HOOFDSTUK 1: ACCRUAL ACCOUNTING
BASIS EN WERKING VERMOGENSBOEKHOUDING
Principe van vermogensboekhouding
De balans
- Om het vermogen financieel voor te stellen werd oorspronkelijk in de
ondernemingssfeer het begrip van de balans ontwikkeld
- Geeft de financiële instelling weer van gelijk welke instelling en waarbij
we van ene kant camera richten naar de activa:
- De balans geeft op een bepaald ogenblik weer:
o Hoe het vermogen in euro is aangewend = activa
Waar zit overal geld in, in wat is er allemaal geïnvesteerd?
(= activa)
o Wat de bronnen zijn in euro van dat vermogen = passiva
Vanwaar hebben we dat vermogen allemaal gehaald (=
passiva)
- Vermogen kan opgenomen zijn in vaste activa (gebouwen, uitrusting) of
zit in voorraden of geld staat op bankrekening of we hebben dat cash
(liquide middelen)
o Zijn allemaal bezittingen, vordering die allemaal de activa
vormen = waar zit dat geld in
- Vanwaar is geld afkomstig: komt van onszelf (eigen vermogen = niet-
opeisbaar) of geld geleend en terug moeten betalen aan bank of
leverancier
1
,- Al die vorderingen en die schulden belichamen datzelfde vermogen in
euro van een instelling op een bepaald ogenblik
- Kan ook zijn dat geld vastzit in vordering (je vordert geld, je hebt
vermogen (actief) maar het is nog geen cash, je moet het nog krijgen
o Als het al liquide was geworden, moest het bij liquide middelen
staan
- Bij passiva zien we dat je schulden maakt: dienen ter financiering
o Schuld heeft in gewone woordgebruik vaak andere betekenis (kan
niet meer betalen): hier schuld dat je terugbetaalt waar je
interest op betaalt, is niets mis mee
- Privébalans
- Totaal vermogen van 230.000
- Maar ook een schuld: lening huis en persoonlijke lening
- Je hebt 75.000 eigen vermogen = het restant = het netto-actief dat je
hebt aan waarde
o Hetgene wat je bezit
- Hoeveel is rijkdom, netto-vermogen = 75.000 geen 230.000, want er
zitten ook schulden aan vast
- Kan eigen vermogen nul zijn?
o Ja
- Kan eigen vermogen negatief zijn?
o Ja, als uw schulden groter zijn dan uw activa, dan zit je met een
negatief eigen vermogen
o Van onderneming zou je dan zeggen: onderneming is failliet,
maar dat kan ook perfect bij burgers, overheid, vzw… er wordt
curator aangesteld die alle activa moet verkopen en daarmee
zoveel mogelijk schulden betalen: instelling houdt op te betalen
- Schulden zijn eigenlijk altijd vreemd, dus gewoon (vreemde) schulden is
goed
Balansevenwicht: totaal actief = totaal passief
Eigen vermogen = activa – vreemde schulden
2
,- De balans is een momentopname van het vermogen: bv per
31/12/20N0
o Is zoals een foto, 5 minuten later kan dat al veranderd zijn:
beweegt
o Balans wordt praktisch altijd bekeken op einde boekjaar, maar
kan je eigenlijk op gelijk welk ogenblik dat bekijken (als
boekhouding heeft geprepareerd)
- Tijdens het boekjaar zal de balans wijzigen ten gevolge van de
financieel-economische verrichtingen van de onderneming
o We kopen extra voorraden aan, gaan schulden terugbetalen,
liquiditeiten verhogen door cash-verkopen, liquiditeiten verhogen
door belastingen te innen als G
o Boekhouding kijkt alleen naar financieel-economische zaken
(kosten, opbrengsten, geld, schuld (aangaan/terugbetalen),
vorderingen…)
o Daarom geïnteresseerd: als we balans bekijken op 31/12 van jaar
0 en jaar 1: hoe is ons eigen vermogen gedaald, gelijk gebleven
of gestegen?
Liefst gestegen
We zijn geïnteresseerd hoe het eigen vermogen (geld
eigenaars) veranderd is kijken naar de
resultatenrekening
- Tijdens het boekjaar komt ook een resultatenrekening tot stand die de
wijzigingen van het eigen vermogen registreert
o Geeft ons weer: alle opbrengsten (verkopen, huur, licenties door
software te laten gebruiken, verkopen van goederen, diensten
geleverd die middelen opleveren) alle opbrengsten doen eigen
vermogen stijgen
Opbrengsten komen niet toe aan de schuldeisers (krijgen
schuld terugbetaald), maar winst is voor eigenaars gaan
eigen vermogen doen stijgen
Maar kosten doen eigen vermogen dalen: van kosten
worden we armer
o Eigenaar heeft schuld tegenover aandeelhouder, maar ah kan
nooit zeggen: mijn geld terug = niet-opeisbaar, maar
aandeelhouder kan wel zijn aandelen verkopen aan andere, maar
nooit terugkrijgen van de vennootschap
o Eigen vermogen is niet-opeisbaar: maakt het comfortabel voor
instelling, want hoe hoger eigen vermogen, hoe lager schulden,
hoe minder je moet betalen, wetende dat je aan ah toch niet
moet betalen, dus activa = passiva = vreemd vermogen = eigen
vermogen
o Eigen vermogen wordt verhoogd door opbrengsten
3
, o Eigen vermogen wordt verlaagd door de kosten
- De balans op 31/12 is dezelfde als deze op 1/1
- Beginnen met beginbalans en we zien die bewegen over de tijd heen: al
die financieel-economische verrichten worden geregistreerd (geboekt)
en gaan een impact hebben op de eindbalans en de resultatenrekening
- Eenmaal per jaar minstens de resultatenrekening
Welke zijn de soort financieel-economische verrichtingen?
- Aankopen, investeringen (bv onderneming koopt grondstoffen 2.000 of
koopt een vrachtwagen 300.000)
- Verkopen (bv onderneming verkoopt handelsgoederen)
- Ontvangsten (bv onderneming ontvangt de betaling van haar
vordering: onderneming ontvangt een geleende som van 100.00 van
een bank)
- Uitgaven (bv onderneming betaalt factuur, onderneming betaalt
belastingen
- Loonadministratie
Financieel-economische verrichtingen hebben tot gevolg dat
- Ofwel enkel de balans wijzigt
- Ofwel de balans en resultatenrekening wijzigen
- Beide zijn mogelijk
4
, o Resultatenrekening is geen momentopname, maar is een
periodemogelijkheid (van deze maand, van het jaar, niet om 15
uur)
De resultatenrekening
- Bedrijfsopbrengsten en bedrijfskosten zijn niet financieel, want hebben
te maken met omzet, kosten, materiaal dat je gebruikt, personeel,
nutsvoorzieningen
- Bij financiele opbrengsten = intresten spaarboek,
wisselkoersverschillen/
- Financiële kosten = intresten die je moet betalen
- Als je bij bedrijfs-K/O al negatief zit, gaat het waarschijnlijk nog
verslechteren bij financiële K/O
o Meestal zijn financiële K groter
- Verschil is de winst/verlies van het boekjaar
o Want fiscaal vraagt je vennootschapsbelasting als ze winst
maken, en als ze verlies maken, vragen ze dat niet
- Vroeger een apart onderdeel met de “uitzonderlijke opbrengsten” en de
“uitzonderlijke kosten”
- Zijn nu ondergebracht bij de bedrijfsresultaten, hetzij de financiële
resultaten en heten nu:
o Niet-recurrente bedrijfsopbrengsten/bedrijfskosten
o Niet-recurrente financiële opbrengsten/kosten
- Net zoals vroeger betreffen ze weinig voorkomend, onverwacht en
ongepland
5
, o Dan nog altijd interpretatie van een inschatting: je zal zien er
bepaalde zaken voor interpretatie vatbaar zijn
Bv examen gebuisd, maar je gaat het op iets uitzonderlijk
steken (was ziek) terwijl als je iets positief doet (goal) ga je
dat niet op iets uitzonderlijk steken
- Voorbeeld balanswijzigingen sovereign
- Transactie 1: aankoop van een machine: €2000 + 21% btw
o Boekhoudkundige interpretatie
Aankoop machine = aanwending van vermogen stijging
actief met 2.000 investering
Vordering tov btw = aanwending van vermogen stijging
actief met 420 vordering
Die 420 kan je terugvorderen op de btw-fiscus =
terugvorderbare btw, als je onderneming bent die
btw-plichtig is (particulier kan dat niet)
Schuld tov leverancier = bron van vermogen stijging
passief met 2.420 financiering
Je moet niet direct betalen, dus je hebt een schuld
incl btw, want die vraagt u ook btw
6
,- Transactie 2: verkoop van een partij handelsgoederen: €4.000 + 21%
btw, contant betaald
o Boekhoudkundige interpretatie:
Verkoop goederen = bron van vermogen stijging passief
4.000 financiering
Verkoop is opbrengst en doet dus eigen vermogen
stijgen
Schuld tegenover btw = bron van vermogen stijging
passief 840 financiering
We gaan de btw moeten afgeven aan de fiscus: we
heffen die btw in opdracht van de fiscus en daarna
afgeven
Ontvangst cash = aanwending van vermogen stijging
actief 4.840 aanwending
Doen liquide middelen stijgen omdat je cash ontvangt
Resultatenrekening wordt hier beïnvloedt positief door de
opbrengst
- Besluit: een methode waarbij na elke verrichting aangepaste balans
wordt opgemaakt is in de praktijk te omslachtig. Ze toont wel zeer goed
de intrinsieke kenmerken van de boekhouden, nl steeds behouden van
7
, fundamenteel evenwicht en geeft info over de impact van de
transacties
Praktische werkwijze vermogensboekhouding
De rekening (= het element van de balans laten bewegen)
- Niet na elke transactie is er informatie over de jaarrekening nodig
- Daarom overstappen op een boekhoudsysteem met rekeningen om te
versnellen
- Jaarrekening opgesplitst in rekening (=tweezijdige staat) die elk een
bepaald onderdeel van balans of resultatenrekening
vertegenwoordigen
o Actiefrekeningen
o Passiefrekeningen
o Opbrengstenrekeningen
o Kostenrekeningen
- Elke rekening wordt op dezelfde wijze ingedeeld met een debet- en een
creditzijde
o Geen betekenis achter die woorden, kan evengoed links en rechts
noemen
Werking van de rekening
Vanbuiten kennen
- Actiefrekening langs de debetkant invullen, want actief ook langs links
o Stijging actief links = debet
8
, o Daling credit = rechts
- Passiefrekening langs rechts invullen, want passief staan ook rechts
- Opbrengsten
o Stijging = credit
Opbrengst wordt gecrediteerd, omdat uw eigen vermogen
stijgt en omdat opbrengst eigen vermogen doet stijgen en
wordt langs creditkant verhoogd
- Kosten = debit
o Kosten doen eigen vermogen dalen
- Bovendien, gelet op het duale karakter van het dubbel boekhouden,
geldt steeds:
o Totaal debiteringen = totaal crediteringen
- Elke financieel-economische verrichting (bv verkoop, inkoop, betaling)
in de onderneming geeft aanleiding tot een boeking op de rekeningen
o Elke verrichting geeft aanleiding tot een journaalpost, waarbij t-
rekeningen gebruikt worden
Grootboek-journaal
- Elke financieel-economische verrichting (bv verkoop, inkoop, betaling)
wordt chronologisch geregistreerd in (wettelijk verplicht) dagboek (=
journaal)
o Alle verrichtingen moeten chronologisch worden genummerd en
bijgehouden worden
o En tegelijk wordt dat ook in het grootboek in die t-rekeningen
bijschrijven (automatisch)
- Per journaalpost wordt het bestand met alle rekeningen (= grootboek)
bijgewerkt
- Waarom legt wetgeving op dat het zowel in grootboek en chronologisch
moet worden opgesteld?
o Zodat het op zo betrouwbaar mogelijke manier wordt opgesteld
- T-rekening = bankrekening
- Te debiteren bedrag in debet kolom
- En te crediteren bedrag in credit
9
BASIS EN WERKING VERMOGENSBOEKHOUDING
Principe van vermogensboekhouding
De balans
- Om het vermogen financieel voor te stellen werd oorspronkelijk in de
ondernemingssfeer het begrip van de balans ontwikkeld
- Geeft de financiële instelling weer van gelijk welke instelling en waarbij
we van ene kant camera richten naar de activa:
- De balans geeft op een bepaald ogenblik weer:
o Hoe het vermogen in euro is aangewend = activa
Waar zit overal geld in, in wat is er allemaal geïnvesteerd?
(= activa)
o Wat de bronnen zijn in euro van dat vermogen = passiva
Vanwaar hebben we dat vermogen allemaal gehaald (=
passiva)
- Vermogen kan opgenomen zijn in vaste activa (gebouwen, uitrusting) of
zit in voorraden of geld staat op bankrekening of we hebben dat cash
(liquide middelen)
o Zijn allemaal bezittingen, vordering die allemaal de activa
vormen = waar zit dat geld in
- Vanwaar is geld afkomstig: komt van onszelf (eigen vermogen = niet-
opeisbaar) of geld geleend en terug moeten betalen aan bank of
leverancier
1
,- Al die vorderingen en die schulden belichamen datzelfde vermogen in
euro van een instelling op een bepaald ogenblik
- Kan ook zijn dat geld vastzit in vordering (je vordert geld, je hebt
vermogen (actief) maar het is nog geen cash, je moet het nog krijgen
o Als het al liquide was geworden, moest het bij liquide middelen
staan
- Bij passiva zien we dat je schulden maakt: dienen ter financiering
o Schuld heeft in gewone woordgebruik vaak andere betekenis (kan
niet meer betalen): hier schuld dat je terugbetaalt waar je
interest op betaalt, is niets mis mee
- Privébalans
- Totaal vermogen van 230.000
- Maar ook een schuld: lening huis en persoonlijke lening
- Je hebt 75.000 eigen vermogen = het restant = het netto-actief dat je
hebt aan waarde
o Hetgene wat je bezit
- Hoeveel is rijkdom, netto-vermogen = 75.000 geen 230.000, want er
zitten ook schulden aan vast
- Kan eigen vermogen nul zijn?
o Ja
- Kan eigen vermogen negatief zijn?
o Ja, als uw schulden groter zijn dan uw activa, dan zit je met een
negatief eigen vermogen
o Van onderneming zou je dan zeggen: onderneming is failliet,
maar dat kan ook perfect bij burgers, overheid, vzw… er wordt
curator aangesteld die alle activa moet verkopen en daarmee
zoveel mogelijk schulden betalen: instelling houdt op te betalen
- Schulden zijn eigenlijk altijd vreemd, dus gewoon (vreemde) schulden is
goed
Balansevenwicht: totaal actief = totaal passief
Eigen vermogen = activa – vreemde schulden
2
,- De balans is een momentopname van het vermogen: bv per
31/12/20N0
o Is zoals een foto, 5 minuten later kan dat al veranderd zijn:
beweegt
o Balans wordt praktisch altijd bekeken op einde boekjaar, maar
kan je eigenlijk op gelijk welk ogenblik dat bekijken (als
boekhouding heeft geprepareerd)
- Tijdens het boekjaar zal de balans wijzigen ten gevolge van de
financieel-economische verrichtingen van de onderneming
o We kopen extra voorraden aan, gaan schulden terugbetalen,
liquiditeiten verhogen door cash-verkopen, liquiditeiten verhogen
door belastingen te innen als G
o Boekhouding kijkt alleen naar financieel-economische zaken
(kosten, opbrengsten, geld, schuld (aangaan/terugbetalen),
vorderingen…)
o Daarom geïnteresseerd: als we balans bekijken op 31/12 van jaar
0 en jaar 1: hoe is ons eigen vermogen gedaald, gelijk gebleven
of gestegen?
Liefst gestegen
We zijn geïnteresseerd hoe het eigen vermogen (geld
eigenaars) veranderd is kijken naar de
resultatenrekening
- Tijdens het boekjaar komt ook een resultatenrekening tot stand die de
wijzigingen van het eigen vermogen registreert
o Geeft ons weer: alle opbrengsten (verkopen, huur, licenties door
software te laten gebruiken, verkopen van goederen, diensten
geleverd die middelen opleveren) alle opbrengsten doen eigen
vermogen stijgen
Opbrengsten komen niet toe aan de schuldeisers (krijgen
schuld terugbetaald), maar winst is voor eigenaars gaan
eigen vermogen doen stijgen
Maar kosten doen eigen vermogen dalen: van kosten
worden we armer
o Eigenaar heeft schuld tegenover aandeelhouder, maar ah kan
nooit zeggen: mijn geld terug = niet-opeisbaar, maar
aandeelhouder kan wel zijn aandelen verkopen aan andere, maar
nooit terugkrijgen van de vennootschap
o Eigen vermogen is niet-opeisbaar: maakt het comfortabel voor
instelling, want hoe hoger eigen vermogen, hoe lager schulden,
hoe minder je moet betalen, wetende dat je aan ah toch niet
moet betalen, dus activa = passiva = vreemd vermogen = eigen
vermogen
o Eigen vermogen wordt verhoogd door opbrengsten
3
, o Eigen vermogen wordt verlaagd door de kosten
- De balans op 31/12 is dezelfde als deze op 1/1
- Beginnen met beginbalans en we zien die bewegen over de tijd heen: al
die financieel-economische verrichten worden geregistreerd (geboekt)
en gaan een impact hebben op de eindbalans en de resultatenrekening
- Eenmaal per jaar minstens de resultatenrekening
Welke zijn de soort financieel-economische verrichtingen?
- Aankopen, investeringen (bv onderneming koopt grondstoffen 2.000 of
koopt een vrachtwagen 300.000)
- Verkopen (bv onderneming verkoopt handelsgoederen)
- Ontvangsten (bv onderneming ontvangt de betaling van haar
vordering: onderneming ontvangt een geleende som van 100.00 van
een bank)
- Uitgaven (bv onderneming betaalt factuur, onderneming betaalt
belastingen
- Loonadministratie
Financieel-economische verrichtingen hebben tot gevolg dat
- Ofwel enkel de balans wijzigt
- Ofwel de balans en resultatenrekening wijzigen
- Beide zijn mogelijk
4
, o Resultatenrekening is geen momentopname, maar is een
periodemogelijkheid (van deze maand, van het jaar, niet om 15
uur)
De resultatenrekening
- Bedrijfsopbrengsten en bedrijfskosten zijn niet financieel, want hebben
te maken met omzet, kosten, materiaal dat je gebruikt, personeel,
nutsvoorzieningen
- Bij financiele opbrengsten = intresten spaarboek,
wisselkoersverschillen/
- Financiële kosten = intresten die je moet betalen
- Als je bij bedrijfs-K/O al negatief zit, gaat het waarschijnlijk nog
verslechteren bij financiële K/O
o Meestal zijn financiële K groter
- Verschil is de winst/verlies van het boekjaar
o Want fiscaal vraagt je vennootschapsbelasting als ze winst
maken, en als ze verlies maken, vragen ze dat niet
- Vroeger een apart onderdeel met de “uitzonderlijke opbrengsten” en de
“uitzonderlijke kosten”
- Zijn nu ondergebracht bij de bedrijfsresultaten, hetzij de financiële
resultaten en heten nu:
o Niet-recurrente bedrijfsopbrengsten/bedrijfskosten
o Niet-recurrente financiële opbrengsten/kosten
- Net zoals vroeger betreffen ze weinig voorkomend, onverwacht en
ongepland
5
, o Dan nog altijd interpretatie van een inschatting: je zal zien er
bepaalde zaken voor interpretatie vatbaar zijn
Bv examen gebuisd, maar je gaat het op iets uitzonderlijk
steken (was ziek) terwijl als je iets positief doet (goal) ga je
dat niet op iets uitzonderlijk steken
- Voorbeeld balanswijzigingen sovereign
- Transactie 1: aankoop van een machine: €2000 + 21% btw
o Boekhoudkundige interpretatie
Aankoop machine = aanwending van vermogen stijging
actief met 2.000 investering
Vordering tov btw = aanwending van vermogen stijging
actief met 420 vordering
Die 420 kan je terugvorderen op de btw-fiscus =
terugvorderbare btw, als je onderneming bent die
btw-plichtig is (particulier kan dat niet)
Schuld tov leverancier = bron van vermogen stijging
passief met 2.420 financiering
Je moet niet direct betalen, dus je hebt een schuld
incl btw, want die vraagt u ook btw
6
,- Transactie 2: verkoop van een partij handelsgoederen: €4.000 + 21%
btw, contant betaald
o Boekhoudkundige interpretatie:
Verkoop goederen = bron van vermogen stijging passief
4.000 financiering
Verkoop is opbrengst en doet dus eigen vermogen
stijgen
Schuld tegenover btw = bron van vermogen stijging
passief 840 financiering
We gaan de btw moeten afgeven aan de fiscus: we
heffen die btw in opdracht van de fiscus en daarna
afgeven
Ontvangst cash = aanwending van vermogen stijging
actief 4.840 aanwending
Doen liquide middelen stijgen omdat je cash ontvangt
Resultatenrekening wordt hier beïnvloedt positief door de
opbrengst
- Besluit: een methode waarbij na elke verrichting aangepaste balans
wordt opgemaakt is in de praktijk te omslachtig. Ze toont wel zeer goed
de intrinsieke kenmerken van de boekhouden, nl steeds behouden van
7
, fundamenteel evenwicht en geeft info over de impact van de
transacties
Praktische werkwijze vermogensboekhouding
De rekening (= het element van de balans laten bewegen)
- Niet na elke transactie is er informatie over de jaarrekening nodig
- Daarom overstappen op een boekhoudsysteem met rekeningen om te
versnellen
- Jaarrekening opgesplitst in rekening (=tweezijdige staat) die elk een
bepaald onderdeel van balans of resultatenrekening
vertegenwoordigen
o Actiefrekeningen
o Passiefrekeningen
o Opbrengstenrekeningen
o Kostenrekeningen
- Elke rekening wordt op dezelfde wijze ingedeeld met een debet- en een
creditzijde
o Geen betekenis achter die woorden, kan evengoed links en rechts
noemen
Werking van de rekening
Vanbuiten kennen
- Actiefrekening langs de debetkant invullen, want actief ook langs links
o Stijging actief links = debet
8
, o Daling credit = rechts
- Passiefrekening langs rechts invullen, want passief staan ook rechts
- Opbrengsten
o Stijging = credit
Opbrengst wordt gecrediteerd, omdat uw eigen vermogen
stijgt en omdat opbrengst eigen vermogen doet stijgen en
wordt langs creditkant verhoogd
- Kosten = debit
o Kosten doen eigen vermogen dalen
- Bovendien, gelet op het duale karakter van het dubbel boekhouden,
geldt steeds:
o Totaal debiteringen = totaal crediteringen
- Elke financieel-economische verrichting (bv verkoop, inkoop, betaling)
in de onderneming geeft aanleiding tot een boeking op de rekeningen
o Elke verrichting geeft aanleiding tot een journaalpost, waarbij t-
rekeningen gebruikt worden
Grootboek-journaal
- Elke financieel-economische verrichting (bv verkoop, inkoop, betaling)
wordt chronologisch geregistreerd in (wettelijk verplicht) dagboek (=
journaal)
o Alle verrichtingen moeten chronologisch worden genummerd en
bijgehouden worden
o En tegelijk wordt dat ook in het grootboek in die t-rekeningen
bijschrijven (automatisch)
- Per journaalpost wordt het bestand met alle rekeningen (= grootboek)
bijgewerkt
- Waarom legt wetgeving op dat het zowel in grootboek en chronologisch
moet worden opgesteld?
o Zodat het op zo betrouwbaar mogelijke manier wordt opgesteld
- T-rekening = bankrekening
- Te debiteren bedrag in debet kolom
- En te crediteren bedrag in credit
9
