OPENBOEK
INTERNATIONALE
VEILIGHEID
2024
,INHOUDSTAFEL
1. CONCEPTEN INTERNATIONALE VEILIGHEID EN EVOLUTIE VEILIGHEIDSSTUDIES. .4
1.1. VRAAGSTUKKEN:.............................................................................................................. 4
1.2. THEORIE IB EN OORLOG.................................................................................................... 4
1.3. VEILIGHEID EN BEDREIGINGEN............................................................................................. 6
1.3.1. Veiligheid.............................................................................................................. 6
1.3.2. Bedreigingen...................................................................................................... 10
1.4. WAAROM WORDEN BEDREIGINGEN MEESTAL OVERSCHAT?.......................................................15
1.5. EVOLUTIE VEILIGHEIDSSTUDIES..........................................................................................16
1.5.1. Evolutie veiligheidsstudies en regionale veiligheidssystemen............................16
1.5.2. Sub-statelijk niveau............................................................................................ 17
1.5.3. Comprehensive/common security......................................................................18
1.5.4. Internationale regimes........................................................................................ 18
1.5.5. Sociaal constructivisme......................................................................................19
2. INTER-STAATSE OORLOGEN..........................................................................23
2.1. VRAAGSTUKKEN............................................................................................................. 23
2.2. EVOLUTIE OORLOGVOERING..............................................................................................24
2.2.1. Vernietigingskracht............................................................................................. 29
2.2.2. Interstaatse oorlog............................................................................................. 30
2.2.3. Schaalvergroting................................................................................................ 32
2.2.4. Perceptie van oorlog........................................................................................... 32
2.2.5. Kostverdraagzaamheid.......................................................................................33
2.3. CATEGORISERING OORLOGEN............................................................................................ 34
2.4. OORZAKEN OORLOG........................................................................................................ 34
2.4.1. Dieperliggende oorzaken....................................................................................34
2.4.2. Binnenlandse factoren........................................................................................34
2.5. LEGALITEIT EN LEGITIMITEIT..............................................................................................35
2.6. REVOLUTION IN MILITARY AFFAIRS.......................................................................................36
2.6.1. Karakteristieken RMA.......................................................................................... 36
2.6.2. Drones................................................................................................................ 38
3. CHINA......................................................................................................... 40
3.1. VRAAGSTUKKEN............................................................................................................. 42
3.2. GESCHIEDENIS............................................................................................................... 42
3.3. MAINSTREAM (REALISTISCHE) ANALYSE................................................................................44
3.3.1. China groeit economisch....................................................................................44
3.4. CHINA ZAL DIE ECONOMISCHE MACHT OOK VERTAALD WILLEN ZIEN IN POLITIEKE EN MILITAIRE MACHT
......................................................................................................................................... 46
3.4.1. Klopt het dat China dit wilt ?..............................................................................47
3.5. VS ALS HEGEMOON ZAL DAT NIET LATEN GEBEUREN (THUCYDIDES TRAP) : QUASI ONVERMIJDELIJK
OORLOG.............................................................................................................................. 53
3.5.1. Aanpak presidenten............................................................................................ 53
3.5.2. Destined for war ?.............................................................................................. 54
3.5.3. Naar een nieuwe koude oorlog ?........................................................................57
3.5.4. Biden administratie en China..............................................................................58
3.5.5. US network-based model of alliances ipv hub-and-spoke system of alliances....58
3.5.6. China alignments................................................................................................ 58
3.6. MOET EU DE VS VOLGEN ?............................................................................................. 59
3.6.1. Cijfers:................................................................................................................ 59
1
, 3.6.2. Samenwerking:................................................................................................... 59
3.7. CONCLUSIE................................................................................................................... 60
4. BELGISCHE DEFENSIE...................................................................................60
1. WAAROM?....................................................................................................................... 61
1.1. De Belgische identiteit........................................................................................... 61
1.2. Veiligheidsomgeving.............................................................................................. 62
2. WAT?............................................................................................................................. 63
2.1. Defensiebeleid....................................................................................................... 63
2.2. Politiek-militair kader............................................................................................. 64
2.3. Strategische missies voor het leger.......................................................................66
3. HOE?.............................................................................................................................. 66
3.1. Organisatie en capabilities....................................................................................66
3.2. Stakeholders.......................................................................................................... 67
3.3. Conclusie............................................................................................................... 72
5. NAVO.......................................................................................................... 73
5.1. TEKSTEN...................................................................................................................... 73
5.2. INTRO.......................................................................................................................... 75
5.3. GASTCOLLEGE............................................................................................................... 76
5.3.1. Bespreking Rusland............................................................................................ 76
6. INTRA STAATSE CONFLICTEN........................................................................77
6.1. VRAAGSTUKKEN............................................................................................................. 78
6.2. CONFLICT..................................................................................................................... 79
6.2.1. Definitie conflict................................................................................................. 79
6.2.2. Grootschalig geweld........................................................................................... 81
6.3. VREDE......................................................................................................................... 84
6.3.1. Vredesonderzoek................................................................................................ 84
6.4. OORZAKEN GEWELDDADIGE INTRASTAATSE CONFLICTEN..........................................................86
6.4.1. Root causes: structurele oorzaken......................................................................87
6.4.2. Proximate causes............................................................................................... 89
6.4.3. Triggering cause................................................................................................. 91
6.5. EXTERNE INTERVENTIES................................................................................................... 92
6.5.1. Wenselijk? Haalbaar?.......................................................................................... 92
6.5.2. Conflictpreventie................................................................................................ 92
6.5.3. R2P?................................................................................................................... 93
6.5.4. State building..................................................................................................... 97
7. RUSLAND....................................................................................................98
7.1. DE NARRATIEVEN............................................................................................................ 99
7.1.1. Inleiding.............................................................................................................. 99
7.1.2. Oorlogsnarratief in Westen.................................................................................99
7.1.3. Vredesnarratief ontbreekt................................................................................100
7.2. HOE RUSLAND’S GEDRAG VERKLAREN?.............................................................................101
7.2.1. Expantionistisch Rusland..................................................................................101
7.2.2. Angst voor democratische revolutie.................................................................102
7.2.3. Veiligheidsconstellaties tussen grootmachten..................................................102
7.3. SCHARNIERPUNTEN IN DE GESCHIEDENIS...........................................................................102
7.3.1. Napoleonistische oorlogen en congres van Wenen...........................................103
7.3.2. WO I en verdrag van Versailles.........................................................................103
7.3.3. WO II en oprichting VN......................................................................................103
7.3.4. Einde KO........................................................................................................... 104
2
, 7.4. NA 1989................................................................................................................... 104
7.4.1. Aanloop naar Maidan en Krim conflicten..........................................................104
7.4.2. Maidan en Krim (2013-2014)............................................................................108
7.4.3. Tussenperiode (2015-2021)..............................................................................109
7.4.4. Oorlog (2022-…)............................................................................................... 110
8. VREDESOPERATIES: ÉVOLUTION DU MAINTIEN DE LA PAIX............................114
8.1. VRAAGSTUKKEN........................................................................................................... 114
8.2. VN EN CHARTER.......................................................................................................... 114
8.2.1. Intro.................................................................................................................. 114
8.2.2. La sécurité collective........................................................................................115
8.2.3. Le rôle du conseil de sécurité...........................................................................115
8.2.4. Chapitre VI........................................................................................................ 115
8.2.5. Chapitre VII....................................................................................................... 115
8.2.6. Le Comité d’état-major.....................................................................................116
8.3. LA GUERRE FROIDE ET LES OPÉRATIONS FONDATRICES..........................................................116
8.3.1. Sécurité collective : Corée................................................................................116
8.3.2. Résolution unité pour la paix (uniting for peace)..............................................116
8.3.3. Créativité opérationnelle: OMP.........................................................................117
8.4. L’AGE D’OR DU MAINTIEN DE LA PAIX...............................................................................118
8.5. LA DEUXIÈME GÉNÉRATION D’OMP..................................................................................119
8.6. DE CRISIS VAN OMP..................................................................................................... 120
8.7. LE MAINTIEN DE LA PAIX : ÉVOLUTIONS RÉCENTES...............................................................121
8.8. CONCLUSIE................................................................................................................. 122
9. NUCLEAIRE WAPENS..................................................................................122
9.1. BELANGRIJKE VRAGEN.................................................................................................... 122
9.2. INLEIDING................................................................................................................... 123
9.2.1. Voor- en tegenstanders.....................................................................................123
9.2.2. Verspreidingsmiddelen.....................................................................................123
9.2.3. Welke staten beschikken over kernwapens?....................................................123
9.2.4. Nucleaire wapenvrije zones..............................................................................124
9.2.5. Aantal kernwapens?......................................................................................... 124
9.3. STANDPUNT KERNWAPENSTATEN......................................................................................124
9.3.1. Wat zijn de voordelen van kernwapens?...........................................................124
9.3.2. Antwoord van de voorstanders op de risico’s die kernwapens met zich
meebrengen: WAPENBEHEERSING..............................................................................126
9.3.3. Hoeveel wordt er uitgegeven aan kernwapens?...............................................127
9.4. HUMANITAIR INITIATIEF EN HET NUCLEAIR VERBODSVERDRAG.................................................128
9.4.1. Belangrijkste kritiek op kernwapens.................................................................128
9.4.2. Voorstanders van kernwapens formuleren oplossingen voor deze risico’s........130
9.4.3. Voorlopige conclusie......................................................................................... 130
9.5. BELGIË EN NUCLEAIRE ONTWAPENING...............................................................................131
9.5.1. Nucleaire ontwapeninG: nucleair non-proliferatie verdrag (NPT) (1968;1970)..131
9.5.2. Perceptie in Iran............................................................................................... 132
9.5.3. Is een kernwapenvrije wereld wenselijk? Haalbaar?.........................................132
9.5.4. Belgisch beleid................................................................................................. 135
9.5.5. NAVO en nucleaire umbrella.............................................................................136
9.6. CONCLUSIE................................................................................................................. 137
10. TERRORISME............................................................................................137
10.1. VRAAGSTUKKEN..................................................................................................... 138
10.2. CONCEPTEN.............................................................................................................. 138
3
, 10.2.1. Karakteristieken terrorisme............................................................................138
10.2.2. Definitie.......................................................................................................... 139
10.2.3. Staatsterrorisme............................................................................................. 139
10.3. ACTOREN.................................................................................................................. 139
10.3.1. Hoe wordt iemand terrorist?...........................................................................139
10.3.2. Organisatie-structuur AQ/IS............................................................................140
10.3.3. Sympathisanten.............................................................................................. 140
10.4. KLASSIEK VERSUS CATASTROFAAL TERRORISME.................................................................141
10.4.1. Klassiek terrorisme......................................................................................... 141
10.4.2. Onderscheid klassiek-catastrofaal..................................................................141
10.5. AL QAEDA/IS: VIJF FASEN.............................................................................................142
10.5.1. Eerste fase: ontstaan AQ en opstartfase.........................................................142
10.5.2. Tweede fase: eerste aanslagen (1990-1996)..................................................143
10.5.3. Derde fase: 1996-2001...................................................................................143
10.5.4. Vierde fase: AQ in het defensief.....................................................................144
10.5.5. Vijfde fase: geografische uitdeining van AQ...................................................144
10.5.6. Historiek IS..................................................................................................... 144
10.5.7. Verschil tussen IS en AQ.................................................................................145
10.5.8. Boomerang effect door Syrië-gangers............................................................145
10.6. ROOT CAUSES ACHTER AQ...........................................................................................145
10.6.1. Religieus-culturele school...............................................................................145
10.6.2. Socio-economisch........................................................................................... 146
10.6.3. Combinatie van cultuur en socio-economische redenen:................................147
10.6.4. Politiek: anti-amerikaans/anti-westers............................................................148
10.7. BEWEEGREDENEN BELGISCHE SYRIËSTRIJDERS.................................................................149
10.7.1. Radicalisering................................................................................................. 149
10.7.2. Link met BE.................................................................................................... 149
10.7.3. In België:........................................................................................................ 150
10.7.4. Waarom en hoe wordt men een terrorist?......................................................150
1.Concepten internationale veiligheid en evolutie
veiligheidsstudies
1.1. Vraagstukken:
- Wat is veiligheid?
- Probleem rond ‘overschatting’ van dreigingen
- Samenwerking inzake veiligheid mogelijk? Wat zeggen de
verschillende IB theorieën hierover?
1.2. Theorie IB en oorlog
Offensief Defensief Neo-lib/ Idealisme
Realisme Realisme English School
4
,Samen- Geen; Geen structurele Samenwerking Samenwerking
werking (grote) staten samenwerking, i.f.v. staat I.f.v. mensheid
tussen zijn uitgezonderd (en i.f.v. staten
staten expansionistisch allianties; gemeenschap)
(zie tekst
Harald
Mueller)?
Oorlog Normaal: Indien nodig Illegaal Moreel illegitiem
veel oorlogen (preventief) (uitgez. VN
Charter)
Alternatie Geen Allianties Int.recht; IO’s; Waarden,
f voor (of hegemonie); (coll.def); internationale normen;
oorlog bewapening regimes;
bewapening en veiligheidsgeme
wapenbeheersing coll.veiligheid; en
; schap, incl.
econ. democratische
machtsevenwicht interdependentie vrede
Realisten
- Skeptisch tav samenwerking
o Als er wordt samengewerkt: kortstondig
o Alliantie kan wel bestaan, bv. De NAVO
Kern van een alliantie samen optreden als er één van de
landen wordt aangevallen
- Offensief realisme
o Oorlog is zeer denkbaar door expansionisme
o Alternatief voor oorlog: de hegemoon worden in de wereld
- Defensief realisme
o Oorlog is zeer denkbaar door anarchie
o Veiligheidsgemeenschap bestaat in hun ogen niet
o Alternatief voor oorlog: allianties, machtsevenwicht, balance of
power
Neo-liberalisme
- Willen samenwerking, maar vooral economisch
- Alternatief voor oorlog: samenwerking dmv internationale instituties (
o zoals de OVSE en de VN, maar ook internationale verdragen,
internationaal recht, internationale regimes)
5
, Idealisme
- Tegen oorlog
- Realisten vinden de idealisten te idealistisch, wishful thinking
- Alternatieven voor oorlog: waarden, normen, democratische vrede
o NIET allianties: militair van aard en bestaan vooral in vredestijd;
waarom dan alliantie nodig?
Bv. De NAVO bleef bestaan na de oorlog
Maar realisten stellen: nieuwe vijand in de jaren 90: Yugoslavia/
daarna opnieuw een vijand/… dus vanuit die invalshoek wel
logische aanpak
1.3. Veiligheid en bedreigingen
1.3.1. Veiligheid
Veiligheid is de afwezigheid van bedreigingen tav belangen, inclusief
waarden.
Belangen kunnen vanalles zijn zoals territorium (vb. inval Rusland in
Oekraine), maar ook waarden
- (bv. Als rusland het westen onder de voet zou lopen, dan hebben we
een probleem met onze democratie)
Is veiligheid hetzelfde als vrede?
Neen, vrede is idealistischer dan veiligheid. Het gaat dus verder: het doel
van een veiligheidsbeleid is het beschermen van (nationale) belangen tegen
(voornamelijk externe) bedreigingen.
- BE heeft voor de eerste keer een internationale veiligheidsstrategie
gepubliceerd
o Ook interne dreigingen hierin besproken: bv. Terrorisme
- USA had dit al langer
Twee soorten vrede:
- Negatieve: afwezigheid van geweld (geen gewelddadige conflicten)
- Positieve: grondoorzaken voor conflicten zijn weg
Twee soorten veiligheid:
- Objectieve: hoe het in het algemeen wordt ervaren
6
INTERNATIONALE
VEILIGHEID
2024
,INHOUDSTAFEL
1. CONCEPTEN INTERNATIONALE VEILIGHEID EN EVOLUTIE VEILIGHEIDSSTUDIES. .4
1.1. VRAAGSTUKKEN:.............................................................................................................. 4
1.2. THEORIE IB EN OORLOG.................................................................................................... 4
1.3. VEILIGHEID EN BEDREIGINGEN............................................................................................. 6
1.3.1. Veiligheid.............................................................................................................. 6
1.3.2. Bedreigingen...................................................................................................... 10
1.4. WAAROM WORDEN BEDREIGINGEN MEESTAL OVERSCHAT?.......................................................15
1.5. EVOLUTIE VEILIGHEIDSSTUDIES..........................................................................................16
1.5.1. Evolutie veiligheidsstudies en regionale veiligheidssystemen............................16
1.5.2. Sub-statelijk niveau............................................................................................ 17
1.5.3. Comprehensive/common security......................................................................18
1.5.4. Internationale regimes........................................................................................ 18
1.5.5. Sociaal constructivisme......................................................................................19
2. INTER-STAATSE OORLOGEN..........................................................................23
2.1. VRAAGSTUKKEN............................................................................................................. 23
2.2. EVOLUTIE OORLOGVOERING..............................................................................................24
2.2.1. Vernietigingskracht............................................................................................. 29
2.2.2. Interstaatse oorlog............................................................................................. 30
2.2.3. Schaalvergroting................................................................................................ 32
2.2.4. Perceptie van oorlog........................................................................................... 32
2.2.5. Kostverdraagzaamheid.......................................................................................33
2.3. CATEGORISERING OORLOGEN............................................................................................ 34
2.4. OORZAKEN OORLOG........................................................................................................ 34
2.4.1. Dieperliggende oorzaken....................................................................................34
2.4.2. Binnenlandse factoren........................................................................................34
2.5. LEGALITEIT EN LEGITIMITEIT..............................................................................................35
2.6. REVOLUTION IN MILITARY AFFAIRS.......................................................................................36
2.6.1. Karakteristieken RMA.......................................................................................... 36
2.6.2. Drones................................................................................................................ 38
3. CHINA......................................................................................................... 40
3.1. VRAAGSTUKKEN............................................................................................................. 42
3.2. GESCHIEDENIS............................................................................................................... 42
3.3. MAINSTREAM (REALISTISCHE) ANALYSE................................................................................44
3.3.1. China groeit economisch....................................................................................44
3.4. CHINA ZAL DIE ECONOMISCHE MACHT OOK VERTAALD WILLEN ZIEN IN POLITIEKE EN MILITAIRE MACHT
......................................................................................................................................... 46
3.4.1. Klopt het dat China dit wilt ?..............................................................................47
3.5. VS ALS HEGEMOON ZAL DAT NIET LATEN GEBEUREN (THUCYDIDES TRAP) : QUASI ONVERMIJDELIJK
OORLOG.............................................................................................................................. 53
3.5.1. Aanpak presidenten............................................................................................ 53
3.5.2. Destined for war ?.............................................................................................. 54
3.5.3. Naar een nieuwe koude oorlog ?........................................................................57
3.5.4. Biden administratie en China..............................................................................58
3.5.5. US network-based model of alliances ipv hub-and-spoke system of alliances....58
3.5.6. China alignments................................................................................................ 58
3.6. MOET EU DE VS VOLGEN ?............................................................................................. 59
3.6.1. Cijfers:................................................................................................................ 59
1
, 3.6.2. Samenwerking:................................................................................................... 59
3.7. CONCLUSIE................................................................................................................... 60
4. BELGISCHE DEFENSIE...................................................................................60
1. WAAROM?....................................................................................................................... 61
1.1. De Belgische identiteit........................................................................................... 61
1.2. Veiligheidsomgeving.............................................................................................. 62
2. WAT?............................................................................................................................. 63
2.1. Defensiebeleid....................................................................................................... 63
2.2. Politiek-militair kader............................................................................................. 64
2.3. Strategische missies voor het leger.......................................................................66
3. HOE?.............................................................................................................................. 66
3.1. Organisatie en capabilities....................................................................................66
3.2. Stakeholders.......................................................................................................... 67
3.3. Conclusie............................................................................................................... 72
5. NAVO.......................................................................................................... 73
5.1. TEKSTEN...................................................................................................................... 73
5.2. INTRO.......................................................................................................................... 75
5.3. GASTCOLLEGE............................................................................................................... 76
5.3.1. Bespreking Rusland............................................................................................ 76
6. INTRA STAATSE CONFLICTEN........................................................................77
6.1. VRAAGSTUKKEN............................................................................................................. 78
6.2. CONFLICT..................................................................................................................... 79
6.2.1. Definitie conflict................................................................................................. 79
6.2.2. Grootschalig geweld........................................................................................... 81
6.3. VREDE......................................................................................................................... 84
6.3.1. Vredesonderzoek................................................................................................ 84
6.4. OORZAKEN GEWELDDADIGE INTRASTAATSE CONFLICTEN..........................................................86
6.4.1. Root causes: structurele oorzaken......................................................................87
6.4.2. Proximate causes............................................................................................... 89
6.4.3. Triggering cause................................................................................................. 91
6.5. EXTERNE INTERVENTIES................................................................................................... 92
6.5.1. Wenselijk? Haalbaar?.......................................................................................... 92
6.5.2. Conflictpreventie................................................................................................ 92
6.5.3. R2P?................................................................................................................... 93
6.5.4. State building..................................................................................................... 97
7. RUSLAND....................................................................................................98
7.1. DE NARRATIEVEN............................................................................................................ 99
7.1.1. Inleiding.............................................................................................................. 99
7.1.2. Oorlogsnarratief in Westen.................................................................................99
7.1.3. Vredesnarratief ontbreekt................................................................................100
7.2. HOE RUSLAND’S GEDRAG VERKLAREN?.............................................................................101
7.2.1. Expantionistisch Rusland..................................................................................101
7.2.2. Angst voor democratische revolutie.................................................................102
7.2.3. Veiligheidsconstellaties tussen grootmachten..................................................102
7.3. SCHARNIERPUNTEN IN DE GESCHIEDENIS...........................................................................102
7.3.1. Napoleonistische oorlogen en congres van Wenen...........................................103
7.3.2. WO I en verdrag van Versailles.........................................................................103
7.3.3. WO II en oprichting VN......................................................................................103
7.3.4. Einde KO........................................................................................................... 104
2
, 7.4. NA 1989................................................................................................................... 104
7.4.1. Aanloop naar Maidan en Krim conflicten..........................................................104
7.4.2. Maidan en Krim (2013-2014)............................................................................108
7.4.3. Tussenperiode (2015-2021)..............................................................................109
7.4.4. Oorlog (2022-…)............................................................................................... 110
8. VREDESOPERATIES: ÉVOLUTION DU MAINTIEN DE LA PAIX............................114
8.1. VRAAGSTUKKEN........................................................................................................... 114
8.2. VN EN CHARTER.......................................................................................................... 114
8.2.1. Intro.................................................................................................................. 114
8.2.2. La sécurité collective........................................................................................115
8.2.3. Le rôle du conseil de sécurité...........................................................................115
8.2.4. Chapitre VI........................................................................................................ 115
8.2.5. Chapitre VII....................................................................................................... 115
8.2.6. Le Comité d’état-major.....................................................................................116
8.3. LA GUERRE FROIDE ET LES OPÉRATIONS FONDATRICES..........................................................116
8.3.1. Sécurité collective : Corée................................................................................116
8.3.2. Résolution unité pour la paix (uniting for peace)..............................................116
8.3.3. Créativité opérationnelle: OMP.........................................................................117
8.4. L’AGE D’OR DU MAINTIEN DE LA PAIX...............................................................................118
8.5. LA DEUXIÈME GÉNÉRATION D’OMP..................................................................................119
8.6. DE CRISIS VAN OMP..................................................................................................... 120
8.7. LE MAINTIEN DE LA PAIX : ÉVOLUTIONS RÉCENTES...............................................................121
8.8. CONCLUSIE................................................................................................................. 122
9. NUCLEAIRE WAPENS..................................................................................122
9.1. BELANGRIJKE VRAGEN.................................................................................................... 122
9.2. INLEIDING................................................................................................................... 123
9.2.1. Voor- en tegenstanders.....................................................................................123
9.2.2. Verspreidingsmiddelen.....................................................................................123
9.2.3. Welke staten beschikken over kernwapens?....................................................123
9.2.4. Nucleaire wapenvrije zones..............................................................................124
9.2.5. Aantal kernwapens?......................................................................................... 124
9.3. STANDPUNT KERNWAPENSTATEN......................................................................................124
9.3.1. Wat zijn de voordelen van kernwapens?...........................................................124
9.3.2. Antwoord van de voorstanders op de risico’s die kernwapens met zich
meebrengen: WAPENBEHEERSING..............................................................................126
9.3.3. Hoeveel wordt er uitgegeven aan kernwapens?...............................................127
9.4. HUMANITAIR INITIATIEF EN HET NUCLEAIR VERBODSVERDRAG.................................................128
9.4.1. Belangrijkste kritiek op kernwapens.................................................................128
9.4.2. Voorstanders van kernwapens formuleren oplossingen voor deze risico’s........130
9.4.3. Voorlopige conclusie......................................................................................... 130
9.5. BELGIË EN NUCLEAIRE ONTWAPENING...............................................................................131
9.5.1. Nucleaire ontwapeninG: nucleair non-proliferatie verdrag (NPT) (1968;1970)..131
9.5.2. Perceptie in Iran............................................................................................... 132
9.5.3. Is een kernwapenvrije wereld wenselijk? Haalbaar?.........................................132
9.5.4. Belgisch beleid................................................................................................. 135
9.5.5. NAVO en nucleaire umbrella.............................................................................136
9.6. CONCLUSIE................................................................................................................. 137
10. TERRORISME............................................................................................137
10.1. VRAAGSTUKKEN..................................................................................................... 138
10.2. CONCEPTEN.............................................................................................................. 138
3
, 10.2.1. Karakteristieken terrorisme............................................................................138
10.2.2. Definitie.......................................................................................................... 139
10.2.3. Staatsterrorisme............................................................................................. 139
10.3. ACTOREN.................................................................................................................. 139
10.3.1. Hoe wordt iemand terrorist?...........................................................................139
10.3.2. Organisatie-structuur AQ/IS............................................................................140
10.3.3. Sympathisanten.............................................................................................. 140
10.4. KLASSIEK VERSUS CATASTROFAAL TERRORISME.................................................................141
10.4.1. Klassiek terrorisme......................................................................................... 141
10.4.2. Onderscheid klassiek-catastrofaal..................................................................141
10.5. AL QAEDA/IS: VIJF FASEN.............................................................................................142
10.5.1. Eerste fase: ontstaan AQ en opstartfase.........................................................142
10.5.2. Tweede fase: eerste aanslagen (1990-1996)..................................................143
10.5.3. Derde fase: 1996-2001...................................................................................143
10.5.4. Vierde fase: AQ in het defensief.....................................................................144
10.5.5. Vijfde fase: geografische uitdeining van AQ...................................................144
10.5.6. Historiek IS..................................................................................................... 144
10.5.7. Verschil tussen IS en AQ.................................................................................145
10.5.8. Boomerang effect door Syrië-gangers............................................................145
10.6. ROOT CAUSES ACHTER AQ...........................................................................................145
10.6.1. Religieus-culturele school...............................................................................145
10.6.2. Socio-economisch........................................................................................... 146
10.6.3. Combinatie van cultuur en socio-economische redenen:................................147
10.6.4. Politiek: anti-amerikaans/anti-westers............................................................148
10.7. BEWEEGREDENEN BELGISCHE SYRIËSTRIJDERS.................................................................149
10.7.1. Radicalisering................................................................................................. 149
10.7.2. Link met BE.................................................................................................... 149
10.7.3. In België:........................................................................................................ 150
10.7.4. Waarom en hoe wordt men een terrorist?......................................................150
1.Concepten internationale veiligheid en evolutie
veiligheidsstudies
1.1. Vraagstukken:
- Wat is veiligheid?
- Probleem rond ‘overschatting’ van dreigingen
- Samenwerking inzake veiligheid mogelijk? Wat zeggen de
verschillende IB theorieën hierover?
1.2. Theorie IB en oorlog
Offensief Defensief Neo-lib/ Idealisme
Realisme Realisme English School
4
,Samen- Geen; Geen structurele Samenwerking Samenwerking
werking (grote) staten samenwerking, i.f.v. staat I.f.v. mensheid
tussen zijn uitgezonderd (en i.f.v. staten
staten expansionistisch allianties; gemeenschap)
(zie tekst
Harald
Mueller)?
Oorlog Normaal: Indien nodig Illegaal Moreel illegitiem
veel oorlogen (preventief) (uitgez. VN
Charter)
Alternatie Geen Allianties Int.recht; IO’s; Waarden,
f voor (of hegemonie); (coll.def); internationale normen;
oorlog bewapening regimes;
bewapening en veiligheidsgeme
wapenbeheersing coll.veiligheid; en
; schap, incl.
econ. democratische
machtsevenwicht interdependentie vrede
Realisten
- Skeptisch tav samenwerking
o Als er wordt samengewerkt: kortstondig
o Alliantie kan wel bestaan, bv. De NAVO
Kern van een alliantie samen optreden als er één van de
landen wordt aangevallen
- Offensief realisme
o Oorlog is zeer denkbaar door expansionisme
o Alternatief voor oorlog: de hegemoon worden in de wereld
- Defensief realisme
o Oorlog is zeer denkbaar door anarchie
o Veiligheidsgemeenschap bestaat in hun ogen niet
o Alternatief voor oorlog: allianties, machtsevenwicht, balance of
power
Neo-liberalisme
- Willen samenwerking, maar vooral economisch
- Alternatief voor oorlog: samenwerking dmv internationale instituties (
o zoals de OVSE en de VN, maar ook internationale verdragen,
internationaal recht, internationale regimes)
5
, Idealisme
- Tegen oorlog
- Realisten vinden de idealisten te idealistisch, wishful thinking
- Alternatieven voor oorlog: waarden, normen, democratische vrede
o NIET allianties: militair van aard en bestaan vooral in vredestijd;
waarom dan alliantie nodig?
Bv. De NAVO bleef bestaan na de oorlog
Maar realisten stellen: nieuwe vijand in de jaren 90: Yugoslavia/
daarna opnieuw een vijand/… dus vanuit die invalshoek wel
logische aanpak
1.3. Veiligheid en bedreigingen
1.3.1. Veiligheid
Veiligheid is de afwezigheid van bedreigingen tav belangen, inclusief
waarden.
Belangen kunnen vanalles zijn zoals territorium (vb. inval Rusland in
Oekraine), maar ook waarden
- (bv. Als rusland het westen onder de voet zou lopen, dan hebben we
een probleem met onze democratie)
Is veiligheid hetzelfde als vrede?
Neen, vrede is idealistischer dan veiligheid. Het gaat dus verder: het doel
van een veiligheidsbeleid is het beschermen van (nationale) belangen tegen
(voornamelijk externe) bedreigingen.
- BE heeft voor de eerste keer een internationale veiligheidsstrategie
gepubliceerd
o Ook interne dreigingen hierin besproken: bv. Terrorisme
- USA had dit al langer
Twee soorten vrede:
- Negatieve: afwezigheid van geweld (geen gewelddadige conflicten)
- Positieve: grondoorzaken voor conflicten zijn weg
Twee soorten veiligheid:
- Objectieve: hoe het in het algemeen wordt ervaren
6
