Begrippenlijst middeleeuwse geschiedenis D2
Religieuze vernieuwing (C7 + H6)
Misstanden kerk en 1. Algemene verlapping religieuze toewijding.
klooster ca. 1050 2. Te wereldlijk: nadruk op beheer van landgoederen, politieke en
administratieve taken bij de koning.
3. Banden met de aristocratie (grote geschenken, bemoeienis benoeming
geestelijken).
Paus Leo IX Aangesteld door koning Hendrik III (laat bemoeienis van de wereldlijke macht
zien.
Investituur Iemand bekleden met de uiterlijke tekens van zijn ambtelijke waardigheid.
- Geestelijk investituur: staf en ring.
Wereldlijk investituur: zwaard of scepter.
Investituurstrijd Paus kan zich niet vinden in het feit dat de wereldlijke macht geestelijken kon
benoemen. Alleen hij mocht de geestelijke investituur doen. Zowel Hendrik IV
als Gregorius VII excommuniceren elkaar, waarna Hendrik IV naar Canossa gaat
om zich te verzoenen. Afspraken Duitsers niet meer exclusief alleen keizer.
Daarbij moest de keizer geschikt zijn in de ogen van de paus en moest hij hem
gehoorzamen. Zo probeerde de paus ook zeggenschap te vergaren bij de
keizersbenoeming.
Concordaat van Worms Definitief einde van de investituurstrijd. Geestelijk investituur gebeurt niet meer
1122 door vorsten, alleen maar door priesters verbonden aan een dom. Bisschoppen
worden gekozen door de belangrijkste geestelijken uit het gebied.
Hoe hervormen? - Lekeninvloed weg bij aanstelling clerus.
- Hele clerus celibatair.
- Kloosterregels streng en zuiver.
- Strijd tegen ketters en ongelovigen.
Verkiezing bisschoppen Paus wordt gekozen door geestelijkheid en volk van Rome tot 1059. Hierna
en positie paus wordt de paus gekozen door de clerus van Rome (= college van kardinalen).
Rijkskerk-systeem Stelselmatige inschakeling van (aarts)bisschoppen (en abten) bij het wereldlijke
bestuur van het Duitse Rijk door hen te bekleden met grafelijke macht.
Opvattingen hoogste 1. Hiërocratisch: paus hoogste gezag.
macht 2. Caesaropapisch: keizer hoogste gezag.
3. Dualisme: elk een eigen sfeer.
Pauselijke bureaucratie - Heilig college (college van kardinalen)
- Kanselarij (secretariaat)
- Apostolische kamer (financiën)
- Penitentie (rechtspraak)
- Audiëntie (overige rechtspraak)
- Legaten (gezanten)
Simonie Verbod op kopen van kerkelijke ambten.
Nicolaïsme Handhaving van het celibaat na ontvangst.
Soorten kloosterwezen 1. Kanunniken: priesters die als monniken bij elkaar gaan leven volgens de
regels van Augustinus.
2. Bedelmonniken: leven van bedelen in de stad en zijn betrokken bij
liefdadigheidswerk. Houden zich vooral bezig met natuurfilosofie.
3. Lekenbeweging: kloosterachtig leven door leken. Leggen geen
kloostergelofte af, maar leven wel bij elkaar volgens bepaalde regels.
4. Kartuizers: zeer streng, verbod om op bezoek te gaan.
5. Cisterciënzers: ook zeer streng. Ontstond een soort gebarentaal door
, het strenge zwijgverbod.
6. Premonstratenzers/norbertijnen: leven volgens de regels van
Benedictus gekoppeld aan kerken. Regulieren kanunniken.
7. Religieuze ridderordes
Klooster van Cluny 1. Het succes waarmee zij haar hervormingsstreven wist over te brengen
op talrijke bestaande en nieuwe kloostergemeenschappen.
2. De abdij was onttrokken aan zowel bisschoppelijke supervisie als aan
elke vorm van wereldlijk gezag. De abdij genoot directe protectie van de
paus.
3. Cluny onderhield een bijzondere relatie met de paus en met de
voornaamste apostelen (Petrus en Paulus). Dit door het hebben van
relieken. Een gang van pelgrims naar Cluny was een alternatief voor de
bedevaart naar Rome geworden.
4. Cluny groeide spoedig uit tot een centrum van geleerdheid en
intellectuele vorming. De abten genoten een grote faam binnen de
christenheid. Hun advies werd zeer op prijs gesteld.
Imitatio Christi Behoefte je eigen leven zo veel mogelijk in het leven van Christus na te bootsen.
Vita apostolica Het leven van de apostelen volgen.
Corpus mysticum Christus Meer aandacht aan de sacramenten, zoals de hosti en wijn. Daadwerkelijk
transformatie naar vlees en bloed van Christus (transsubstantiatie).
Pax Christi Christus staat voor vrede, dus de gemeenschap moet dit naleven.
Pastorale revolutie Gewone leken voelden zich meer betrokken bij het christendom. Bijvoorbeeld
actief deelnemen aan het geloof. Hebben daarom meer kennis over wat de
christelijke boodschap is.
- Beter geïnformeerd.
- Activistisch ten opzichte van de sacramenten.
- ‘Democratisering’ heiligheid.
- Christenheid wordt militanter.
Uitsluiten en afwijzen van anderen.
Europese expansie en de commerciële revolutie, 900-1350 (C8 + H7)
Rijken Fatimiedenrijk:
- Egypte
- Culturele bloei
- Te maken met expansie van de Seldjoekse
Turken.
Seldjoekse Turken ondernamen veel expansie, maar het
was moeilijk om de vestiging van het gezag te
behouden.
Byzantijnse Rijk verliest territoria aan Normandiërs en
Seldjoekse Turken. Machtsverschuiving van keizers naar
lokale potentaten.
Kruistochten Einde 11e eeuw naar het ‘Heilige Land’. Is een expeditie, heilige oorlog, met
toestemming van de paus. Iedereen die meedoet heeft de gelofte van de
kruisvaarder afgelegd. Kruisvaarder krijgt privileges en beloningen.
Paus Urbanus II Roept te Clermont de eerste kruistocht op. De meesten die in Klein-Azië terecht
kwamen werden vermoord of als slaaf verkocht door de Turken. Er werd snel
bedacht dat de kruistocht alleen voor ridders was weggelegd.
Kruistochten naar het 1. 1095-1099 Jeruzalem.
Religieuze vernieuwing (C7 + H6)
Misstanden kerk en 1. Algemene verlapping religieuze toewijding.
klooster ca. 1050 2. Te wereldlijk: nadruk op beheer van landgoederen, politieke en
administratieve taken bij de koning.
3. Banden met de aristocratie (grote geschenken, bemoeienis benoeming
geestelijken).
Paus Leo IX Aangesteld door koning Hendrik III (laat bemoeienis van de wereldlijke macht
zien.
Investituur Iemand bekleden met de uiterlijke tekens van zijn ambtelijke waardigheid.
- Geestelijk investituur: staf en ring.
Wereldlijk investituur: zwaard of scepter.
Investituurstrijd Paus kan zich niet vinden in het feit dat de wereldlijke macht geestelijken kon
benoemen. Alleen hij mocht de geestelijke investituur doen. Zowel Hendrik IV
als Gregorius VII excommuniceren elkaar, waarna Hendrik IV naar Canossa gaat
om zich te verzoenen. Afspraken Duitsers niet meer exclusief alleen keizer.
Daarbij moest de keizer geschikt zijn in de ogen van de paus en moest hij hem
gehoorzamen. Zo probeerde de paus ook zeggenschap te vergaren bij de
keizersbenoeming.
Concordaat van Worms Definitief einde van de investituurstrijd. Geestelijk investituur gebeurt niet meer
1122 door vorsten, alleen maar door priesters verbonden aan een dom. Bisschoppen
worden gekozen door de belangrijkste geestelijken uit het gebied.
Hoe hervormen? - Lekeninvloed weg bij aanstelling clerus.
- Hele clerus celibatair.
- Kloosterregels streng en zuiver.
- Strijd tegen ketters en ongelovigen.
Verkiezing bisschoppen Paus wordt gekozen door geestelijkheid en volk van Rome tot 1059. Hierna
en positie paus wordt de paus gekozen door de clerus van Rome (= college van kardinalen).
Rijkskerk-systeem Stelselmatige inschakeling van (aarts)bisschoppen (en abten) bij het wereldlijke
bestuur van het Duitse Rijk door hen te bekleden met grafelijke macht.
Opvattingen hoogste 1. Hiërocratisch: paus hoogste gezag.
macht 2. Caesaropapisch: keizer hoogste gezag.
3. Dualisme: elk een eigen sfeer.
Pauselijke bureaucratie - Heilig college (college van kardinalen)
- Kanselarij (secretariaat)
- Apostolische kamer (financiën)
- Penitentie (rechtspraak)
- Audiëntie (overige rechtspraak)
- Legaten (gezanten)
Simonie Verbod op kopen van kerkelijke ambten.
Nicolaïsme Handhaving van het celibaat na ontvangst.
Soorten kloosterwezen 1. Kanunniken: priesters die als monniken bij elkaar gaan leven volgens de
regels van Augustinus.
2. Bedelmonniken: leven van bedelen in de stad en zijn betrokken bij
liefdadigheidswerk. Houden zich vooral bezig met natuurfilosofie.
3. Lekenbeweging: kloosterachtig leven door leken. Leggen geen
kloostergelofte af, maar leven wel bij elkaar volgens bepaalde regels.
4. Kartuizers: zeer streng, verbod om op bezoek te gaan.
5. Cisterciënzers: ook zeer streng. Ontstond een soort gebarentaal door
, het strenge zwijgverbod.
6. Premonstratenzers/norbertijnen: leven volgens de regels van
Benedictus gekoppeld aan kerken. Regulieren kanunniken.
7. Religieuze ridderordes
Klooster van Cluny 1. Het succes waarmee zij haar hervormingsstreven wist over te brengen
op talrijke bestaande en nieuwe kloostergemeenschappen.
2. De abdij was onttrokken aan zowel bisschoppelijke supervisie als aan
elke vorm van wereldlijk gezag. De abdij genoot directe protectie van de
paus.
3. Cluny onderhield een bijzondere relatie met de paus en met de
voornaamste apostelen (Petrus en Paulus). Dit door het hebben van
relieken. Een gang van pelgrims naar Cluny was een alternatief voor de
bedevaart naar Rome geworden.
4. Cluny groeide spoedig uit tot een centrum van geleerdheid en
intellectuele vorming. De abten genoten een grote faam binnen de
christenheid. Hun advies werd zeer op prijs gesteld.
Imitatio Christi Behoefte je eigen leven zo veel mogelijk in het leven van Christus na te bootsen.
Vita apostolica Het leven van de apostelen volgen.
Corpus mysticum Christus Meer aandacht aan de sacramenten, zoals de hosti en wijn. Daadwerkelijk
transformatie naar vlees en bloed van Christus (transsubstantiatie).
Pax Christi Christus staat voor vrede, dus de gemeenschap moet dit naleven.
Pastorale revolutie Gewone leken voelden zich meer betrokken bij het christendom. Bijvoorbeeld
actief deelnemen aan het geloof. Hebben daarom meer kennis over wat de
christelijke boodschap is.
- Beter geïnformeerd.
- Activistisch ten opzichte van de sacramenten.
- ‘Democratisering’ heiligheid.
- Christenheid wordt militanter.
Uitsluiten en afwijzen van anderen.
Europese expansie en de commerciële revolutie, 900-1350 (C8 + H7)
Rijken Fatimiedenrijk:
- Egypte
- Culturele bloei
- Te maken met expansie van de Seldjoekse
Turken.
Seldjoekse Turken ondernamen veel expansie, maar het
was moeilijk om de vestiging van het gezag te
behouden.
Byzantijnse Rijk verliest territoria aan Normandiërs en
Seldjoekse Turken. Machtsverschuiving van keizers naar
lokale potentaten.
Kruistochten Einde 11e eeuw naar het ‘Heilige Land’. Is een expeditie, heilige oorlog, met
toestemming van de paus. Iedereen die meedoet heeft de gelofte van de
kruisvaarder afgelegd. Kruisvaarder krijgt privileges en beloningen.
Paus Urbanus II Roept te Clermont de eerste kruistocht op. De meesten die in Klein-Azië terecht
kwamen werden vermoord of als slaaf verkocht door de Turken. Er werd snel
bedacht dat de kruistocht alleen voor ridders was weggelegd.
Kruistochten naar het 1. 1095-1099 Jeruzalem.
