De Bacteriële Revolutie
Ondanks dat er veel werd gedaan om de levenstandaard te verbeteren, was er te weinig kennis van
ziekten. De Franse scheikundige Louis Pasteur ontdekte hoe schadelijk onzuiver drinkwater was met zijn
germ theory. Deze theorie bracht veel verbeteringen teweeg in ziekenhuizen en operatiekamers. De
prestaties van de bacteriële revolutie zorgde voor een enorme verbetering van de gezondheid.
Verbeteringen in stedelijke planning
In aanvulling van de verbetering van de gezondheid, moesten de steden ook verbeterd worden. Dit
begon in Frankrijk onder Napoleon III. Hij stelde dat wanneer de steden herbouwd worden, er betere
arbeid wordt geleverd. Het herbouwen van Parijs zorgde voor een stedelijke planning en motiveerde
andere steden hetzelfde patroon te volgen.
Rijk en arm en mensen tussenin
De inkomensverdeling
Vanaf 1850 bleven de lonen stijgen tot 1914. De meeste lonen van de gewone arbeider verdubbelde
tussen 1850 en 1906. Grotere economische prestaties zorgden er echter niet voor dat er geen armoede
was. De rijke aristocratie behield haar positie bovenaan de sociale ladder. De inkomensongelijkheid
weerspiegelde op de sociale status.
Cultuur en waarden van de middenklasse
De middenklasse had genoeg geld om te eten. Soms was er zelfs genoeg om aan vermaak te
spenderen. De vrouw uit de middenklasse had vaak een bediende die hielp in het huishouden. Vaak
kwam hierbij kijken dat er voor het gezin een groot huis ter beschikking stond. Zij besteedden meer
aandacht aan hoe zij zich uitdroegen naar de buitenwereld.
De mensen en bezigheden van de arbeidersklasse
Aan het begin van de 20e eeuw was ongeveer 4 van de 5 een arbeider. Velen waren nog steeds boer
met een eigen landbouwgrond. 15% van de stedelijke arbeiders waren aristocratische arbeiders, die
vakkundige vakmannen betroffen. Hieronder stonden de echte arbeiders.
Arbeidersklas vrije tijd en religie
Het alcoholgebruik onder arbeiders was erg hoog. In de 19 e eeuw werd het geleidelijk steeds minder
acceptabel om veel te drinken. Daarnaast was een vrije tijdsbesteding sport en muziekhallen.
Veranderende levensstijl van families
Middenklas huwelijk en verkeringsrituelen
Voorheen werd er een huwelijk gesloten op basis van sociaal of economisch. De middenklasse volgde
vanaf 1850 een geïdealiseerd model: ontmoeten, verkering, liefde en huwelijk. Het huwelijk werd hier
gesloten uit voorwaardelijke liefde.
20 De Revolutie in energie en industrie, 1780-1850
De Industriële Revolutie in Groot-Brittannië
Waarom Groot-Brittannië?
1. Unieke mogelijkheden Groot-Brittannië beschikte over kool, hoge lonen, relatieve vrede, een
gecentraliseerde overheid, goede financiële systemen, innovatieve cultuur, vakkundige arbeiders
en een sterke positie van het rijk en wereldwijde handel.
2. Verlichting en Wetenschappelijke Revolutie zorgde voor een vaart in innovatieve uitvindingen.
De wetenschappelijke cultuur was in Groot-Brittannië erg hoog en werd ook gedeeld met het
publiek.
3. Landbouw boeren waren erg productief. Dit zorgde voor veel landbouwopbrengst voor een
lagere prijs aangeboden. Boeren konden meer produceren voor een lagere prijs. Veel boeren
verlieten daarom hun land en worden gezien als mogelijke arbeiders voor in de nieuwe fabrieken.
4. Meer te besteden doordat de voedselprijzen enorm daalden, werd het voor normale gezinnen
mogelijk hun geld te besteden aan fabrieksgoederen. De koopkracht steeg.
5. Lonen in plaats van onbetaald huisarbeid te verrichten, besloot men in fabrieken te werken
voor loonarbeid.
6. Goede infrastructuur veel goederen werden verscheept via kanalen.
7. Britse staat voerde veel belastingen, waardoor de staat veel te besteden had t.o.v. verbetering
van de industrie.
Technologische innovaties en vroege fabrieken
De eerste machine gevoerde fabrieken werden in de Britse katoenindustrie ingezet. Deze leidde tot een
nieuwe vorm van productie en sociale relaties. Het putting-out systeem werd omgeruild voor
samenwerken in een fabriek. In 1765 werd de spinning Jenny uitgevonden, die een explosie in productie
teweeg bracht.
De doorbraak van de stoommachine
De doorbraak begon toen men kool ging gebruiken om machines van energie te voorzien. In 1705 werd
de stoommachine uitgevonden die kool omzette in stoom, wat werd gebruikt om beweging aan te
drijven. In 1763 lukte het James Watt een efficiënte stoommachine te bouwen.
Op stoomkracht draaiende transportatie
De eerste stoomlocomotief werd gebouwd door Richard Trevithick. George Stephenson ontving de glorie
voor het bouwen van de Rocket. De komst van de spoorwegen zorgde voor een daling van de kosten
voor het vervoeren van goederen. Hierbij werd de markt groter.
Industrie en populatie
In 1860 produceerde Groot-Brittannië ongeveer 20% van de wereldwijde industriële goederen. Hierbij
kwam kijken dat het bnp verviervoudigde. De enorme bevolkingsgroei was de sleutel tot nog meer
industriële ontwikkeling. Meer mensen betekende meer werknemers.
Industrialisatie in Europa en de wereld
Nationale en internationale variaties
1750 1800 1830 1860 1880 1900 1913
GB 10 16 25 64 87 100 115
BE 9 10 14 28 43 56 88
US 4 9 14 21 38 69 126
Fr 9 9 12 20 28 39 59
De 8 8 9 15 25 52 85
C 8 6 6 4 4 3 3
,Industrialisatie in continentaal Europa
Door Europa heen heerste er in de 18e eeuw een landbouw vernieuwing, groei van populatie, groei van
buitenlandse handel en groei van de katoenindustrie. Toen Groot-Brittannië de Industriële Revolutie op
gang bracht, volgde Europa. Veel Europese landen hadden al een rijke geschiedenis vanuit het putting-
out systeem. Zij leenden de nieuwe innovaties vanuit Groot-Brittannië.
Agenten van de industrialisatie
West-Europa nam de Britse methoden over, ondanks de beste mogelijkheden dit tegen te houden. Tot
1825 was het zelfs verboden om Groot-Brittannië te verlaten als handelaar.
Het wereldwijde beeld
De Industriële Revolutie had geen invloed buiten Europa tot 1860. Veel landen probeerden het model
van Groot-Brittannië wel over te nemen, maar zij kwamen nooit tot een industriële samenleving.
Nieuwe patronen van werken en leven
Werk in de vroege fabrieken
De eerste fabrieken functioneerden rond 1770. De katoenwerkers, die voorheen binnen het putting-out
systeem werkten, gingen nu over tot de fabrieken. Hier moesten zij de machines bijhouden in een hoog
tempo. Ze werkten elke dag, lange uren en precieze tijden. Katoenwerkers waren niet gewend aan dit
type leven.
Werkende families en kinderen
Vanaf 1830 werden de loonarbeiders benoemd als de ‘werkende klasse’. In het begin werkten families
vaak bij elkaar in de fabriek. Vanaf begin 19e eeuw werd dit steeds moeilijker.
De nieuwe seksuele verdeeldheid van arbeid
Ontstaan door de beperking van kinderarbeid en het ineenstorten van het familiepatroon in 1830
ontstond een nieuwe verdeeldheid van arbeid. Vanaf 1850 werd de man gezien als de
hoofdinkomstenbron van het gezin. Vrouwen werkten ook nog wel loonarbeid, maar vielen vaker terug in
het putting-out systeem.
Levenstandaard voor de arbeidersklasse
Doordat de fabrieken zich vaak in steden bevonden, ontstond er enorme migratie van het platteland naar
de steden. Het aantal woningen was hier niet genoeg, en werden vaak geïmproviseerd gebouwd door de
arbeiders met slechte omstandigheden.
Relaties tussen kapitaal en arbeid
De nieuwe klasse van fabriekseigenaren
De vroege fabriekseigenaren hadden vaak alleen familie en vrienden in dienst. Toen fabrieken groeiden,
werd het steeds moeilijker voor kleine ondernemers een bedrijf te starten.
Reacties op industrialisatie
De stroming Romantiek had veel kritiek op industrialisatie. Zij vonden dat industrialisatie zorgde voor
vervuiling van natuur en de oorsprong. Pessimisten, zoals Karl Marx, vonden dat men vervreemd raakte
van de arbeid. De nieuwe armoede was nog slechter dan de oude armoede. Het grootste probleem van
de kapitalistische industrie.
De vroege Britse Arbeidersbeweging
Niet iedereen werkte in de fabrieken. Tot 1850 werkte meer Britten nog steeds op het land. Veel oudere
beroepen bestonden dus nog naast het nieuwe fabriekswerk. In 1799 werden de Combination Acts
uitgevaardigd, waarin de kapitalisten werden bevooroordeeld ten opzichten van de handwerkers.
Robert Owen New Lanark.
De impact van slavernij
Een grote massa werkkracht in de Industriële Revolutie bestond uit de slavernij van miljoenen tot slaaf
gemaakte mannen, vrouwen en kinderen. Er was nog steeds veel vraag naar producten uit de kolonies.
, 22 Leven in de opkomende stedelijke samenleving, 1840-1914
Het temmen van de stad
Industrie en de groei van steden
Voorheen waren steden niet voorzien van infrastructuur, alles werd te voet gedaan. Tijdens de
Industriële Revolutie kwam er een enorme sprong ten opzichten van de infrastructuur. Kanalen werden
gegraven en er werden spoorwegen aangelegd. Groot-Brittannië gebruikte elk stukje land zo effectief
mogelijk voor de economie, van een parkje of publieke plek was dus geen sprake. De hoge concentratie
mensen in de stad leefden met slechte omstandigheden.
De komst van de publieke gezondheidsbeweging
Rond het midden van de 19e eeuw begon men zich meer te richten op het verbeteren van de
leefomstandigheden. Edwin Chadwick begon met zijn Poor Law van 1834 een vraag naar hervorming.
Jeremy Bentham vond dat de sociale problemen via utilitarisme moesten worden opgelost: op een
rationale, wetenschappelijke manier. Vanaf 1860-1870 begonnen Europese steden met het verbeteren
van watervoorzieningen.
De Bacteriële Revolutie
Ondanks dat er veel werd gedaan om de levenstandaard te verbeteren, was er te weinig kennis van
ziekten. De Franse scheikundige Louis Pasteur ontdekte hoe schadelijk onzuiver drinkwater was met zijn
germ theory. Deze theorie bracht veel verbeteringen teweeg in ziekenhuizen en operatiekamers. De
prestaties van de bacteriële revolutie zorgde voor een enorme verbetering van de gezondheid.
Verbeteringen in stedelijke planning
In aanvulling van de verbetering van de gezondheid, moesten de steden ook verbeterd worden. Dit
begon in Frankrijk onder Napoleon III. Hij stelde dat wanneer de steden herbouwd worden, er betere
arbeid wordt geleverd. Het herbouwen van Parijs zorgde voor een stedelijke planning en motiveerde
andere steden hetzelfde patroon te volgen.
Rijk en arm en mensen tussenin
De inkomensverdeling
Vanaf 1850 bleven de lonen stijgen tot 1914. De meeste lonen van de gewone arbeider verdubbelde
tussen 1850 en 1906. Grotere economische prestaties zorgden er echter niet voor dat er geen armoede
was. De rijke aristocratie behield haar positie bovenaan de sociale ladder. De inkomensongelijkheid
weerspiegelde op de sociale status.
Cultuur en waarden van de middenklasse
De middenklasse had genoeg geld om te eten. Soms was er zelfs genoeg om aan vermaak te
spenderen. De vrouw uit de middenklasse had vaak een bediende die hielp in het huishouden. Vaak
kwam hierbij kijken dat er voor het gezin een groot huis ter beschikking stond. Zij besteedden meer
aandacht aan hoe zij zich uitdroegen naar de buitenwereld.
De mensen en bezigheden van de arbeidersklasse
Aan het begin van de 20e eeuw was ongeveer 4 van de 5 een arbeider. Velen waren nog steeds boer
met een eigen landbouwgrond. 15% van de stedelijke arbeiders waren aristocratische arbeiders, die
vakkundige vakmannen betroffen. Hieronder stonden de echte arbeiders.
Arbeidersklas vrije tijd en religie
Het alcoholgebruik onder arbeiders was erg hoog. In de 19 e eeuw werd het geleidelijk steeds minder
acceptabel om veel te drinken. Daarnaast was een vrije tijdsbesteding sport en muziekhallen.
Veranderende levensstijl van families
Middenklas huwelijk en verkeringsrituelen
Voorheen werd er een huwelijk gesloten op basis van sociaal of economisch. De middenklasse volgde
vanaf 1850 een geïdealiseerd model: ontmoeten, verkering, liefde en huwelijk. Het huwelijk werd hier
gesloten uit voorwaardelijke liefde.
