Kindermishandeling en verwaarlozing over de levensloop
Universiteit Leiden
Keuzevak
College 1 - introductie, geschiedenis en definities
Geschiedenis
Oudste bewijs van kindermishandeling- 2000 jaar oud
- kindje uit Egypte met gebroken botten
- Slechte voeding
- Ook al in die tijd sprake van kindermischandeling
Casus Mary Ellen Wilson (1874)
- Bekende rechtszaak kindermishandeling
- Society for the prevention of cruelty to animals was er al en heeft invloed kunnen
uitoefenen
- 1875: oprichting society for the prevention of cruelty to children
- In Nederland: 1899 bond Kinderbescherming
- 1905: Kinderwetten, opvoeden werd een plicht, ouders moesten er zijn voor hun
kinderen
Battered child syndrome (tentamenstof)
- kempe (1962)
- Kindermishandeling: clinical condition with diagnosable medical and physical
symptoms resulting from deliberate physical assault
- De verwondingen die hij zag kwamen niet overeen met het verhaal van ouders
- Botbreuken vertellen wat het kind niet durft te vertellen
- Röntgenapparaat als bewijs
- Hij geeft ook tips in het artikel hoe je daarmee om moet gaan
Reactie op Kempe’s onderzoek
In 1961, at the annual meeting of the American Academy of Pediatrics, Kempe chaired a
plenary session on “The Battered Child Syndrome.” It concluded in silence as the
pediatricians filed out of the auditorium. This was information that they did not want to
believe and that they were not yet ready to hear (Krugman, 2013)
→ niet onze taak
Defintie: Kindermishandeling is elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of
gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of
andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of
van onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt
berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van fysiek of
psychisch letsel.
Verschillende perspectieven
Medisch → fysiek letsel?
Juridisch → is er sprake van schade?
Sociologisch → geldt overal en altijd dezelfde definitie?
,Ecologisch → welke factoren spelen een rol en op welke niveaus?
1992: Wet op de jeugdhulpverlening
- hulpverlening zo tijdig mogelijk, zo licht mogelijk en zo dicht mogelijk bij huis
Kritiek: gebrek aan preventieve daadkracht door jeugdhulpverlening
RAAK-aanpak
Reflectie- en actiegroep aanpak kindermishandeling
5 niveaus:
1. Algemene preventie voor iedereen
2. Preventie voor gezinnen in risicosituaties
3. Specifieke preventie gericht op ouders en kinderen die op grond van individuele
risicofactoren geselecteerd worden
4. Ingrijpen bij vroege signalen gericht op individuele gezinnen
5. Daadwerkelijke bescherming en hulpverlening bij vermoedens of constatering van
kindermishandeling
Nieuwe actieplan (2012-2016)
1. voorkomen
2. krachten bundelen door multidisciplinaire aanpak
3. Aanpakken van fysieke mishandeling en seksueel misbruik
Cicchetti: developmental psychopathology
Wat is de leeftijd en ontwikkelingsniveau van het kind?
- Wat is dankindermishandeling?
- gevolgen op verschillende leeftijden?
- Is iets leeftijdsadequaat?
Verschillende typen
Omission = nalaten van iets
- Fysieke verwaarlozing
- Emotionele verwaarlozing
- Verwaarlozing van het onderwijs
Commission = actief schade toebrengen
- Fysieke mishandeling
- Emotionele mishandeling
- Seksuele mishandeling
Fysieke mishandeling: alle vormen van lichamelijk geweld tegen het kind, zoals slaan,
schoppen, bijten, knijpen, krabben, het toebrengen van brandwonden of het kind laten
vallen.
Bijzondere vormen zijn het shaken-baby syndroom, pediatric condition falsification en
meisjesbesnijdenis
Shaken-baby syndrome
- ook wel: abusive head trauma
- Schudden van baby → hersen- en huidbeschadiging
- < 2 jaar (meestal < 6 mnd)
- Oorzaak: vaak onmacht van ouder
,Pediatric condition falsification
- ouders maken kind opzettelijk ziek of beweren dat ze ziek zijn
Foetale mishandeling
- wanneer de moeder tijdens de zwangerschap het kind blootstelt aan risico’s
NODOK: nader onderzoek naar de doodsoorzaak van kinderen
- kan blijken dat er sprake is van een strafbaar feit
Pedagogische tik: verschillende standpunten
- Voor jonge kinderen is het belangrijk om grenzen te leren accepteren
- Vanaf de leeftijd dat ze gaan onderzoeken moeten ze worden beschermd tegen de
gevaren van bijvoorbeeld een hete kachel of stopcontact. Bovendien moet hun
bijgebracht dat ze niet altijd hun zin krijgen. door frustraties te leren verwerken
worden het geen kleine tirannetjes
- Wat leert een kind er dan van? Als we er vanuit gaan dat kinderen vooral gedrag
leren door het af te kijken van anderen in hun omgeving, dan kan je stellen dat een
kind leert dat slaan soms geoorloofd is om een ander te laten doen wat je wilt.
→ het kind leert geen beter alternatief, beter gedrag
Nederlandse wetgeving (sinds 2007 verboden):
Onder verzorging en opvoeding worden mede verstaan de zorg en de verantwoordelijkheid
voor het geestelijk en lichamelijk welzijn en de veiligheid van het kind alsmede het
bevorderen van de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid. In de verzorging en opvoeding van
het kind passen de ouders geen geestelijk of lichamelijk geweld of enige andere
vernederende behandeling toe.
Fysiek straffen (Finse studie, 1983)
Mensen die fysiek gestraft waren meer:
- Alcohol
- Depressie
- Psychische problemen
- Schizotypische persoonlijkheid
- Echtscheidingen
- Suïcidepogingen
→ Na het verbieden met de wet zorgt voor een afname van mishandeling
Meta-analyse
Allemaal studies over de hele wereld naar de effecten van spanking en physical abuse
Hoe verder van de 0-lijn, hoe meer negatieve effecten
- Totale effect: beide vormen hebben significant negatieve effecten op de ontwikkeling
Overall effect - verschillende uitkomsten
Kinderen: Problemen moraalontwikkeling, agressie, antisociaal gedrag,externaliserende en
internaliserende problemen, psychische problemen, negatieve ouder–kind relatie,
verminderde cognitieve ontwikkeling, negatief zelfbeeld en risico op mishandeling
Volwassenen: antisociaal gedrag, psychische problemen, en een positieve houding tav
slaan
, Dus: fysiek straffen
- niet effectief
- Beangstigend
- Meer probleemgedrag, minder gehoorzaamheid
- Langere termijn: meer psychische problemen, criminaliteit
- Geeft verhoogd risico op mishandeling
Seksueel misbruik: Alle seksuele aanrakingen of handelingen die een volwassenen een kind
oprdring. Door het lichamelijke of relationele overwicht, de emotionele druk, of door dwang
en geweld van de volwassene kan het kind die aanrakingen niet weigeren.
- Onderscheidt zich van de andere vormen van kindermishandeling, doordat een
aanzienlijk deel van de gevallen van seksueel misbruik wordt gepleegd buiten het
gezin, door personen die met kinderen werken, vrienden
- Seksueel geweld tegen kinderen kan vele vormen aannemen (denk ook aan
technologische ontwikkelingen)
Fysieke (lichamelijke) verwaarlozing: Bij fysieke verwaarlozing komen ouders of opvoeders
gedurende langere tijd onvoldoende tegemoet aan de lichamelijke basisbehoeften van het
kind. Het krijgt niet de zorg en verzorging waar het gezien zijn leeftijd en ontwikkeling
behoefte en recht op heeft.
- Smerige omgeving, niet naar de dokter gaan, kind voor zichzelf laten zorgen,
blootstellen aan gevaarlijke situaties, geen toezicht
Emotionele (psychische) mishandeling: Van psychische of emotionele mishandeling is
sprake wanneer ouders of andere opvoeders met hun houding en hun gedrag afwijzing en
vijandigheid uitstralen tegenover het kind.
- Uitschelden, pesten, kleineren, opzettelijk bang maken of te hoge eisen stellen
Emotionele (psychische) verwaarlozing: Bij psychische of emotionele verwaarlozing schieten
de ouders of opvoeders doorlopend tekort in het geven van positieve aandacht aan het kind.
Daarmee negeren ze structureel de basale behoeften van het kind aan liefde, warmte,
geborgenheid en steun. Ook overbescherming, waardoor kinderen belast worden met
emotionele afhankelijkheid.
Emotionele mishandeling en verwaarlozing - Criteria Glaser (2002) (tentamenstof)
- Emotionele mishandeling en verwaarlozing gaat over de relatie tussen ouder en kind
- De interacties beschrijven / karakteriseren de relatie
- De interacties zijn of kunnen schadelijk zijn, die de oorzaak zijn van de
psychologische / emotionele gezondheid en ontwikkeling van het kind
Framework
A child is:
1. Een persoon die bestaat
- Emotioneel onbeschikbaar, niet-responsief en negeren / afwijzen
2. Een kind met eigen attributies
- Negatieve attributies and misattributies op het gedrag van het kind (onschuldig
gedrag bestraffen)
Universiteit Leiden
Keuzevak
College 1 - introductie, geschiedenis en definities
Geschiedenis
Oudste bewijs van kindermishandeling- 2000 jaar oud
- kindje uit Egypte met gebroken botten
- Slechte voeding
- Ook al in die tijd sprake van kindermischandeling
Casus Mary Ellen Wilson (1874)
- Bekende rechtszaak kindermishandeling
- Society for the prevention of cruelty to animals was er al en heeft invloed kunnen
uitoefenen
- 1875: oprichting society for the prevention of cruelty to children
- In Nederland: 1899 bond Kinderbescherming
- 1905: Kinderwetten, opvoeden werd een plicht, ouders moesten er zijn voor hun
kinderen
Battered child syndrome (tentamenstof)
- kempe (1962)
- Kindermishandeling: clinical condition with diagnosable medical and physical
symptoms resulting from deliberate physical assault
- De verwondingen die hij zag kwamen niet overeen met het verhaal van ouders
- Botbreuken vertellen wat het kind niet durft te vertellen
- Röntgenapparaat als bewijs
- Hij geeft ook tips in het artikel hoe je daarmee om moet gaan
Reactie op Kempe’s onderzoek
In 1961, at the annual meeting of the American Academy of Pediatrics, Kempe chaired a
plenary session on “The Battered Child Syndrome.” It concluded in silence as the
pediatricians filed out of the auditorium. This was information that they did not want to
believe and that they were not yet ready to hear (Krugman, 2013)
→ niet onze taak
Defintie: Kindermishandeling is elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of
gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of
andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of
van onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt
berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van fysiek of
psychisch letsel.
Verschillende perspectieven
Medisch → fysiek letsel?
Juridisch → is er sprake van schade?
Sociologisch → geldt overal en altijd dezelfde definitie?
,Ecologisch → welke factoren spelen een rol en op welke niveaus?
1992: Wet op de jeugdhulpverlening
- hulpverlening zo tijdig mogelijk, zo licht mogelijk en zo dicht mogelijk bij huis
Kritiek: gebrek aan preventieve daadkracht door jeugdhulpverlening
RAAK-aanpak
Reflectie- en actiegroep aanpak kindermishandeling
5 niveaus:
1. Algemene preventie voor iedereen
2. Preventie voor gezinnen in risicosituaties
3. Specifieke preventie gericht op ouders en kinderen die op grond van individuele
risicofactoren geselecteerd worden
4. Ingrijpen bij vroege signalen gericht op individuele gezinnen
5. Daadwerkelijke bescherming en hulpverlening bij vermoedens of constatering van
kindermishandeling
Nieuwe actieplan (2012-2016)
1. voorkomen
2. krachten bundelen door multidisciplinaire aanpak
3. Aanpakken van fysieke mishandeling en seksueel misbruik
Cicchetti: developmental psychopathology
Wat is de leeftijd en ontwikkelingsniveau van het kind?
- Wat is dankindermishandeling?
- gevolgen op verschillende leeftijden?
- Is iets leeftijdsadequaat?
Verschillende typen
Omission = nalaten van iets
- Fysieke verwaarlozing
- Emotionele verwaarlozing
- Verwaarlozing van het onderwijs
Commission = actief schade toebrengen
- Fysieke mishandeling
- Emotionele mishandeling
- Seksuele mishandeling
Fysieke mishandeling: alle vormen van lichamelijk geweld tegen het kind, zoals slaan,
schoppen, bijten, knijpen, krabben, het toebrengen van brandwonden of het kind laten
vallen.
Bijzondere vormen zijn het shaken-baby syndroom, pediatric condition falsification en
meisjesbesnijdenis
Shaken-baby syndrome
- ook wel: abusive head trauma
- Schudden van baby → hersen- en huidbeschadiging
- < 2 jaar (meestal < 6 mnd)
- Oorzaak: vaak onmacht van ouder
,Pediatric condition falsification
- ouders maken kind opzettelijk ziek of beweren dat ze ziek zijn
Foetale mishandeling
- wanneer de moeder tijdens de zwangerschap het kind blootstelt aan risico’s
NODOK: nader onderzoek naar de doodsoorzaak van kinderen
- kan blijken dat er sprake is van een strafbaar feit
Pedagogische tik: verschillende standpunten
- Voor jonge kinderen is het belangrijk om grenzen te leren accepteren
- Vanaf de leeftijd dat ze gaan onderzoeken moeten ze worden beschermd tegen de
gevaren van bijvoorbeeld een hete kachel of stopcontact. Bovendien moet hun
bijgebracht dat ze niet altijd hun zin krijgen. door frustraties te leren verwerken
worden het geen kleine tirannetjes
- Wat leert een kind er dan van? Als we er vanuit gaan dat kinderen vooral gedrag
leren door het af te kijken van anderen in hun omgeving, dan kan je stellen dat een
kind leert dat slaan soms geoorloofd is om een ander te laten doen wat je wilt.
→ het kind leert geen beter alternatief, beter gedrag
Nederlandse wetgeving (sinds 2007 verboden):
Onder verzorging en opvoeding worden mede verstaan de zorg en de verantwoordelijkheid
voor het geestelijk en lichamelijk welzijn en de veiligheid van het kind alsmede het
bevorderen van de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid. In de verzorging en opvoeding van
het kind passen de ouders geen geestelijk of lichamelijk geweld of enige andere
vernederende behandeling toe.
Fysiek straffen (Finse studie, 1983)
Mensen die fysiek gestraft waren meer:
- Alcohol
- Depressie
- Psychische problemen
- Schizotypische persoonlijkheid
- Echtscheidingen
- Suïcidepogingen
→ Na het verbieden met de wet zorgt voor een afname van mishandeling
Meta-analyse
Allemaal studies over de hele wereld naar de effecten van spanking en physical abuse
Hoe verder van de 0-lijn, hoe meer negatieve effecten
- Totale effect: beide vormen hebben significant negatieve effecten op de ontwikkeling
Overall effect - verschillende uitkomsten
Kinderen: Problemen moraalontwikkeling, agressie, antisociaal gedrag,externaliserende en
internaliserende problemen, psychische problemen, negatieve ouder–kind relatie,
verminderde cognitieve ontwikkeling, negatief zelfbeeld en risico op mishandeling
Volwassenen: antisociaal gedrag, psychische problemen, en een positieve houding tav
slaan
, Dus: fysiek straffen
- niet effectief
- Beangstigend
- Meer probleemgedrag, minder gehoorzaamheid
- Langere termijn: meer psychische problemen, criminaliteit
- Geeft verhoogd risico op mishandeling
Seksueel misbruik: Alle seksuele aanrakingen of handelingen die een volwassenen een kind
oprdring. Door het lichamelijke of relationele overwicht, de emotionele druk, of door dwang
en geweld van de volwassene kan het kind die aanrakingen niet weigeren.
- Onderscheidt zich van de andere vormen van kindermishandeling, doordat een
aanzienlijk deel van de gevallen van seksueel misbruik wordt gepleegd buiten het
gezin, door personen die met kinderen werken, vrienden
- Seksueel geweld tegen kinderen kan vele vormen aannemen (denk ook aan
technologische ontwikkelingen)
Fysieke (lichamelijke) verwaarlozing: Bij fysieke verwaarlozing komen ouders of opvoeders
gedurende langere tijd onvoldoende tegemoet aan de lichamelijke basisbehoeften van het
kind. Het krijgt niet de zorg en verzorging waar het gezien zijn leeftijd en ontwikkeling
behoefte en recht op heeft.
- Smerige omgeving, niet naar de dokter gaan, kind voor zichzelf laten zorgen,
blootstellen aan gevaarlijke situaties, geen toezicht
Emotionele (psychische) mishandeling: Van psychische of emotionele mishandeling is
sprake wanneer ouders of andere opvoeders met hun houding en hun gedrag afwijzing en
vijandigheid uitstralen tegenover het kind.
- Uitschelden, pesten, kleineren, opzettelijk bang maken of te hoge eisen stellen
Emotionele (psychische) verwaarlozing: Bij psychische of emotionele verwaarlozing schieten
de ouders of opvoeders doorlopend tekort in het geven van positieve aandacht aan het kind.
Daarmee negeren ze structureel de basale behoeften van het kind aan liefde, warmte,
geborgenheid en steun. Ook overbescherming, waardoor kinderen belast worden met
emotionele afhankelijkheid.
Emotionele mishandeling en verwaarlozing - Criteria Glaser (2002) (tentamenstof)
- Emotionele mishandeling en verwaarlozing gaat over de relatie tussen ouder en kind
- De interacties beschrijven / karakteriseren de relatie
- De interacties zijn of kunnen schadelijk zijn, die de oorzaak zijn van de
psychologische / emotionele gezondheid en ontwikkeling van het kind
Framework
A child is:
1. Een persoon die bestaat
- Emotioneel onbeschikbaar, niet-responsief en negeren / afwijzen
2. Een kind met eigen attributies
- Negatieve attributies and misattributies op het gedrag van het kind (onschuldig
gedrag bestraffen)
