Inleiding
Centrale vragen
Staat journalistiek in dienst van de democratie?
- Wat is de mythe en wat is de uiteindelijke relatie tussen de twee?
➢ Bv. Trump (“media is the enemy of the state”) → maar is uitraard fout
- Je moet altijd de media kunnen bekritiseren zonder als de slechte te worden gezien
Is de democratie essentieel voor journalistiek?
- Ja & nee
➢ Soort journalistiek in België? → wel essentieel
➢ Als je er geld uit wilt halen dan heb je geen democratie nodig
➢ In veel landen waar er geen democratie is er een perfect vloeiende mediasysteem
Journalistiek x Democratie
1. Hoe zou het zijn met de democratie
Daarvoor wordt er gebruik gemaakt van de “Democracy Index”
→ Die is samengesteld o.b.v. 60 indicatoren in 5 categorieën (Als een organisatie wil nagaan of een
land een democratie is of niet worden er gebruikt gemaakt van die indicatoren)
1) Verkiezingsproces en pluralisme
➢ De voorwaarde van het houden van vrije en eerlijke verkiezingen, en het voldoen aan
daarmee verband houdende aspecten van politieke vrijheid
2) Burgerlijke vrijheden
➢ Alle moderne definities, met uitzondering van de meest minimalistische, beschouwen
ook burgerlijke vrijheden als een vitaal onderdeel van wat vaak "liberale democratie"
wordt genoemd.
1
, ➢ Het beginsel van de bescherming van de fundamentele rechten van de mens wordt
algemeen aanvaard. Het is vervat in grondwetten over de gehele wereld, alsmede in het
Handvest van de Verenigde Naties en in internationale overeenkomsten zoals de Slotakte
van Helsinki (de Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa).
➔ Tot de fundamentele mensenrechten behoren de vrijheid van meningsuiting en de
persvrijheid; de vrijheid van godsdienst; de vrijheid van vergadering en vereniging;
en het recht op een behoorlijke rechtsgang.
➢ Alle democratieën zijn systemen waarin de burgers vrijelijk politieke besluiten nemen bij
meerderheid van stemmen. Maar de heerschappij van de meerderheid is niet
noodzakelijk democratisch.
➔ In een democratie moet de meerderheidsregel gepaard gaan met waarborgen voor
de individuele mensenrechten en de rechten van minderheden.
3) Werking van de overheid
➢ Als democratisch genomen besluiten niet (kunnen) worden uitgevoerd, dan heeft het
begrip democratie niet veel zin
➔ De OH moet deftig werken
4) Politieke cultuur
➢ Een cultuur van passiviteit en apathie - een gehoorzame en volgzame burger - is niet in
overeenstemming met democratie.
➢ Het verkiezingsproces verdeelt de bevolking periodiek in winnaars en verliezers.
➢ Een succesvolle democratische politieke cultuur houdt in dat de verliezende partijen en
hun aanhangers het oordeel van de kiezers aanvaarden en een vreedzame
machtsoverdracht mogelijk maken
➔ Een politieke cultuur heeft ook een deel van die participatie nodig
➔ Deels participatie, maar deels ook idee dat wanneer de stemmen geteld worden de
tegenpartij er zich bij neerlegt
5) Participatie
➢ Is ook een noodzakelijke component, want apathie en onthouding zijn vijanden van de
democratie. Zelfs maatregelen die voornamelijk gericht zijn op de processen van de
representatieve, liberale democratie omvatten (zij het onvoldoende of ontoereikend)
enkele aspecten van participatie.
➢ In een democratie is de overheid slechts één element in een sociaal weefsel van vele en
uiteenlopende instellingen, politieke organisaties en verenigingen. Burgers kunnen niet
worden verplicht deel te nemen aan het politieke proces, en het staat hen vrij hun
ongenoegen te uiten door niet deel te nemen.
➢ Een gezonde democratie vereist echter de actieve, vrij gekozen deelname van burgers
aan het openbare leven. Democratieën floreren wanneer burgers bereid zijn deel te
nemen aan het publieke debat, vertegenwoordigers te kiezen en lid te worden van
politieke partijen.
➔ Zonder deze brede, duurzame participatie begint de democratie te verdorren en
wordt zij het domein van kleine, selecte groepen
Je kunt een democratie heel minimalistisch invullen, maar ook maximalistisch (OH moet interesse
aanwakkeren)
2
,Zie ppt voor democratische staat van de wereld
De situatie is niet veel verbeterd t.o.v.
die van vorige jaar…
België zit op de 36 plaats
➔ Status quo in België
2. Hoe zou het zijn met de journalistiek
Er wordt gekeken naar
- De onafhankelijkheid van de media
- Wettelijk
➢ Persvrijheid in de wet
- Infrastructuur
➢ Bv. is er voldoende internet?
- Mogelijke opsluiting, mishandeling, … van journalisten
→ De meesten Europese landen doen het goed (met België op de 23ste plek)
- Minpunten in België zijn:
➢ Fraude
➢ Vele manifestaties; Journalisten door die manifesteerders of politie aangevallen
➢ Veel klachten binnengekomen de laatste jaren bij vakbond van journalisten
- Pluspunten in België
➢ Hoge betrouwbaarheid journalisten
➢ Media sector krijgt weinig politieke druk
→ Het is iets heel confronterend omdat journalisten worden vermoord of opgesloten
3
, Hoe zien medialeiders (redacteuren, CEO’s en digitale leiders) het komende jaar?
- De grootste bezorgdheden:
➢ Stijgende kosten (inflatie)
➢ Minder belangstelling van adverteerders
➢ Een stagnering van de abonnementenverkoop
➔ Inkomsten diversifiëren
➔ Abonnementen bundelen
➔ Uitgevers zullen zich grotendeels focussen op apps zoals TikTok dan Twitter of
Facebook
Hoe kijken medialeiders naar 2021?
- 76% hebben door Covid -19 hun plannen voor een digitale transitie versneld
➢ meer werken op afstand
➢ snellere omschakeling naar op de lezer gerichte bedrijfsmodellen
- Online abonnementen verkopen wordt belangrijker dan advertenties. Gemiddelde 4
inkomstenbronnen zullen nodig zijn om rendabel te zijn
- 50% heeft vertrouwen in de toekomst van de journalistiek en is bezorgd over
➢ de toename van desinformatie
➢ aanvallen op journalisten
➢ financiële duurzaamheid van kleinere nieuwsmedia
Deel 1 – Journalistiek in democratische theorie
Als je aan journalistiek denkt, denk je aan democratie
- De verbinding is al vaak bekritiseerd geweest
➢ Journalistiek en democratie is nog steeds sterk verbonden en heeft niet altijd veel
nuance dat zou moeten gebeuren
➢ De link tussen de twee blijft zeer theoretisch en die gaan we ontrafelen
We gaan kijken naar de relatie tussen de twee
4
Centrale vragen
Staat journalistiek in dienst van de democratie?
- Wat is de mythe en wat is de uiteindelijke relatie tussen de twee?
➢ Bv. Trump (“media is the enemy of the state”) → maar is uitraard fout
- Je moet altijd de media kunnen bekritiseren zonder als de slechte te worden gezien
Is de democratie essentieel voor journalistiek?
- Ja & nee
➢ Soort journalistiek in België? → wel essentieel
➢ Als je er geld uit wilt halen dan heb je geen democratie nodig
➢ In veel landen waar er geen democratie is er een perfect vloeiende mediasysteem
Journalistiek x Democratie
1. Hoe zou het zijn met de democratie
Daarvoor wordt er gebruik gemaakt van de “Democracy Index”
→ Die is samengesteld o.b.v. 60 indicatoren in 5 categorieën (Als een organisatie wil nagaan of een
land een democratie is of niet worden er gebruikt gemaakt van die indicatoren)
1) Verkiezingsproces en pluralisme
➢ De voorwaarde van het houden van vrije en eerlijke verkiezingen, en het voldoen aan
daarmee verband houdende aspecten van politieke vrijheid
2) Burgerlijke vrijheden
➢ Alle moderne definities, met uitzondering van de meest minimalistische, beschouwen
ook burgerlijke vrijheden als een vitaal onderdeel van wat vaak "liberale democratie"
wordt genoemd.
1
, ➢ Het beginsel van de bescherming van de fundamentele rechten van de mens wordt
algemeen aanvaard. Het is vervat in grondwetten over de gehele wereld, alsmede in het
Handvest van de Verenigde Naties en in internationale overeenkomsten zoals de Slotakte
van Helsinki (de Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa).
➔ Tot de fundamentele mensenrechten behoren de vrijheid van meningsuiting en de
persvrijheid; de vrijheid van godsdienst; de vrijheid van vergadering en vereniging;
en het recht op een behoorlijke rechtsgang.
➢ Alle democratieën zijn systemen waarin de burgers vrijelijk politieke besluiten nemen bij
meerderheid van stemmen. Maar de heerschappij van de meerderheid is niet
noodzakelijk democratisch.
➔ In een democratie moet de meerderheidsregel gepaard gaan met waarborgen voor
de individuele mensenrechten en de rechten van minderheden.
3) Werking van de overheid
➢ Als democratisch genomen besluiten niet (kunnen) worden uitgevoerd, dan heeft het
begrip democratie niet veel zin
➔ De OH moet deftig werken
4) Politieke cultuur
➢ Een cultuur van passiviteit en apathie - een gehoorzame en volgzame burger - is niet in
overeenstemming met democratie.
➢ Het verkiezingsproces verdeelt de bevolking periodiek in winnaars en verliezers.
➢ Een succesvolle democratische politieke cultuur houdt in dat de verliezende partijen en
hun aanhangers het oordeel van de kiezers aanvaarden en een vreedzame
machtsoverdracht mogelijk maken
➔ Een politieke cultuur heeft ook een deel van die participatie nodig
➔ Deels participatie, maar deels ook idee dat wanneer de stemmen geteld worden de
tegenpartij er zich bij neerlegt
5) Participatie
➢ Is ook een noodzakelijke component, want apathie en onthouding zijn vijanden van de
democratie. Zelfs maatregelen die voornamelijk gericht zijn op de processen van de
representatieve, liberale democratie omvatten (zij het onvoldoende of ontoereikend)
enkele aspecten van participatie.
➢ In een democratie is de overheid slechts één element in een sociaal weefsel van vele en
uiteenlopende instellingen, politieke organisaties en verenigingen. Burgers kunnen niet
worden verplicht deel te nemen aan het politieke proces, en het staat hen vrij hun
ongenoegen te uiten door niet deel te nemen.
➢ Een gezonde democratie vereist echter de actieve, vrij gekozen deelname van burgers
aan het openbare leven. Democratieën floreren wanneer burgers bereid zijn deel te
nemen aan het publieke debat, vertegenwoordigers te kiezen en lid te worden van
politieke partijen.
➔ Zonder deze brede, duurzame participatie begint de democratie te verdorren en
wordt zij het domein van kleine, selecte groepen
Je kunt een democratie heel minimalistisch invullen, maar ook maximalistisch (OH moet interesse
aanwakkeren)
2
,Zie ppt voor democratische staat van de wereld
De situatie is niet veel verbeterd t.o.v.
die van vorige jaar…
België zit op de 36 plaats
➔ Status quo in België
2. Hoe zou het zijn met de journalistiek
Er wordt gekeken naar
- De onafhankelijkheid van de media
- Wettelijk
➢ Persvrijheid in de wet
- Infrastructuur
➢ Bv. is er voldoende internet?
- Mogelijke opsluiting, mishandeling, … van journalisten
→ De meesten Europese landen doen het goed (met België op de 23ste plek)
- Minpunten in België zijn:
➢ Fraude
➢ Vele manifestaties; Journalisten door die manifesteerders of politie aangevallen
➢ Veel klachten binnengekomen de laatste jaren bij vakbond van journalisten
- Pluspunten in België
➢ Hoge betrouwbaarheid journalisten
➢ Media sector krijgt weinig politieke druk
→ Het is iets heel confronterend omdat journalisten worden vermoord of opgesloten
3
, Hoe zien medialeiders (redacteuren, CEO’s en digitale leiders) het komende jaar?
- De grootste bezorgdheden:
➢ Stijgende kosten (inflatie)
➢ Minder belangstelling van adverteerders
➢ Een stagnering van de abonnementenverkoop
➔ Inkomsten diversifiëren
➔ Abonnementen bundelen
➔ Uitgevers zullen zich grotendeels focussen op apps zoals TikTok dan Twitter of
Hoe kijken medialeiders naar 2021?
- 76% hebben door Covid -19 hun plannen voor een digitale transitie versneld
➢ meer werken op afstand
➢ snellere omschakeling naar op de lezer gerichte bedrijfsmodellen
- Online abonnementen verkopen wordt belangrijker dan advertenties. Gemiddelde 4
inkomstenbronnen zullen nodig zijn om rendabel te zijn
- 50% heeft vertrouwen in de toekomst van de journalistiek en is bezorgd over
➢ de toename van desinformatie
➢ aanvallen op journalisten
➢ financiële duurzaamheid van kleinere nieuwsmedia
Deel 1 – Journalistiek in democratische theorie
Als je aan journalistiek denkt, denk je aan democratie
- De verbinding is al vaak bekritiseerd geweest
➢ Journalistiek en democratie is nog steeds sterk verbonden en heeft niet altijd veel
nuance dat zou moeten gebeuren
➢ De link tussen de twee blijft zeer theoretisch en die gaan we ontrafelen
We gaan kijken naar de relatie tussen de twee
4
