Samenvatting school en pedagogische psychologie

School en pedagogische psychologie
LES 1: KINDEREN EN JONGEREN MET GEDRAGS- EN EMOTIONELE PROBLEMEN

1. Inleiding

Enkele stellingen… wat is normaal / wat wijst mogelijks op een stoornis?

 Een kind van 2,5 jaar is niet zindelijk overdag (plast nog regelmatig in de broek)? Normaal
(gemiddelden met tolereerbare afwijkingen binnen de normale ontwikkeling)
 Een tiener komt in opstand tegen haar ouders die haar hadden verboden om uit te gaan en ze
kruipt ‘s avonds uit haar raam om met vrienden te gaan feesten? Normaal
 Een man van 20 denkt dat de televisie tegen hem spreekt. Stoornis
 Een meisje van 19 jaar wilt niet aan de kant van de ruit zitten in de trein omdat ze het een
vies idee vindt dat er andere mensen tegen die ruit hebben geleund. Normaal -> bv door
corona



2. Wat zijn gedrags- en emotionele problemen?

Terminologie

 Gedrags- en emotionele problemen = alle kinderen die zich zichtbaar ongewoon of
abnormaal gedragen of die zichtbaar ongewone of abnormale reacties vertonen, en dat
afgezien van de ernst, de oorzaak of de context van het gedrag of de emotie
 Deze cursus: eerder ernstige problemen
Problemen worden ernstig wanneer ze langdurig of blijvend worden, in combinatie
voorkomen met andere problemen en/of een ernstig lijden tot gevolg hebben bij het kind
en/of de directe omgeving



Aandachtspunten bij het definiëren van gedrags- en emotionele problemen

Alvorens gedrag of emoties als problematisch te benoemen, dient men rekening te houden met het
ontwikkelingsperspectief, de continuümgedachte, de context en de informant

1. Ontwikkelingsperspectief:
- Weten wanneer gedrag of emoties wel/niet aangepast zijn aan de leeftijd
- Vb. Woedebuien en druk gedrag bij een kleuter (ik ben twee en ik zeg nee, geen
probleem gwn aanpakken. Op 8 jaar wel beter mee omgaan anders probleem en kijken
wat er mis gaat)

2. Continuümgedachte:
- Geen kwalitatief verschil in gedrag, maar wel verschil in ernst, intensiteit en chroniciteit.
Kinderen met gedrags- en emotionele problemen vertonen deze gedragingen frequenter,
intenser, langduriger en in verschillende situaties.
- Wordt niet zomaar in hokje gestoken maar in continuüm. Mensen kunnen aanvoelen is
iets anders wnr je dit niet kunt, er is dus een grens. Je kan er tss zitten of op de grens
ofzo. Ernstig continuüm wnr het kind echt problemen ontwikkeld, cultuur & maatscppij

1

, hebben invloed. Veel kinderen worden aangemeld maar meestal niet extreem, het kind
lijd wel, maar eigenlijk is het een normaal kind die reageert op zijn situatie. Niet elk kind
gaat dat vertellen en vraagt dus tijd. Kinderen zijn afhankelijk en beslissen nog niet alles

3. Context
- Bekijken van gedrag en emoties van kinderen in de situatie waarin ze zich voordoen
- De setting, activiteiten en de pedagogische aanpak hebben een grote impact op het
gedrag van een kind

4. Informant
- Wie beoordeelt het gedrag van het kind? (ander beeld krijgen van het kind dan wat de
ouders vertellen. Bv kind protesteert bij strengen ouders en zei denken dat dit
problematisch is)


Illustratie:

- Denken aan labels wnr ouders het verhaal vertellen.
- Belangrijk om alles te begrijpen om te weten wat je kan doen



3. Classificatie van gedrags- en emotionele problemen
 Doel: gemeenschappelijke taal
 Vb. Verwijzen we naar dezelfde gedragskenmerken wanneer we spreken van
aandachtsproblemen?
 Twee soorten classificatiesystemen: (waarvan we er 1 bespreken)


Klinisch-psychiatrische classificatiesystemen:

 5 vinkjes kunnen plaatsen achter een stoornis om van de stoornis te kunnen spreken, 4 is te
weinig
 Gaat diep in de stoornissen, heel westers -> APA
 DSM-5 = Diagnostic and statistical manual of Mental Disorders of the Amercian Psychiatric
Association
 Voordeel: gemeenschappelijke taal
 Overzicht van alle in de westerse wereld erkende klinische geestelijke
gezondheidsstoornissen en andere aandoeningen die een reden voor zorg kunnen zijn
 Stoornissen worden geoperationaliseerd door middel van criteria (open stellen om te
luisteren naar alles wat je client vertelt. Daarom werkt de dsm niet bij iedereen)


Nadelen:

 Soms te veel los gezien van omgeving en context van het kind
 Valide voor andere culturen? Want westerns
 Opletten voor stigmatisering en labels -> kijk ook naar de omgeving

4. Epidemiologisch onderzoek naar gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en jongeren

2

,= systematische studie naar

 Prevalentie (= het voorkomen op een bepaald moment in de tijd van een aandoening )
 Verspreiding in een bepaalde bevolkingsgroep
 Factoren die het voorkomen en de verspreiding beïnvloeden



Uit onderzoek blijkt:

 Prevalentie ligt hoog
 Hangt nauw samen met:
Geslacht:
- Jongens: externe problemen hoger
- Jongens uiten hun gevoelens in gedrag, in de samenleving wordt dat niet direct
geaccepteerd en wordt dit als problematisch bekeken terwijl er veel meer achter kan
zitten zoals bv onzeker zijn of faalangst.
- Meisjes: interne problemen dubbel zo hoog
- Meisjes communiceren iets meer in woorden en minder in gedrag waardoor dit
minder ernstig wordt gezien.
- Hangt dus van de aard in communicatie af en vandaar het geslachtsverschil, ook in
biologische verschillen maar er zijn ofc ook gelijkenissen



Leeftijd:
- Zelfde stoornis kan zich verschillend uiten op verschillende leeftijdsniveaus
- Jongere kinderen laten andere gedragsproblemen zien dan oudere (zoals
psychosomatische klachten)



SES:
- Hoger bij zwakke sociale milieus
- Zei tonen dit meer, niet omdat ze zwak zijn, oorzaak is complex maar een samenspel
van verschillende factoren waardoor er een probleem ontwikkeld.
- Er zijn meer oorzaken bij mensen in een mindere SES en dus meer kansen op het
ontwikkelen van problemen



Stabiliteit:
- Gedragsproblemen van kinderen zijn vrij stabiel (hebben tijd nodig om te
ontwikkelen, hoe langer bezig hoe minder makkelijk)

Tijdsintensiviteit:
- Zijn er nu meer gedragsproblemen dan vroeger? = onbeantwoordbaar: hoe weet je
hoe ze vroeger een gedragsprobleem zagen want het meetniveau is anders.



5. Etiologie van gedrags- en emotionele problemen

3

, = verklaringsmodellen: hoe zien ze eruit en vanwaar komen ze?

Waarom grondig te onderzoeken?

 Aan sommige oorzaken kunnen we niet veranderen, maar de opvoedingsstijl van de ouderen
bv kan je wel veranderen

1) Zelfde situatie, andere reactie:
Vb. Mensen maken een bankoverval mee
Ene praat er veel over en na een tijd is het beter, andere blijft het moeilijk vinden
- Door andere factoren zoals sociale steun en een goed/ slecht netwerk
- Problemen zijn divers: frequentie, ernst, duur en uitgebreidheid
- Als je kinderen met deze problemen goed wil begeleiden, moet je eerst begrijpen
waarom sommige kinderen deze problemen ontwikkelen en anderen niet



Ontwikkelingspsychologie : de wetenschappelijke studie van groei, verandering en stabiliteit
doorheen de verschillende levensfasen.

Ontwikkelingspsychopathologie : de wetenschappelijke studie naar het
ontstaan en het beloop van
psychische stoornissen. Problemen waarvoor men hulp komt zoeken zijn het
product van een lange voorgeschiedenis, waarvan verschillende factoren
elkaar hebben beïnvloed

Aandacht voor het grensgebied : niet-klinisch voorlopers van
psychopathologie.

Als dit al jaren bestaat wordt het moeilijker om dit aan te pakken dan dat je het in het begin aanpakte



Uitgangspunten van verklaringsmodellen voor psychopathologie!! Belangrijk!!:

 Multicausaliteit van gedragsproblemen
- Ouders die bij ons komen over gedragsstoornissen en vragen of dit komt doordat het
kind gepest word? DAT KAN ZIJN MAAR IS MEER DAN DAT er zijn meerdere factoren
wat de werkelijkheid is complex

 Operationalisering in termen van risicofactoren en protectieve factoren
- Protectieve factoren goed in kaart brengen, is even belangrijk als de risico’s zien want
dit biedt een goede aanpak

 Cumulatiehypothese
- De kans op ontwikkeling of bestendiging van gedragsproblemen wordt groter
naarmate er meer risico- en minder protectieve factoren aanwezig zijn -> geen
optelsom van maken maar gaat om vermenigvuldiging bv 2 factoren worden
vermenigvuldigd met 2 andere factoren wat sterk toeneemt

Belangrijk om naar alle systemen te kijken -> wat speelt er allemaal?


4