PRAKTIJK
FYSIOTHERAPIE
Blok 2.3 – Neurorevalidatie
,INHOUDSOPGAVE
Onderzoek ............................................................................................................................................... 4
Meetinstrumenten ................................................................................................................................. 4
Motricity Index .................................................................................................................................. 4
Trunk Control test ............................................................................................................................. 4
Berg Balance Scale .......................................................................................................................... 5
Functional Ambulation Categories ................................................................................................... 9
Tien-meter Looptest ....................................................................................................................... 10
Frenchay arm test........................................................................................................................... 10
Modified Ashworth Scale ................................................................................................................ 11
Zes-minuten Wandeltest ................................................................................................................ 12
Nottingham Sensory Assessment .................................................................................................. 13
Spiegelen ........................................................................................................................................ 15
Timed Up & Go-Test ...................................................................................................................... 15
Ganganalyselijst Nijmegen ............................................................................................................. 16
Mini-BESTest.................................................................................................................................. 16
Borg Scale 6-20 – Parkinson specifiek .......................................................................................... 20
Top-topproef ................................................................................................................................... 20
Top-neusproef ................................................................................................................................ 21
Knie-hielproef ................................................................................................................................. 21
Retropulsie Test ............................................................................................................................. 21
Romberg Test ................................................................................................................................. 21
Inspectie ............................................................................................................................................. 22
Verplaatsen in bed ......................................................................................................................... 22
Omrollen: ruglig naar zijligging ....................................................................................................... 22
Van zijlig naar zit ............................................................................................................................ 22
Hammengang ................................................................................................................................. 22
Van zit tot stand .............................................................................................................................. 22
Opstaan uit stoel............................................................................................................................. 22
Gaan zitten in stoel ......................................................................................................................... 23
1
, Het gaan ......................................................................................................................................... 23
Opstaan van grond ......................................................................................................................... 23
Ademhaling ......................................................................................................................................... 23
Ademhaling opnemen .................................................................................................................... 24
Ausculteren ..................................................................................................................................... 24
Peakflow ......................................................................................................................................... 25
Saturatiemeting .............................................................................................................................. 25
MRC.................................................................................................................................................... 26
Behandeling .......................................................................................................................................... 27
Tonusregulatie .................................................................................................................................... 27
Transfers ............................................................................................................................................ 27
Opstaan uit de stoel ....................................................................................................................... 27
Opstaan uit bed .............................................................................................................................. 27
Tot zit komen .................................................................................................................................. 28
Van ruglig naar zijligging ................................................................................................................ 28
Van lig naar zit ................................................................................................................................ 28
Zitten ............................................................................................................................................... 29
Van zit naar zit ................................................................................................................................ 29
Ademhaling ......................................................................................................................................... 29
Verdiepen van de ademhaling ....................................................................................................... 29
Verlagen van de ademhaling.......................................................................................................... 30
(Op)hoesten .................................................................................................................................... 30
Versterken van de (hulp)ademhalingsmusculatuur........................................................................ 31
Verbeteren van de houding ............................................................................................................ 31
Acute (slappe) fase na een CVA ........................................................................................................ 31
Onderste extremiteit ....................................................................................................................... 31
Onderste extremiteit; passief in lig ................................................................................................. 32
Onderste extremiteit; opbouw in lig ................................................................................................ 32
Onderste extremiteit: opbouw in zit en stand ................................................................................. 32
Zit- en stabalans ................................................................................................................................. 32
2
,Arm- en handvaardigheden ................................................................................................................ 33
Zwachtelen van de voet ..................................................................................................................... 34
Lopen .................................................................................................................................................. 34
Cognitieve bewegingsstrategieën en cueïng ..................................................................................... 35
Schouder ............................................................................................................................................ 36
Schouderklachten ........................................................................................................................... 36
Spanning opbouwen ....................................................................................................................... 36
Oefentherapie ................................................................................................................................. 37
Behandelen op een instabiele ondergrond ........................................................................................ 38
Valpreventie ........................................................................................................................................ 38
Spiegeltherapie................................................................................................................................... 40
Huiswerkoefeningen ........................................................................................................................... 40
Voor mensen met (bijna) gehele verlamming van arm/been ......................................................... 40
Voor mensen met enige functie in arm/hand ................................................................................. 42
Voor mensen met bijna volledige functie van arm/been ................................................................ 44
Extra oefeningen ............................................................................................................................ 44
Specifieke, extra informatie ................................................................................................................ 47
3
,ONDERZOEK
MEETINSTRUMENTEN
MOTRICITY INDEX
Met de Motricity Index kan de mate van hemiplegie van zowel de armen als de benen
gemeten worden. Gekeken wordt naar de mogelijkheid willekeurig te bewegen dan wel naar
de maximale isometrische kracht van armen en benen. De test bestaat uit 6 bewegingen
verdeeld over 6 gewrichten. Een hoge score op de Motricity Index komt overeen met een
hoge mate van kracht.
De test wordt afgenomen wanneer de patiënt zit. Gekeken wordt naar de willekeurige
bewegingsactiviteit van arm en been. De gewenste beweging mag indien nodig worden
voorgedaan. Bij een volledige score van de arm (99 punten) en/of been (99 punten) mag 1
punt worden opgeteld. De ernst van de hemiplegie wordt berekend door (arm + been) te
delen door 2.
Activiteiten voor de arm zijn:
1. Pincetgreep: het vasthouden van een 2,5 centimeter blokje tussen duim en
wijsvinger.
2. Het willekeurig flecteren van de elleboog.
3. De schouder abduceren vanuit een 0 stand.
Activiteiten voor het been zijn:
4. Het op verzoek de enkel dorsaalflecteren vanuit maximale plantairflexie positie.
5. Het op verzoek extenderen van de knie vanuit 90.
6. Het op verzoek flecteren van de heup vanuit 90 flexiestand.
De beoordeling voor testitem 1 gaat als volgt:
0 punten: geen beweging.
11 punten: elke willekeurige beweging van vinger en/of duim.
19 punten: de patiënt pakt het blokje, maar het kan het niet optillen tegen de
zwaartekracht in.
22 punten: de patiënt pakt het blokje, maar kan het niet stevig vasthouden.
26 punten: de patiënt pakt het blokje op, maar kan het niet zo stevig vasthouden als
de niet-aangedane zijde.
33 punten: normale knijpkracht (in vergelijking met de niet-aangedane zijde).
De beoordeling voor testitem 2 t/m gaat als volgt:
0 punten: geen willekeurige beweging.
9 punten: willekeurige activiteit is palpabel.
14 punten: willekeurige beweging is zichtbaar, maar niet over de hele
bewegingsrange.
19 punten: willekeurige beweging is over de hele range mogelijk, maar niet tegen
een weerstand in.
25 punten: willekeurige beweging is tegen een weerstand in over de hele range of
motion mogelijk, maar is zwakker dan de niet-aangedane zijde.
33 punten: normale kracht (in vergelijking met de niet-aangedane zijde).
TRUNK CONTROL TEST
De Trunk Control Test evalueert de rompstabiliteit van CVA-patiënten. De TCT is
onderverdeeld in 4 tests, te weten: omrollen naar zwakkere zijde; omrollen naar sterkere
zijde; opkomen tot zit vanuit rugligging; balans in zittende positie gedurende 30 seconden.
4
, De test wordt gescoord met een ordinale driepuntschaal, waarbij een hoge score overeen
komt met beter functioneren.
Voor het uitvoeren van de test zijn een oefenbank/bed en een stopwatch nodig. De test
wordt afgenomen met de patiënt in rugligging. De ondergrond dient vlak te zijn in een
horizontale positie; een hoofdkussen is toegestaan. Indien er hekken aanwezig zijn, dienen
deze omlaag geplaatst te zijn.
Verbale instructie moet beperkt blijven tot de opdracht. Afzetten met de arm(en) is
toegestaan. Het trekken met de arm(en) wordt daarentegen wel als een compensatie
beschouwd. Het is niet toegestaan de patiënt een hand te geven ter ondersteuning. De test
mag worden uitgevoerd in de volgorde 1, 2, 4, 3.
De opdrachten zijn als volgt:
Opdracht 1: de patiënt wordt gevraagd op de paretische zijde te draaien.
Opdracht 2: de patiënt wordt gevraagd op de niet-paretische zijde te draaien. De
patiënt dient zowel met de schouders als het bekken volledig op de zij gedraaid te
zijn.
Opdracht 3: de patiënt wordt gevraagd 30 seconden op de bedrand te blijven zitten,
zonder daarbij de handen als steun te gebruiken. Voor een maximale score is het
toegestaan dat de handen op de benen van de patiënt liggen. De voeten van de
patiënt staan op de grond en er wordt geen steun gegeven middels een (rug)leuning.
Opdracht 4: de patiënt wordt gevraagd zonder zich ergens aan vast te houden, op
de rand van het bed te gaan zitten. Hoe en over welke zijde de patiënt tot zit komt,
wordt vrijgelaten.
De opdrachten worden als volgt beoordeeld:
0 punten: de patiënt kan de beweging niet uitvoeren.
12 punten: de patiënt kan de beweging uitvoeren, maar moet compensatie gebruiken
(bijvoorbeeld optrekken met handen en/of extra vast houden).
25 punten: de patiënt kan de bewegingen normaal uitvoeren.
BERG BALANCE SCALE
De Berg Balance Scale bevat 14 items die het evenwicht tijdens sta- en
transfervaardigheden middels een 5-punt schaal meten. De test vereist het handhaven van
evenwicht in verschillende uitgangshoudingen (staan, zitten) met verschillende opdrachten,
die zowel functies van de onderste extremiteit als ook functies van de bovenste extremiteit
testen.
Bij de Berg Balance Scale opgenomen in de KNGF-richtlijn Ziekte van Parkinson worden
tevens zeven testomstandigheden genoteerd en de algemene instructie is aangepast voor
de ziekte van Parkinson.
Voor het uitvoeren van de test zijn nodig:
Een stopwatch;
Een liniaal of meetlint van 25 centimeter;
2 stoelen (één met en één zonder armleuning);
Een krukje of opstapbankje van gemiddelde treehoogte.
1. VAN ZIT NAAR STAND
Materiaal: stoel met armleuningen.
Instructie: “Zou u op willen staan? Probeert u hierbij niet met uw handen te steunen.”
4 punten: de patiënt is in staat om tot stand te komen zonder op de handen te
steunen en is vervolgens in staat om los stil te staan.
5
FYSIOTHERAPIE
Blok 2.3 – Neurorevalidatie
,INHOUDSOPGAVE
Onderzoek ............................................................................................................................................... 4
Meetinstrumenten ................................................................................................................................. 4
Motricity Index .................................................................................................................................. 4
Trunk Control test ............................................................................................................................. 4
Berg Balance Scale .......................................................................................................................... 5
Functional Ambulation Categories ................................................................................................... 9
Tien-meter Looptest ....................................................................................................................... 10
Frenchay arm test........................................................................................................................... 10
Modified Ashworth Scale ................................................................................................................ 11
Zes-minuten Wandeltest ................................................................................................................ 12
Nottingham Sensory Assessment .................................................................................................. 13
Spiegelen ........................................................................................................................................ 15
Timed Up & Go-Test ...................................................................................................................... 15
Ganganalyselijst Nijmegen ............................................................................................................. 16
Mini-BESTest.................................................................................................................................. 16
Borg Scale 6-20 – Parkinson specifiek .......................................................................................... 20
Top-topproef ................................................................................................................................... 20
Top-neusproef ................................................................................................................................ 21
Knie-hielproef ................................................................................................................................. 21
Retropulsie Test ............................................................................................................................. 21
Romberg Test ................................................................................................................................. 21
Inspectie ............................................................................................................................................. 22
Verplaatsen in bed ......................................................................................................................... 22
Omrollen: ruglig naar zijligging ....................................................................................................... 22
Van zijlig naar zit ............................................................................................................................ 22
Hammengang ................................................................................................................................. 22
Van zit tot stand .............................................................................................................................. 22
Opstaan uit stoel............................................................................................................................. 22
Gaan zitten in stoel ......................................................................................................................... 23
1
, Het gaan ......................................................................................................................................... 23
Opstaan van grond ......................................................................................................................... 23
Ademhaling ......................................................................................................................................... 23
Ademhaling opnemen .................................................................................................................... 24
Ausculteren ..................................................................................................................................... 24
Peakflow ......................................................................................................................................... 25
Saturatiemeting .............................................................................................................................. 25
MRC.................................................................................................................................................... 26
Behandeling .......................................................................................................................................... 27
Tonusregulatie .................................................................................................................................... 27
Transfers ............................................................................................................................................ 27
Opstaan uit de stoel ....................................................................................................................... 27
Opstaan uit bed .............................................................................................................................. 27
Tot zit komen .................................................................................................................................. 28
Van ruglig naar zijligging ................................................................................................................ 28
Van lig naar zit ................................................................................................................................ 28
Zitten ............................................................................................................................................... 29
Van zit naar zit ................................................................................................................................ 29
Ademhaling ......................................................................................................................................... 29
Verdiepen van de ademhaling ....................................................................................................... 29
Verlagen van de ademhaling.......................................................................................................... 30
(Op)hoesten .................................................................................................................................... 30
Versterken van de (hulp)ademhalingsmusculatuur........................................................................ 31
Verbeteren van de houding ............................................................................................................ 31
Acute (slappe) fase na een CVA ........................................................................................................ 31
Onderste extremiteit ....................................................................................................................... 31
Onderste extremiteit; passief in lig ................................................................................................. 32
Onderste extremiteit; opbouw in lig ................................................................................................ 32
Onderste extremiteit: opbouw in zit en stand ................................................................................. 32
Zit- en stabalans ................................................................................................................................. 32
2
,Arm- en handvaardigheden ................................................................................................................ 33
Zwachtelen van de voet ..................................................................................................................... 34
Lopen .................................................................................................................................................. 34
Cognitieve bewegingsstrategieën en cueïng ..................................................................................... 35
Schouder ............................................................................................................................................ 36
Schouderklachten ........................................................................................................................... 36
Spanning opbouwen ....................................................................................................................... 36
Oefentherapie ................................................................................................................................. 37
Behandelen op een instabiele ondergrond ........................................................................................ 38
Valpreventie ........................................................................................................................................ 38
Spiegeltherapie................................................................................................................................... 40
Huiswerkoefeningen ........................................................................................................................... 40
Voor mensen met (bijna) gehele verlamming van arm/been ......................................................... 40
Voor mensen met enige functie in arm/hand ................................................................................. 42
Voor mensen met bijna volledige functie van arm/been ................................................................ 44
Extra oefeningen ............................................................................................................................ 44
Specifieke, extra informatie ................................................................................................................ 47
3
,ONDERZOEK
MEETINSTRUMENTEN
MOTRICITY INDEX
Met de Motricity Index kan de mate van hemiplegie van zowel de armen als de benen
gemeten worden. Gekeken wordt naar de mogelijkheid willekeurig te bewegen dan wel naar
de maximale isometrische kracht van armen en benen. De test bestaat uit 6 bewegingen
verdeeld over 6 gewrichten. Een hoge score op de Motricity Index komt overeen met een
hoge mate van kracht.
De test wordt afgenomen wanneer de patiënt zit. Gekeken wordt naar de willekeurige
bewegingsactiviteit van arm en been. De gewenste beweging mag indien nodig worden
voorgedaan. Bij een volledige score van de arm (99 punten) en/of been (99 punten) mag 1
punt worden opgeteld. De ernst van de hemiplegie wordt berekend door (arm + been) te
delen door 2.
Activiteiten voor de arm zijn:
1. Pincetgreep: het vasthouden van een 2,5 centimeter blokje tussen duim en
wijsvinger.
2. Het willekeurig flecteren van de elleboog.
3. De schouder abduceren vanuit een 0 stand.
Activiteiten voor het been zijn:
4. Het op verzoek de enkel dorsaalflecteren vanuit maximale plantairflexie positie.
5. Het op verzoek extenderen van de knie vanuit 90.
6. Het op verzoek flecteren van de heup vanuit 90 flexiestand.
De beoordeling voor testitem 1 gaat als volgt:
0 punten: geen beweging.
11 punten: elke willekeurige beweging van vinger en/of duim.
19 punten: de patiënt pakt het blokje, maar het kan het niet optillen tegen de
zwaartekracht in.
22 punten: de patiënt pakt het blokje, maar kan het niet stevig vasthouden.
26 punten: de patiënt pakt het blokje op, maar kan het niet zo stevig vasthouden als
de niet-aangedane zijde.
33 punten: normale knijpkracht (in vergelijking met de niet-aangedane zijde).
De beoordeling voor testitem 2 t/m gaat als volgt:
0 punten: geen willekeurige beweging.
9 punten: willekeurige activiteit is palpabel.
14 punten: willekeurige beweging is zichtbaar, maar niet over de hele
bewegingsrange.
19 punten: willekeurige beweging is over de hele range mogelijk, maar niet tegen
een weerstand in.
25 punten: willekeurige beweging is tegen een weerstand in over de hele range of
motion mogelijk, maar is zwakker dan de niet-aangedane zijde.
33 punten: normale kracht (in vergelijking met de niet-aangedane zijde).
TRUNK CONTROL TEST
De Trunk Control Test evalueert de rompstabiliteit van CVA-patiënten. De TCT is
onderverdeeld in 4 tests, te weten: omrollen naar zwakkere zijde; omrollen naar sterkere
zijde; opkomen tot zit vanuit rugligging; balans in zittende positie gedurende 30 seconden.
4
, De test wordt gescoord met een ordinale driepuntschaal, waarbij een hoge score overeen
komt met beter functioneren.
Voor het uitvoeren van de test zijn een oefenbank/bed en een stopwatch nodig. De test
wordt afgenomen met de patiënt in rugligging. De ondergrond dient vlak te zijn in een
horizontale positie; een hoofdkussen is toegestaan. Indien er hekken aanwezig zijn, dienen
deze omlaag geplaatst te zijn.
Verbale instructie moet beperkt blijven tot de opdracht. Afzetten met de arm(en) is
toegestaan. Het trekken met de arm(en) wordt daarentegen wel als een compensatie
beschouwd. Het is niet toegestaan de patiënt een hand te geven ter ondersteuning. De test
mag worden uitgevoerd in de volgorde 1, 2, 4, 3.
De opdrachten zijn als volgt:
Opdracht 1: de patiënt wordt gevraagd op de paretische zijde te draaien.
Opdracht 2: de patiënt wordt gevraagd op de niet-paretische zijde te draaien. De
patiënt dient zowel met de schouders als het bekken volledig op de zij gedraaid te
zijn.
Opdracht 3: de patiënt wordt gevraagd 30 seconden op de bedrand te blijven zitten,
zonder daarbij de handen als steun te gebruiken. Voor een maximale score is het
toegestaan dat de handen op de benen van de patiënt liggen. De voeten van de
patiënt staan op de grond en er wordt geen steun gegeven middels een (rug)leuning.
Opdracht 4: de patiënt wordt gevraagd zonder zich ergens aan vast te houden, op
de rand van het bed te gaan zitten. Hoe en over welke zijde de patiënt tot zit komt,
wordt vrijgelaten.
De opdrachten worden als volgt beoordeeld:
0 punten: de patiënt kan de beweging niet uitvoeren.
12 punten: de patiënt kan de beweging uitvoeren, maar moet compensatie gebruiken
(bijvoorbeeld optrekken met handen en/of extra vast houden).
25 punten: de patiënt kan de bewegingen normaal uitvoeren.
BERG BALANCE SCALE
De Berg Balance Scale bevat 14 items die het evenwicht tijdens sta- en
transfervaardigheden middels een 5-punt schaal meten. De test vereist het handhaven van
evenwicht in verschillende uitgangshoudingen (staan, zitten) met verschillende opdrachten,
die zowel functies van de onderste extremiteit als ook functies van de bovenste extremiteit
testen.
Bij de Berg Balance Scale opgenomen in de KNGF-richtlijn Ziekte van Parkinson worden
tevens zeven testomstandigheden genoteerd en de algemene instructie is aangepast voor
de ziekte van Parkinson.
Voor het uitvoeren van de test zijn nodig:
Een stopwatch;
Een liniaal of meetlint van 25 centimeter;
2 stoelen (één met en één zonder armleuning);
Een krukje of opstapbankje van gemiddelde treehoogte.
1. VAN ZIT NAAR STAND
Materiaal: stoel met armleuningen.
Instructie: “Zou u op willen staan? Probeert u hierbij niet met uw handen te steunen.”
4 punten: de patiënt is in staat om tot stand te komen zonder op de handen te
steunen en is vervolgens in staat om los stil te staan.
5
