Geschiedenis van het
sociologisch denken
Les 1
Voorwaarden voor het ontstaan van de wetenschap
Opkomst wetenschap
Opkomst van het individu en individualisme
- Het besef dat mensen zich als individu zien en beschrijven
Opkomst territoriale staat
Opkomst grote markten
- Je kent de mensen vaak niet die zaken verkopen
Europa “ontdekt” de wereld
Sociale krachte
- De verlichting
- Politieke en industriele revoluties
Opkomst van de wetenschap
Wetenschappelijke revolutie: verzet tegen traditioneel gezag
- Er was een grote dominantie van de kerk,
- Kennis verzamelen door directe observatie van de natuur: ze gingen niet meer alleen
aannemen wat de kerk zei, er werd zelf gekeken naar de natuur
- Bedoeling was om dan algemene wetten over natuurverschijnsels te vinden (vb: er
moet een algemene regel zijn en het kan niet zo zijn dat God dat zo heeft gewenst)
- Hiervan kan men dan voorspellingen maken (vb: vandaag was de zon op om 7u10,
morgen om 7u12; daar kan men verder voorspellingen van maken)
Wetenschappelijke methode: kennis door logica en evidentie
- Objectiviteit boven subjectiviteit
Subjectiviteit: “ik voel dat het zo gaat” vb: ik voel dat de zon vandaag vroeg
opstond
Objectiviteit: wat er gemeten wordt en hoe het is
- Bewijsvoering boven bijgeloof
, Als je geen bewijzen hebt, kan je geen claim maken & geen bewijs maken
Wetenschappers moeten dus objectiviteit en bewijsvoering boven de andere
zaken zetten!
Opkomst van individu en individualisme
Verlichting en contractfilosofie
- Vrije individuen die elkaar ontmoeten en dan een contract sluiten
Er zijn dus al individuen die beseffen dat ze individuen zijn en vrij zijn
- Menselijke waardigheid (kant): deze is onaanraakbaar
Protestantisme
- Er kan een persoonlijke relatie worden aangegaan met god, er is geen priester enzo
nodig
Katholieke kerk
- Alle sl in de wereld door traditionele familieclans gedomineerd werden, het belang
van relaties enzo
Vroeger zou men zeggen “ik ben zoon van een schoenmaker”, er was niet echt
een besef van individualsime
Axiale godsdiensten en filosofie
- Idee van gerechtigheid, algemeen belang (het is belangrijk voor iedereen),
egalitarisme
Opkomst van de soevereine, territoriale staat
Vrede van westfalen
- Einde van 30 jarige oorlog
- Er was nog niet echt een staatsysteem, het was een lappendeken
- Vanaf 1648 kunnen we van een staatsysteem spreken (ongeveer); vanaf dan is er een
legitiem geweldsmonopolie
Legitiem geweldsmonopolie
- Enkel de staat mag geweld gebruiken, als je niet hoort tot de staat ben je een
crimineel
Positief recht
- Het is van mensen gemaakt (ipv natuurrecht of het recht van de sterkeren of
goddelijk recht) door sociale instituties
Bureaucratie, bestuur, ambtenaren
- Ambtenaren die voor de staat werken en loyaal zijn
, - Hoe functioneert een staat? Hoe bestuur je een staat?
Het leger moet loyaal zijn…
Nationaaleconomie en begroting
- Je moet aan inkomsten komen (door belastingen ofzo)
- Vb mercantilisme: het idee dat je meer export doet dan import, zo een overschot
produceert en dat wordt geinvesteerd in paleizen of legers ofzo
Bevolkingsstatistiek
- Hoeveel mensen wonen er in een stad, hoe oud zijn ze…
Eisen voor legitimiteit van de overheid
Nationalisme
-
Al deze zaken zijn ultra-rationele zaken, deze zorgden voor de opkomst van de
soevereine staat
Opkomst van grote markten
Geldeconomie, interest en samengesteld interest
Kapitalisme
- Economisch systeem (volledig onnatuurlijk; je vond dat nooit terug in de wereld
vroeger, dat werd nooit gedaan): uit geld, opnieuw geld maken
- Interest enzo spelen grote rol
IR
- Technologische vooruitgang
Arbeidsdeling, organisatie, logistiek
- Arbeidsdeling: het arbeid verdelen om meer te produceren enzo
Rationeel gedrag (kosten en baten)
- De menselijke gedragingen kunnen bepaald worden door rationeel gedrag
Obv kosten en baten
Rational choice theory
Handel met onbekenden
- Contractuele handel met mensen (gesellschaft)
- Geen contractuele handel (gemeinschaft): vb handel met je vriendin ofzo (haar iets
kopen ofzo)
, Europa “ontdekt” de wereld
Perceptie van moderniteit en beschaving door contrast met primitieve samenlevingen
- Ze krijgen het gevoel dat zij beschaafd zijn en de andere primitief
Denkbeeld van sociale evolutie, stadia, vooruitgang
- Denkbeeld dat we ooit ook zo waren maar dat we nu modern zijn
- Denkbeeld dat ze versch stadia nog moeten doorlopen
De europeanen zijn al in complexe stadia
Belang van culturele identiteit: wie zijn wij?
- Verlichting en romantisme speelde hier een grote rol
- “We moeten meer in eenheid met de natuur leven”
Kolonialisme en imperialisme op wereldschaal
- Deze bestaan al sinds ontstaan wereld, het nieuwe is dat het op wereldschaal is
- Kolonialisme: wat nieuw is, is de combinatie met de territoriale staat en de grote
markten
Uit huidige perspectief
- Orientalisme: wij zijn de beschaving en de rest is primitief (oriental)
- Het westen en de rest
Rassenideologie en pseudowetenschappen
- De superioriteit van bepaalde rassen
De verluichting
Intellectuele stroming
- Radicale veranderingen in denken:
Belangrijke figuren: descartes, spinoza
- De contractfilosofen
- Charles de montesqieu
- Immanuel kant
Radicale transformatie
- De wereld is gwn statisch en gevormd door god -> veranderbare wereld
- Van god dienen naar mensheid dienen
Klemtoon op individue, vrije wil, kritisch denken
- Descartes: cogito ergo sum
- Kant: denk zelfstandig!!
sociologisch denken
Les 1
Voorwaarden voor het ontstaan van de wetenschap
Opkomst wetenschap
Opkomst van het individu en individualisme
- Het besef dat mensen zich als individu zien en beschrijven
Opkomst territoriale staat
Opkomst grote markten
- Je kent de mensen vaak niet die zaken verkopen
Europa “ontdekt” de wereld
Sociale krachte
- De verlichting
- Politieke en industriele revoluties
Opkomst van de wetenschap
Wetenschappelijke revolutie: verzet tegen traditioneel gezag
- Er was een grote dominantie van de kerk,
- Kennis verzamelen door directe observatie van de natuur: ze gingen niet meer alleen
aannemen wat de kerk zei, er werd zelf gekeken naar de natuur
- Bedoeling was om dan algemene wetten over natuurverschijnsels te vinden (vb: er
moet een algemene regel zijn en het kan niet zo zijn dat God dat zo heeft gewenst)
- Hiervan kan men dan voorspellingen maken (vb: vandaag was de zon op om 7u10,
morgen om 7u12; daar kan men verder voorspellingen van maken)
Wetenschappelijke methode: kennis door logica en evidentie
- Objectiviteit boven subjectiviteit
Subjectiviteit: “ik voel dat het zo gaat” vb: ik voel dat de zon vandaag vroeg
opstond
Objectiviteit: wat er gemeten wordt en hoe het is
- Bewijsvoering boven bijgeloof
, Als je geen bewijzen hebt, kan je geen claim maken & geen bewijs maken
Wetenschappers moeten dus objectiviteit en bewijsvoering boven de andere
zaken zetten!
Opkomst van individu en individualisme
Verlichting en contractfilosofie
- Vrije individuen die elkaar ontmoeten en dan een contract sluiten
Er zijn dus al individuen die beseffen dat ze individuen zijn en vrij zijn
- Menselijke waardigheid (kant): deze is onaanraakbaar
Protestantisme
- Er kan een persoonlijke relatie worden aangegaan met god, er is geen priester enzo
nodig
Katholieke kerk
- Alle sl in de wereld door traditionele familieclans gedomineerd werden, het belang
van relaties enzo
Vroeger zou men zeggen “ik ben zoon van een schoenmaker”, er was niet echt
een besef van individualsime
Axiale godsdiensten en filosofie
- Idee van gerechtigheid, algemeen belang (het is belangrijk voor iedereen),
egalitarisme
Opkomst van de soevereine, territoriale staat
Vrede van westfalen
- Einde van 30 jarige oorlog
- Er was nog niet echt een staatsysteem, het was een lappendeken
- Vanaf 1648 kunnen we van een staatsysteem spreken (ongeveer); vanaf dan is er een
legitiem geweldsmonopolie
Legitiem geweldsmonopolie
- Enkel de staat mag geweld gebruiken, als je niet hoort tot de staat ben je een
crimineel
Positief recht
- Het is van mensen gemaakt (ipv natuurrecht of het recht van de sterkeren of
goddelijk recht) door sociale instituties
Bureaucratie, bestuur, ambtenaren
- Ambtenaren die voor de staat werken en loyaal zijn
, - Hoe functioneert een staat? Hoe bestuur je een staat?
Het leger moet loyaal zijn…
Nationaaleconomie en begroting
- Je moet aan inkomsten komen (door belastingen ofzo)
- Vb mercantilisme: het idee dat je meer export doet dan import, zo een overschot
produceert en dat wordt geinvesteerd in paleizen of legers ofzo
Bevolkingsstatistiek
- Hoeveel mensen wonen er in een stad, hoe oud zijn ze…
Eisen voor legitimiteit van de overheid
Nationalisme
-
Al deze zaken zijn ultra-rationele zaken, deze zorgden voor de opkomst van de
soevereine staat
Opkomst van grote markten
Geldeconomie, interest en samengesteld interest
Kapitalisme
- Economisch systeem (volledig onnatuurlijk; je vond dat nooit terug in de wereld
vroeger, dat werd nooit gedaan): uit geld, opnieuw geld maken
- Interest enzo spelen grote rol
IR
- Technologische vooruitgang
Arbeidsdeling, organisatie, logistiek
- Arbeidsdeling: het arbeid verdelen om meer te produceren enzo
Rationeel gedrag (kosten en baten)
- De menselijke gedragingen kunnen bepaald worden door rationeel gedrag
Obv kosten en baten
Rational choice theory
Handel met onbekenden
- Contractuele handel met mensen (gesellschaft)
- Geen contractuele handel (gemeinschaft): vb handel met je vriendin ofzo (haar iets
kopen ofzo)
, Europa “ontdekt” de wereld
Perceptie van moderniteit en beschaving door contrast met primitieve samenlevingen
- Ze krijgen het gevoel dat zij beschaafd zijn en de andere primitief
Denkbeeld van sociale evolutie, stadia, vooruitgang
- Denkbeeld dat we ooit ook zo waren maar dat we nu modern zijn
- Denkbeeld dat ze versch stadia nog moeten doorlopen
De europeanen zijn al in complexe stadia
Belang van culturele identiteit: wie zijn wij?
- Verlichting en romantisme speelde hier een grote rol
- “We moeten meer in eenheid met de natuur leven”
Kolonialisme en imperialisme op wereldschaal
- Deze bestaan al sinds ontstaan wereld, het nieuwe is dat het op wereldschaal is
- Kolonialisme: wat nieuw is, is de combinatie met de territoriale staat en de grote
markten
Uit huidige perspectief
- Orientalisme: wij zijn de beschaving en de rest is primitief (oriental)
- Het westen en de rest
Rassenideologie en pseudowetenschappen
- De superioriteit van bepaalde rassen
De verluichting
Intellectuele stroming
- Radicale veranderingen in denken:
Belangrijke figuren: descartes, spinoza
- De contractfilosofen
- Charles de montesqieu
- Immanuel kant
Radicale transformatie
- De wereld is gwn statisch en gevormd door god -> veranderbare wereld
- Van god dienen naar mensheid dienen
Klemtoon op individue, vrije wil, kritisch denken
- Descartes: cogito ergo sum
- Kant: denk zelfstandig!!
