Samenvatting Orthopedagogische interventies semester 1 HoGent

ORTHOPEDAGOGISCHE METHODES EN
INTERVENTIES
HOOFDSTUK 1: PSYCHODYNAMISCHE ONTWIKKELINGSMODEL
VAN DOSEN
1. INLEIDING
1.1 GRONDLEGGER = ANTON DOSEN
 Kinderpsychiater & hoogleraar aan de universiteit van Nijmegen
 Introduceerde een ontwikkelingsdynamische & integratieve benadering,
om psychische problemen bij mensen met een beperking beter te
begrijpen & te behandelen
 Zijn gedachtengoed is gebouwd op basis van jarenlange praktijkervaring in
de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking

1.2 UITGANGSPRINCIPES
1) Integratieve benadering = om tegemoet te komen aan de complexiteit van
gedrags- & psychiatrische problemen bij personen met een verstandelijke
beperking, stelde hij een multidisciplinaire aanpak voor
- Belangrijk om zicht te krijgen op 4 dimensies:
o Psychische dimensie
o Biologische dimensie
o Sociale dimensie
o Ontwikkelingsdimensie
 Elk van deze vier dimensies staat met alle andere in verband
& ze beïnvloeden elkaar
2) Ontwikkelingsdynamische benadering = zicht hebben op het
ontwikkelingsaspect wordt gezien als een belangrijk hulpmiddel in het
stellen van een diagnose & het opzetten van een behandeling
- Op deze manier ontstond deze benadering, met de bedoeling om de
ontwikkelingsdynamiek met de bijhorende bio-psychosociale aspecten
van personen met psychische- & gedragsproblemen in kaart te brengen
- Het is dus een natuurlijk gegeven dat ons functioneren dynamisch
varieer, afhankelijk van hoe goed we ons voelen
3) Wist je dat…?
- We als begeleider de ontwikkeling van emoties kunnen stimuleren door
sensitief responsief te zijn ten aanzien van onze cliënten
= gevoelig zijn (sensitief) & daar adequaat op reageren (responsief)
- Cliënten voelen zich veilig
- Cliënten hebben een verminderde afleesbaarheid: het is voor
begeleiders/ouders van personen met een beperking soms moeilijk om
signalen juist te interpreteren, omdat deze signalen soms anders zijn,
subtieler, …

,Emotionele ontwikkeling Cognitieve ontwikkeling
 Stagnatie/blokkade  Kunnen
 Regressie  Aankunnen

Emoties – gedrag




Betekenis? Behoeften? Emotionele noden?
Hulpvraag? Welke ondersteuning?
 Emotionele ontwikkeling


Emotionele ontwikkeling = basis van de psychosociale ontwikkeling
 Universeel model: doelgroep- en werkveld overschrijdend
 Betekenis?

2. EMOTIONELE ONTWIKKELINGSFASEN
FASE 1 Adaptiefase
 0-6 maand
FASE 2 Eerste socialisatiefase
 6-18 maand
FASE 3 Eerste individuatiefase
 18-36 maand
FASE 4 Identificatiefase
 3-7 jaar
FASE 5 Realiteitsbewustwordingsfase
 7-12 jaar




5. Ego-differentiatie (moreel
4. Ego-vorming
ego) (morele
ontwikkeling)
3. Zelf-Ander differentiatie
2. Hechting
1. Psychofysiologische
homeostase



2.1 ADAPTIEFASE – HOMEOSTASE
 Van 0 tot 6 maand – diep (IQ < 20)
- Fysiologische aanpassing
- Sensorische integratie via zintuigen
- Ontdekken van structuren van ruimte, tijd en personen
- Bereiken van ‘homeostase’
- Homeostase (evenwicht) vs disregulatie (ontregeling)

,  Link Timmers Huigens: lichaamsgebonden ervaringsordening

BEGELEIDINGSTIPS  Samen ZIJN, beschikbaarheid
 Nabijheid en responsiviteit
 Ingaan op de primaire behoeften
 Bieden van veiligheid
COMMUNICATIE  Focus op non-verbale taal
 Focus op het ‘hier en nu’
ACTIVITEITEN  Doseren van prikkels
 Basale belevingsgerichte activiteiten
STRUCTUUR EN  Voorspelbaarheid & duidelijkheid
GRENZEN  Regelmaat & herkenbaarheid
 Begrenzen

2.2 EERSTE SOCIALISATIEFASE
 Hechting & basale veiligheid: 6 tot 18 maand – ernstig (IQ 25 tot 35)
- Fase van de symbiose (= samensmelting tussen kind & vaste
zorgfiguur)
- Angst voor vreemden, separatieangst
- Hechting aan transitionele objecten (bv. knuffels, doekjes, …)
- Objectpermanentie
- Onderzoekt de omgeving
- Ook wel gehechtheidsfase genoemd
- Vertrouwen vs wantrouwen
 Link Timmers Huigens: lichaamsgebonden ervaringsordening blijft de
hoofdordening, begin van associatief ordenen

BEGELEIDINGSTIPS  Nabijheid – (afstand)
 Transitionele objecten
 Geweldloze benadering!
COMMUNICATIE  Korte zinnen
 Intonatie!
 Hier & nu
ACTIVITEITEN  Eenvoudige, steeds terugkerende
activiteiten
 Samen doen!
STRUCTUUR EN GRENZEN  Duidelijke afspraken
 Begrenzing
 Veiligheid bieden door structuur en
voorspelbaarheid in omgeving (visuele
ondersteuning)

2.3 EERSTE INDIVIDUATIEFASE
 Van 18 tot 36 maand, matig IQ 35 tot 50
- Overgang WE-identity naar I-dentity
- Gevoel van overheersing over omgeving: basis voor de ego-
ontwikkeling
- Separatie-individuatie fase
- Interesse in leeftijdsgenoten
- Beginnend normerend gedrag
- Autonomie vs afhankelijkheid
 Link Timmers Huigens: associatieve ervaringsordening is dominant

BEGELEIDINGSTIPS  Begeleiding op afstand & als terugvalbasis

,  Beschermen & stimuleren van gedrag
 Ruimte creëren voor (mis-)lukken
COMMUNICATIE  Humor
 Blijvend aandacht voor non-verbale
communicatie
ACTIVITEITEN  Deelverantwoordelijkheid
 Activiteiten: ZELF doen!
 Portret, Ik-boek, levensboek
STRUCTUUR EN GRENZEN  Regels en consequenties
 Nog geen gewetensvorming dus straffen is
niet aan de orde

2.4 IDENTIFICATIEFASE
 Van 3-7 jaar. Matig tot Licht IQ 50 tot 70
 Initiatiefname - Relatievorming - Normbesef
- Afstand van zorgfiguren
- Identificatie met belangrijke anderen
- Keuzevorming
- Vorming van het geweten
- Differentiatie in de emoties
- Identificatie vs geremdheid
 Link Timmers Huigens: structurele ervaringsordening

BEGELEIDINGSTIPS  Uitnodigende en stimulerende
benadering
 Dagelijkse contacten
 Positieve feedback
 Voorbeeldfunctie
COMMUNICATIE  Actieve inbreng
 Dagelijkse gesprekken
 Aandacht voor onderscheid realiteit &
fantasie
ACTIVITEITEN  Ruimte voor eigen
verantwoordelijkheden
 Identiteitsversterkend
 Samenspel
STRUCTUUR EN GRENZEN  Duiding en onderhandeling

2.5 REALITEITSBEWUSTWORDINGSFASE
 Vanaf 7 jaar. Zwakbegaafd > IQ 70 (ontwikkelingsleeftijd + 12jaar)
 Realistisch & gezond zelfbeeld
 Moreel & politiek bewustzijn
 Focus op buitenwereld
 Zelfvertrouwen vs minderwaardigheid

BEGELEIDINGSTIPS  Ondersteunend &
inzichtgevende gesprekken
 Herinterpreteren van negatief
beleefde ervaringen
 Positief zelfbeeld opbouwen
COMMUNICATIE  Verbaliteit speelt een grote rol!
ACTIVITEITEN  Eigen verantwoordelijkheden
 Eigen plaats en rol binnen de
ruimere omgeving