Begrippenlijst Nederlandse Geschiedenis (D1)
De uitvinding van Nederland
Robert Fruin Introduceerde Vaderlandse Geschiedenis op de universiteit Leiden.
Karel V Was de eerste die het lappendeken van hertogdommen en steden zonder
nationale overheid verenigde en werd erkent als rechtmatige vorst. Hij
erft de Bourgondische hertogdommen in de 15 e eeuw. Hij maakt deel uit
van het Habsburgse Rijk en is in Gent geboren (dus hij komt uit de
Nederlanden).
Pragmatieke Sanctie Nederlandse gewesten zullen voor altijd een eenheid blijven.
1549
Zeventien Gewesten Hebben allemaal een ander verleden, andere wetten, privileges, een
andere cultuur, etc. Onderling heerst er veel strijd tussen de gewesten.
Het is dus totaal niet logisch dat zij een politieke eenheid gaan vormen.
Vanaf 1549 zijn zij verbonden aan de Habsburgse Dynastie.
Integratie van de - Recht wordt gecodificeerd (verschillende wetten gecombineerd).
Nederlanden - Centrale rechtbank in Mechelen (‘Grote Raad’).
- Vorm van bureaucratie / centralisering.
- Gedeeld financieel systeem met één munt: Carolusgulden.
- Geen integratie met andere delen van de samengestelde
monarchie. Alleen eenheid binnen de Nederlanden.
Rijk van Karel V
Wat betekent dit voor Ze zijn wel onderdaan van Karel V, maar voelen zich geen Nederlander.
de burgers in de Men profiteert veel van de economische samenwerking in de
Nederlanden? samengestelde monarchie. Men heeft geen stem, maar wordt wel
vertegenwoordigd in de Staten-Generaal, de vereniging van alle
gewesten. Landsheer is vaak afwezig, dus er is een landsvoogd.
Opvolgingskwestie De opvolging werkt anders in het Heilige Roomse Rijk dan in Spanje en
Italië. De broer van Karel V wordt daarom keizer in het Heilige Roomse
Rijk. Spanje en Italië vallen in de handel van Filips II.
Filips II Margaretha Gaat niet rondreizen, maar vestigt zich op één plek. Hij regeert per brief.
van Parma Hij maakt daarom zijn halfzus Margaretha van Parma de landvoogdes.
Kardinaal Granvelle geeft advies aan Margaretha. In 1564 wordt hij
afgezet door Filips II, omdat Margaretha hierom vraagt (hij is te veel bezig
met kettervervolgingen). In 1566 komen edelen met het Smeekschrift.
Margaretha stemt in en de kettervervolgingen worden opgeschort. Hierna
komen veel hagenpreken en uiteindelijk de Beeldenstorm.
80 jaar oorlog
1567 Alva Hertog van Alva komt naar de Nederlanden met een Spaans leger. In
1568 laat hij de edelen Horne en Egmont onthoofden, omdat hij hen niet
vertrouwde.
Historische visie 1. Religie weinig ruimte voor protestantisme.
oorzaak Opstand 2. Economie Nederlanden rijkste gewesten van de samengestelde
monarchie, zij moeten geld opbrengen voor oorlogsvoering.
3. Politiek schending vrijheden/privileges door een afwezige
landsheer.
4. Toeval? er is niet één gemeenschappelijke agenda. Enige waar
de Nederlanden het over eens zijn is wat ze niet willen.
Katalysator broeien - Raad van Beroerten (Bloedraad)
, van onvrede 1567- - Willem van Oranje vlucht naar Duitsland
1570 - Dictatoriaal bewind Staten-Generaal buiten spel gezet.
- Nieuwe belastingen: op bezit en op winst.
- De Nederlanden gepacificeerd.
Raad van Beroerten Een speciaal ingestelde rechtbank om een beleid van straf en repressie
te kunnen voeren.
Willem van Oranje Was naar Duitsland gevlucht toen de edelen Horne en Egmont werden
onthoofd. Hij leeft in ballingschap en probeert Duitse troepen te werven.
Eerste militaire campagnes mislukken. Hij is wel heel sterk in
propaganda: hij introduceerde het idee van een vaderland. Zijn politieke
ideeën waren niet altijd even duidelijk, maar wilde wel religieuze
tolerantie en geen kettervervolgingen.
De Watergeuzen Werden gesteund door Willem van Oranje. Kregen van hem kaperbrieven:
hiermee mochten zij schepen overmeesteren in de naam van Oranje.
Waren vooral vrijbuiters die de handel en scheepsvaart van Spanje
verstoorde. Na de aanval op Den Briel kreeg men twee keuzes: of je doet
de poorten open voor de watergeuzen, of voor de Spaanse troepen.
Hierna opende vele steden hun poorten voor de geuzen.
Alva’s reactie - Strafcampagnes in het zuiden en oosten.
- Belegering van ommuurde steden.
- Ontzet van steden: Spanjaarden verjagen of buitenhouden.
Spaanse Furie 1576 De kosten voor de Spaanse schatkist stijgen snel, de inkomsten komen
niet meer uit de rijke gewesten. Als gevolg hiervan worden soldaten
slecht of niet betaald. Uiteindelijk trekken zij plunderend door de
zuidelijke Nederlanden heen (vooral Antwerpen). Dit leidt tot de eis dat
Spaanse soldaten de zuidelijke Nederlanden moeten verlaten.
Pacificatie van Gent Noordelijke gewesten mogen protestants zijn. Alle 17 gewesten zijn het
1576 eens met deze oplossing. Onderling op veel aspecten is er geen
consensus, alleen dat de Spanjaarden moeten vertrekken is iedereen het
over eens. De Staten-Generaal wordt weer als hoogste
gemeenschappelijk gezag erkend.
Alteratie van Amsterdam kiest nu ook de kant van Willem van Oranje. De adel kiest
Amsterdam 1578 alleen juist nog de kant van Filips II, vooral in het zuiden blijft men nog
erg loyaal.
De machtsgreep van de calvinisten zorgde ervoor dat de katholieke
regering werd afgezet.
Unie van Atrecht 1579 Katholieke gewesten verklaren zich loyaal aan Filips II.
Unie van Utrecht 1579 Protestante en opstandige gewesten verklaren zich loyaal aan elkaar en
niet aan Filips II. Holland, Zeeland, Utrecht, Ommelanden, Brabant,
Vlaanderen, Gelre en Friesland spreken af dat zij:
- Gezamenlijk oorlog voeren.
- Geen afzonderlijke vredesovereenkomsten sluiten.
- Geschillen onderling oplossen.
- Religie per gewest wordt geregeld, meer er is vrijheid van
geweten.
Plakkaat van De gewesten gaan nog één keer met Filips II praten, maar hij wil niet
Verlatinghe 1588 toegeven. De Unie van Utrecht breekt daarom met Filips II.
Een andere vorst? Tot het in 1588 eindigt bij een Republiek hebben de Nederlanden nog 2x
geprobeerd een buitenlandse vorst aan te stellen. De Hertog van Anjou
mislukt in 1583: niet alle gewesten willen hem en hij is te militair
gedrukt.
Alessandro Farnese Nieuwe landsvoogd in het Zuiden. Is een goede bestuurder en een goede
van Parma militair. Is veel coulanter dan hertog van Alva. Protestanten moeten
vertrekken of ze bekeren zich. Geen keiharde repressie.
Val van Antwerpen In de handen van Farnese, met dezelfde keuze: of je vertrekt of je bekeert
1585 je. Meerderheid rijke Antwerpse bevolking vertrekken naar Holland.
Spaanse Armada 1588 De vloot waarmee de Spaanse koning Filips II tijdens de Spaans-Engelse
Oorlog probeerde Engeland binnen te vallen.
Economische groei, Misoogsten in Zuid-Europa worden opgelost door de Republiek. Zij
1590-1609 exporteren Baltisch graan tegen een hoge prijs. Zuiderlingen uit
Antwerpen etc. nemen kennis en kapitaal mee: Amsterdam groeit uit tot
het centrum punt van de handel. Eerste reizen naar Azië in 1595-1597:
zuiderlingen investeren hierin.
Militaire vernieuwing - Regelmatige betaling van troepen.
De uitvinding van Nederland
Robert Fruin Introduceerde Vaderlandse Geschiedenis op de universiteit Leiden.
Karel V Was de eerste die het lappendeken van hertogdommen en steden zonder
nationale overheid verenigde en werd erkent als rechtmatige vorst. Hij
erft de Bourgondische hertogdommen in de 15 e eeuw. Hij maakt deel uit
van het Habsburgse Rijk en is in Gent geboren (dus hij komt uit de
Nederlanden).
Pragmatieke Sanctie Nederlandse gewesten zullen voor altijd een eenheid blijven.
1549
Zeventien Gewesten Hebben allemaal een ander verleden, andere wetten, privileges, een
andere cultuur, etc. Onderling heerst er veel strijd tussen de gewesten.
Het is dus totaal niet logisch dat zij een politieke eenheid gaan vormen.
Vanaf 1549 zijn zij verbonden aan de Habsburgse Dynastie.
Integratie van de - Recht wordt gecodificeerd (verschillende wetten gecombineerd).
Nederlanden - Centrale rechtbank in Mechelen (‘Grote Raad’).
- Vorm van bureaucratie / centralisering.
- Gedeeld financieel systeem met één munt: Carolusgulden.
- Geen integratie met andere delen van de samengestelde
monarchie. Alleen eenheid binnen de Nederlanden.
Rijk van Karel V
Wat betekent dit voor Ze zijn wel onderdaan van Karel V, maar voelen zich geen Nederlander.
de burgers in de Men profiteert veel van de economische samenwerking in de
Nederlanden? samengestelde monarchie. Men heeft geen stem, maar wordt wel
vertegenwoordigd in de Staten-Generaal, de vereniging van alle
gewesten. Landsheer is vaak afwezig, dus er is een landsvoogd.
Opvolgingskwestie De opvolging werkt anders in het Heilige Roomse Rijk dan in Spanje en
Italië. De broer van Karel V wordt daarom keizer in het Heilige Roomse
Rijk. Spanje en Italië vallen in de handel van Filips II.
Filips II Margaretha Gaat niet rondreizen, maar vestigt zich op één plek. Hij regeert per brief.
van Parma Hij maakt daarom zijn halfzus Margaretha van Parma de landvoogdes.
Kardinaal Granvelle geeft advies aan Margaretha. In 1564 wordt hij
afgezet door Filips II, omdat Margaretha hierom vraagt (hij is te veel bezig
met kettervervolgingen). In 1566 komen edelen met het Smeekschrift.
Margaretha stemt in en de kettervervolgingen worden opgeschort. Hierna
komen veel hagenpreken en uiteindelijk de Beeldenstorm.
80 jaar oorlog
1567 Alva Hertog van Alva komt naar de Nederlanden met een Spaans leger. In
1568 laat hij de edelen Horne en Egmont onthoofden, omdat hij hen niet
vertrouwde.
Historische visie 1. Religie weinig ruimte voor protestantisme.
oorzaak Opstand 2. Economie Nederlanden rijkste gewesten van de samengestelde
monarchie, zij moeten geld opbrengen voor oorlogsvoering.
3. Politiek schending vrijheden/privileges door een afwezige
landsheer.
4. Toeval? er is niet één gemeenschappelijke agenda. Enige waar
de Nederlanden het over eens zijn is wat ze niet willen.
Katalysator broeien - Raad van Beroerten (Bloedraad)
, van onvrede 1567- - Willem van Oranje vlucht naar Duitsland
1570 - Dictatoriaal bewind Staten-Generaal buiten spel gezet.
- Nieuwe belastingen: op bezit en op winst.
- De Nederlanden gepacificeerd.
Raad van Beroerten Een speciaal ingestelde rechtbank om een beleid van straf en repressie
te kunnen voeren.
Willem van Oranje Was naar Duitsland gevlucht toen de edelen Horne en Egmont werden
onthoofd. Hij leeft in ballingschap en probeert Duitse troepen te werven.
Eerste militaire campagnes mislukken. Hij is wel heel sterk in
propaganda: hij introduceerde het idee van een vaderland. Zijn politieke
ideeën waren niet altijd even duidelijk, maar wilde wel religieuze
tolerantie en geen kettervervolgingen.
De Watergeuzen Werden gesteund door Willem van Oranje. Kregen van hem kaperbrieven:
hiermee mochten zij schepen overmeesteren in de naam van Oranje.
Waren vooral vrijbuiters die de handel en scheepsvaart van Spanje
verstoorde. Na de aanval op Den Briel kreeg men twee keuzes: of je doet
de poorten open voor de watergeuzen, of voor de Spaanse troepen.
Hierna opende vele steden hun poorten voor de geuzen.
Alva’s reactie - Strafcampagnes in het zuiden en oosten.
- Belegering van ommuurde steden.
- Ontzet van steden: Spanjaarden verjagen of buitenhouden.
Spaanse Furie 1576 De kosten voor de Spaanse schatkist stijgen snel, de inkomsten komen
niet meer uit de rijke gewesten. Als gevolg hiervan worden soldaten
slecht of niet betaald. Uiteindelijk trekken zij plunderend door de
zuidelijke Nederlanden heen (vooral Antwerpen). Dit leidt tot de eis dat
Spaanse soldaten de zuidelijke Nederlanden moeten verlaten.
Pacificatie van Gent Noordelijke gewesten mogen protestants zijn. Alle 17 gewesten zijn het
1576 eens met deze oplossing. Onderling op veel aspecten is er geen
consensus, alleen dat de Spanjaarden moeten vertrekken is iedereen het
over eens. De Staten-Generaal wordt weer als hoogste
gemeenschappelijk gezag erkend.
Alteratie van Amsterdam kiest nu ook de kant van Willem van Oranje. De adel kiest
Amsterdam 1578 alleen juist nog de kant van Filips II, vooral in het zuiden blijft men nog
erg loyaal.
De machtsgreep van de calvinisten zorgde ervoor dat de katholieke
regering werd afgezet.
Unie van Atrecht 1579 Katholieke gewesten verklaren zich loyaal aan Filips II.
Unie van Utrecht 1579 Protestante en opstandige gewesten verklaren zich loyaal aan elkaar en
niet aan Filips II. Holland, Zeeland, Utrecht, Ommelanden, Brabant,
Vlaanderen, Gelre en Friesland spreken af dat zij:
- Gezamenlijk oorlog voeren.
- Geen afzonderlijke vredesovereenkomsten sluiten.
- Geschillen onderling oplossen.
- Religie per gewest wordt geregeld, meer er is vrijheid van
geweten.
Plakkaat van De gewesten gaan nog één keer met Filips II praten, maar hij wil niet
Verlatinghe 1588 toegeven. De Unie van Utrecht breekt daarom met Filips II.
Een andere vorst? Tot het in 1588 eindigt bij een Republiek hebben de Nederlanden nog 2x
geprobeerd een buitenlandse vorst aan te stellen. De Hertog van Anjou
mislukt in 1583: niet alle gewesten willen hem en hij is te militair
gedrukt.
Alessandro Farnese Nieuwe landsvoogd in het Zuiden. Is een goede bestuurder en een goede
van Parma militair. Is veel coulanter dan hertog van Alva. Protestanten moeten
vertrekken of ze bekeren zich. Geen keiharde repressie.
Val van Antwerpen In de handen van Farnese, met dezelfde keuze: of je vertrekt of je bekeert
1585 je. Meerderheid rijke Antwerpse bevolking vertrekken naar Holland.
Spaanse Armada 1588 De vloot waarmee de Spaanse koning Filips II tijdens de Spaans-Engelse
Oorlog probeerde Engeland binnen te vallen.
Economische groei, Misoogsten in Zuid-Europa worden opgelost door de Republiek. Zij
1590-1609 exporteren Baltisch graan tegen een hoge prijs. Zuiderlingen uit
Antwerpen etc. nemen kennis en kapitaal mee: Amsterdam groeit uit tot
het centrum punt van de handel. Eerste reizen naar Azië in 1595-1597:
zuiderlingen investeren hierin.
Militaire vernieuwing - Regelmatige betaling van troepen.
