Religie, zingeving en levensbeschouwing
Inleiding
Erikson: onderzocht stadia van het leven en hoe je overgaat naar de andere dmv ontwikkelingstaken
- Laatste stadia vh leven: vnl leven op een zinvolle manier afronden = spiritueel = zingeving
dmv afweging/levensbalans maken tussen wat goed/af was en wat slecht/onaf was
- Voltooiing ontwikkelingstaak: dankbaar en innerlijke rust als balans positief is <-> eenzaam,
verbitterd indien balans fout is
o Blijven soms in bepaalde afwegingen hangen
‘Ze mogen mij komen halen’: zin die vaak op het levenseinde w verteld. 2 manieren interpretatie:
- Het is af, elke dag die erbij komt is mooi maar als het hier eindigt is het ook goed
- Op het einde van hun krachten, veel pijn
Tijdens ziekte zinvragen of het doen van uitspraken rond zin/onzin van het leven komen naar
voor
Waarom RZL?
- Beroepsmatig: aspect van (en van zorg voor) pt, cliënt of bewoner
- Persoonlijk: aspect van jezelf
- Aanwezigheid in samenleving, zeker bij toename multiculturele samenleving
- KU Leuven:
o Verbondenheid met christelijke traditie en verhaal
o Visie op onderwijs (persoonsvorming)
o Levensbeschouwelijke bedachtzaamheid
H1 Rol van de spirituele dimensie
1. Zinbeleving
Eerder zinbeleving ipv zingeving (eerder 1 aspect van dynamische gegeven van zin in het leven, is
maar 1 vd acties)
Indien gewone omgeving wegvalt ruimte om te denken over betekenis vh leven. Waarden zijn
uitingen van zinvolheid. 2 mogelijkheden bij shock:
- Kernwaarden herbevestigen: meer bewust door het voorval, ook al deden ze hetzelfde
voordien bv Jimmy Fallon vindt zijn werk leuk
- Kernwaarden herschikken: op zoek gaan naar andere zinbeleving bv familie wordt
belangrijker dan werk
Victor Frankl = psychiater man’s search for meaning (geschreven in
1946 gebaseerd op ervaringen in WOII in concentratiekampen)
- Deel 1: analyse bevindingen in kamp: wie meer kans op
overleving?
- Deel 2: visie van Frankl over betekenis en zinbeleving
zoektocht naar zin = onderdeel menselijk bestaan
,Pyramide van Maslov over menselijke ontwikkeling: mens kan pas ontwikkelen indien aan
basisnoden voldaan (bv geen honger, geen koude, voldoende hygiëne) naar hoger niveau: noden
op het vlak van relaties alles voldaan? Ruimte voor zelfontplooiing op alle vlakken bv spiritualiteit
= eigenlijk luxepositie. Frankl heeft kritiek hierop: hoogste drijfveer mens = zinsvervulling
aangeboren drang tot betekenis. Leven stelt voortdurend vragen (bv oorlog) antwoord
formuleren
2. Rol spirituele dimensie
1: Historisch: zorg en spiritualiteit met elkaar verweven -> bv Hippocrates (link tussen gezondheid en
filosofie/religie), religieuze ordes hebben voorzieningen in gezondheidszorg gesticht
2: Belang spirituele dimensie verminderd gezien technologie en ontwikkeling wetenschappen.
Technische handelingen om naar gezondheidsproblemen te kijken
3: Dankzij opkomst palliatieve zorg (Dr. Cicely Saunders grondlegger) terug interesse voor
spirituele dimensie opstart eerder biopsychosociaalspiritueel model, zorg voor 4 dimensies vh
mens-zijn
2 soorten studies/groepen
- Spiritual care studies: vanuit interdisciplinaire perspectief -> 1 e lijns spiritueel zorgverleners
- Chaplaincy studies: uitgevoerd door specialisten in spirituele zorg
Veel onderzoek verschillende besluiten:
- Zinbeleving, spiritualiteit en religie maken deel uit van het dagelijkse leven van mensen
- Spirituele dimensie speelt een centrale en complexe rol in de ervaring ve ernstige ziekte bij
pt en naasten
- Acute situatie in gezondheid en welzijn brengt spirituele en religieuze noden voort
- Spiritualiteit en religie zijn essentieel in coping en negatieve spirituele en religieuze coping ->
slechtere resultaten van behandeling en zorg
- Kwaliteit van leven en patiëntenvoldoending zijn hoger bij spirituele zorg
- Spirituele dimensie beïnvloedt besluitvorming en uitvoeren van besluiten
Prof. Tracy Balboni: artikels zoeken die kijken naar belang en impact van spiritualiteit op
behandeling en outcome van patiënten met ernstige ziekte -> in Delphi panels overgebleven
onderzoeken bekijken -> verschillende conclusies:
- Implicaties van bewijs voor praktijk van behandeling ernstige ziektes:
o Incorporate spiritual care into care for patients with serious ilness
o Incorporate spiritual care education into training of interdisciplinary teams caring for
persons with serious ilness
o Include speciality practitioners of spiritual care in care of patients with serious ilness
- Implicaties voor gezondheidsoutcomes:
o Incorporate patient-centered and evidence-based approaches regarding associations
of spiritual community with improved patient and population health outcomes
o Increase awareness among health professionals of evidence for protective health
associations of spiritual community
o Recognize spirituality as a social factor associated with health in research,
community assessments and program implementation
MAAR verschillende studies -> verschillende definitie spiritualiteit! Is meerduidig begrip met
verschillende aspecten van het menszijn. Dr. Christina Puchalski maakt consensusdefinitie:
2
, ‘Spirituality is a dynamic and intrinsic aspect of humanity trough which persons seek ultimate
meaning, purpose, and transcendence and experience relationship to self, family, others, community,
society, nature and the significant or sacred. Spirituality is expressed through beliefs, values,
traditions and practices.’
DUS 4 belangrijke aspecten:
- Spiritualiteit behoort tot mens zijn en is dus universeel, dynamisch aspect van elk
mensenleven
- Door spirituele dimensie zoeken mensen naar betekenis, zin, doel en transcendentie
o Horizontale transcendentie: wat je overstijgt in bv vriendschap
o Verticaal: het overstijgende als mensen geloven in iets/lot/god
- De ervaring van zin gebeurt in en door relatie met zelf, anderen, natuur, het betekenisvolle
of heilige
- Spiritualiteit uit zich in overtuigingen, tradities, waarden en pratijken
Kritiek! = te complex om wetenschappelijk onderzoek op te bouwen en resultaten te vergelijken.
WHO includeert spiritualiteit ook in definitie over palliatieve zorgen niet alleen laatste
weken/dagen MAAR gaat over pt die ongeneeslijk ziek is, palliatieve zorgen = zorg voor die mensen
4 dimensies mens-zijn: lichaamlijk, psychisch, sociaal en
spiritueel beïnvloeden elkaar.
Indien spirituele dimensie aangetast? Minder/geen zin in
andere domeinen vh mens-zijn = dragende dimensie.
Spirituele dimensie =
- Manier waarop mens zich verbindt met zichzelf, tijd,
natuur, anderen, betekenisvolle of sacrale.
- Verbinden = spiritueel werkwoord.
- Vermogen tot hopen en vertrouwen in verbindingen
eigen aan spirituele dimensie
- Niet iedereen ontwikkelt vermogen op zelfde manier of koppelt het aan levensbeschouwing
o Verbondheid met sacrale mogelijke religieuze laag BINNEN spirituele dimensie
o Religie: zin vh leven waarmee iemand zich kan identificeren bv christendom:
voorgegeven zinkader = God is liefde; vooral zin ontvangen
- Zowel zin zoeken, beleven, ontvangen, geven, verliezen…
- Steeds actief (vaak onbewust): doel zo zinvol mogelijk leven
o Uitspraken over zinbeleving: verhoogde activiteit van spirituele dimensie
Zowel ten gevolge van, zoeken van en zindeficiëntie
- Zoals ademen: activiteit is er constant, zonder wil je niet leven geconfrontreerd met
schoonheid of broosheid scherp bewust vd activiteit
o Voort uit gebrokenheid/eindigheid? Spirituele pijn uit zindeficiëntie
o Veel spirituele tradities: gebruikmaken van ademhalingstechnieken
- Interne en externe factoren beïnvloeden constant
Hoe dimensie uitdrukken? Hedendaags minder een religie of taal. Nu vaak naar boven via andere
dimensies of via symbolen/beelden. Bv euthanasia talk: taal om gevoel van zinloosheid en zinverlies
te kunnen bespreken zonder effectief euthanasie te willen aanvragen
3. Verhoogde activiteit spirituele dimensie vanuit zindeficiëntie
Wanneer spirituele pijn en zinsverlies? Symptoom: uitspraken rond zinverlies of zinvragen. Kan ook
onrechtstreeks zijn. Andere symptomen:
3
Inleiding
Erikson: onderzocht stadia van het leven en hoe je overgaat naar de andere dmv ontwikkelingstaken
- Laatste stadia vh leven: vnl leven op een zinvolle manier afronden = spiritueel = zingeving
dmv afweging/levensbalans maken tussen wat goed/af was en wat slecht/onaf was
- Voltooiing ontwikkelingstaak: dankbaar en innerlijke rust als balans positief is <-> eenzaam,
verbitterd indien balans fout is
o Blijven soms in bepaalde afwegingen hangen
‘Ze mogen mij komen halen’: zin die vaak op het levenseinde w verteld. 2 manieren interpretatie:
- Het is af, elke dag die erbij komt is mooi maar als het hier eindigt is het ook goed
- Op het einde van hun krachten, veel pijn
Tijdens ziekte zinvragen of het doen van uitspraken rond zin/onzin van het leven komen naar
voor
Waarom RZL?
- Beroepsmatig: aspect van (en van zorg voor) pt, cliënt of bewoner
- Persoonlijk: aspect van jezelf
- Aanwezigheid in samenleving, zeker bij toename multiculturele samenleving
- KU Leuven:
o Verbondenheid met christelijke traditie en verhaal
o Visie op onderwijs (persoonsvorming)
o Levensbeschouwelijke bedachtzaamheid
H1 Rol van de spirituele dimensie
1. Zinbeleving
Eerder zinbeleving ipv zingeving (eerder 1 aspect van dynamische gegeven van zin in het leven, is
maar 1 vd acties)
Indien gewone omgeving wegvalt ruimte om te denken over betekenis vh leven. Waarden zijn
uitingen van zinvolheid. 2 mogelijkheden bij shock:
- Kernwaarden herbevestigen: meer bewust door het voorval, ook al deden ze hetzelfde
voordien bv Jimmy Fallon vindt zijn werk leuk
- Kernwaarden herschikken: op zoek gaan naar andere zinbeleving bv familie wordt
belangrijker dan werk
Victor Frankl = psychiater man’s search for meaning (geschreven in
1946 gebaseerd op ervaringen in WOII in concentratiekampen)
- Deel 1: analyse bevindingen in kamp: wie meer kans op
overleving?
- Deel 2: visie van Frankl over betekenis en zinbeleving
zoektocht naar zin = onderdeel menselijk bestaan
,Pyramide van Maslov over menselijke ontwikkeling: mens kan pas ontwikkelen indien aan
basisnoden voldaan (bv geen honger, geen koude, voldoende hygiëne) naar hoger niveau: noden
op het vlak van relaties alles voldaan? Ruimte voor zelfontplooiing op alle vlakken bv spiritualiteit
= eigenlijk luxepositie. Frankl heeft kritiek hierop: hoogste drijfveer mens = zinsvervulling
aangeboren drang tot betekenis. Leven stelt voortdurend vragen (bv oorlog) antwoord
formuleren
2. Rol spirituele dimensie
1: Historisch: zorg en spiritualiteit met elkaar verweven -> bv Hippocrates (link tussen gezondheid en
filosofie/religie), religieuze ordes hebben voorzieningen in gezondheidszorg gesticht
2: Belang spirituele dimensie verminderd gezien technologie en ontwikkeling wetenschappen.
Technische handelingen om naar gezondheidsproblemen te kijken
3: Dankzij opkomst palliatieve zorg (Dr. Cicely Saunders grondlegger) terug interesse voor
spirituele dimensie opstart eerder biopsychosociaalspiritueel model, zorg voor 4 dimensies vh
mens-zijn
2 soorten studies/groepen
- Spiritual care studies: vanuit interdisciplinaire perspectief -> 1 e lijns spiritueel zorgverleners
- Chaplaincy studies: uitgevoerd door specialisten in spirituele zorg
Veel onderzoek verschillende besluiten:
- Zinbeleving, spiritualiteit en religie maken deel uit van het dagelijkse leven van mensen
- Spirituele dimensie speelt een centrale en complexe rol in de ervaring ve ernstige ziekte bij
pt en naasten
- Acute situatie in gezondheid en welzijn brengt spirituele en religieuze noden voort
- Spiritualiteit en religie zijn essentieel in coping en negatieve spirituele en religieuze coping ->
slechtere resultaten van behandeling en zorg
- Kwaliteit van leven en patiëntenvoldoending zijn hoger bij spirituele zorg
- Spirituele dimensie beïnvloedt besluitvorming en uitvoeren van besluiten
Prof. Tracy Balboni: artikels zoeken die kijken naar belang en impact van spiritualiteit op
behandeling en outcome van patiënten met ernstige ziekte -> in Delphi panels overgebleven
onderzoeken bekijken -> verschillende conclusies:
- Implicaties van bewijs voor praktijk van behandeling ernstige ziektes:
o Incorporate spiritual care into care for patients with serious ilness
o Incorporate spiritual care education into training of interdisciplinary teams caring for
persons with serious ilness
o Include speciality practitioners of spiritual care in care of patients with serious ilness
- Implicaties voor gezondheidsoutcomes:
o Incorporate patient-centered and evidence-based approaches regarding associations
of spiritual community with improved patient and population health outcomes
o Increase awareness among health professionals of evidence for protective health
associations of spiritual community
o Recognize spirituality as a social factor associated with health in research,
community assessments and program implementation
MAAR verschillende studies -> verschillende definitie spiritualiteit! Is meerduidig begrip met
verschillende aspecten van het menszijn. Dr. Christina Puchalski maakt consensusdefinitie:
2
, ‘Spirituality is a dynamic and intrinsic aspect of humanity trough which persons seek ultimate
meaning, purpose, and transcendence and experience relationship to self, family, others, community,
society, nature and the significant or sacred. Spirituality is expressed through beliefs, values,
traditions and practices.’
DUS 4 belangrijke aspecten:
- Spiritualiteit behoort tot mens zijn en is dus universeel, dynamisch aspect van elk
mensenleven
- Door spirituele dimensie zoeken mensen naar betekenis, zin, doel en transcendentie
o Horizontale transcendentie: wat je overstijgt in bv vriendschap
o Verticaal: het overstijgende als mensen geloven in iets/lot/god
- De ervaring van zin gebeurt in en door relatie met zelf, anderen, natuur, het betekenisvolle
of heilige
- Spiritualiteit uit zich in overtuigingen, tradities, waarden en pratijken
Kritiek! = te complex om wetenschappelijk onderzoek op te bouwen en resultaten te vergelijken.
WHO includeert spiritualiteit ook in definitie over palliatieve zorgen niet alleen laatste
weken/dagen MAAR gaat over pt die ongeneeslijk ziek is, palliatieve zorgen = zorg voor die mensen
4 dimensies mens-zijn: lichaamlijk, psychisch, sociaal en
spiritueel beïnvloeden elkaar.
Indien spirituele dimensie aangetast? Minder/geen zin in
andere domeinen vh mens-zijn = dragende dimensie.
Spirituele dimensie =
- Manier waarop mens zich verbindt met zichzelf, tijd,
natuur, anderen, betekenisvolle of sacrale.
- Verbinden = spiritueel werkwoord.
- Vermogen tot hopen en vertrouwen in verbindingen
eigen aan spirituele dimensie
- Niet iedereen ontwikkelt vermogen op zelfde manier of koppelt het aan levensbeschouwing
o Verbondheid met sacrale mogelijke religieuze laag BINNEN spirituele dimensie
o Religie: zin vh leven waarmee iemand zich kan identificeren bv christendom:
voorgegeven zinkader = God is liefde; vooral zin ontvangen
- Zowel zin zoeken, beleven, ontvangen, geven, verliezen…
- Steeds actief (vaak onbewust): doel zo zinvol mogelijk leven
o Uitspraken over zinbeleving: verhoogde activiteit van spirituele dimensie
Zowel ten gevolge van, zoeken van en zindeficiëntie
- Zoals ademen: activiteit is er constant, zonder wil je niet leven geconfrontreerd met
schoonheid of broosheid scherp bewust vd activiteit
o Voort uit gebrokenheid/eindigheid? Spirituele pijn uit zindeficiëntie
o Veel spirituele tradities: gebruikmaken van ademhalingstechnieken
- Interne en externe factoren beïnvloeden constant
Hoe dimensie uitdrukken? Hedendaags minder een religie of taal. Nu vaak naar boven via andere
dimensies of via symbolen/beelden. Bv euthanasia talk: taal om gevoel van zinloosheid en zinverlies
te kunnen bespreken zonder effectief euthanasie te willen aanvragen
3. Verhoogde activiteit spirituele dimensie vanuit zindeficiëntie
Wanneer spirituele pijn en zinsverlies? Symptoom: uitspraken rond zinverlies of zinvragen. Kan ook
onrechtstreeks zijn. Andere symptomen:
3
