Psychiatrie voor juristen – Hoorcollege
Week 1 – Inleiding
Inhoud colleges
Strafrechtelijk
• Strafrecht en psychiatrie
• Toerekenbaarheid
• Het psychiatrisch rapport
• Het psychologisch rapport
• Causaliteit/redenaties
• Risico taxatie en – predictive
• Circuit forensische zorg (tbs)
• Beeldvormende techniek en recht
Overige rechtsgebieden:
• Arbeidsrechtelijke zaken
• Vreemdelingenrecht
• Medisch tuchtrecht
• Wvggz / patientenrecht (wgbo)
Bopz >> Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz)
Forensische psychiatrie
• In engere zin → iemand wordt agressief en pleegt daardoor een delict
• In bredere zin → alle raakvlakken die er zijn tussen recht en psychiatrie, zoals medisch
tuchtrecht
Forensisch komt van forum: forum in Rome waar vroeger recht werd gesproken
Vroeger kwam je na 2/3e voorwaardelijk vrij, nu is dat nog maar 2 jaar!
Adviescollege vervroegde vrijlating.
2 voorbeelden
Rapportage PJ Abdul
• 25 jarige man
• Compos mentis
• Steekt gesprekspartner neer
• Zonder aanleiding
• Geen gewetenswroeging
• Antisociaal
• Verminderd toerekeningsvatbaar
Advies: TBS
Rapportage PJ Achmed
• 25 jarige Somalische vluchteling
• Sterke intoxicatie
• Steekt gesprekspartner neer
• Na diepe belediging
• Gewetensvol
• Geen psychiatrisch beeld iez
• Volledig ontoerekeningsvatbaar → door paracetemol gebruik (codoine/morfine)
Advies: vrijspraak
Bij het eerste voorbeeld wordt transculturele aspect niet meegenomen! Daardoor een ander
advies.
,Transculturele competenties
Belangrijk om rekening mee te houden
Gevangenis en TBS
• CBS: „Van de gedetineerden in 2015 had ruim 36 procent een Nederlandse
achtergrond, 62 procent had een migratieachtergrond (OR=3).
• Tbs: 40%, OR=2
• Allochtone patiënten hadden een langere behandelduur dan autochtone patiënten
(8,5 versus 6,6 jaar).
• Daarnaast hadden zij vaker schizofrenie als hoofddiagnose (49,1% versus 21,4%),
maar minder vaak een pervasieve ontwikkelingsstoornis of seksuele stoornis.
• Allochtone patiënten waren vaker veroordeeld voor een zedendelict met een
slachtoffer van 16 jaar of ouder, autochtone patiënten juist vaker voor een
zedendelict met een slachtoffer jonger dan 16 jaar
Vaak verklaart niet cultuur het verschil maar
• Leeftijd
• Opleidingsniveau
• Inkomen/armoede
• Pre- en postmigratrie stressoren
• Urbanisatie
• Ouderlijk toezicht
• Discriminatie in de samenleving
1. Etnisch profileren
Mensen lopen meer de kans om aangehouden te worden, voor een delict waat ze normaal
gesproken niet voor gepakt zouden zijn geweest.
Etnisch profileren wordt door de Nederlandse politie toegepast (Çankaya, 2012; Eijkman,
2010; Lamers, 2015; Landman &
Kleijer-Kool, 2016)
→
Definitie: Wanneer de politie uitgaat van uiterlijke etnische
kenmerken in plaats van objectief verdacht gedrag
→
selectiviteit in het optreden van de politie een factor is die leidt tot een
oververtegenwoordiging van personen met een migratieachtergrond
2. Sociaal economische omstandigheden
• Jongeren uit migrantengroepen groeien vaker op in achterstandswijken, waar zij
geconfronteerd worden met nadelige omstandigheden.
• In een onderzoek waarbij jongens met een Marokkaanse achtergrond werden
vergeleken met autochtone leeftijdgenoten met dezelfde sociaaleconomische
omstandigheden (Jennissen, 2017), bleek deze factor echter niet alles te verklaren.
• De OR voor jongens met een Marokkaanse achtergrond om verdacht te worden van
een misdrijf lag in dit onderzoek weliswaar lager dan in ons onderzoek, maar bleek
nog steeds vier keer zo hoog als voor hun autochtone buurtgenoten.
3. Culturele factoren
Geweten is sterk cultureel bepaald
In een recente evaluatiestudie van Halt werd ook geconstateerd dat jongeren met een niet-
westerse achtergrond minder vaak door Halt werden bereikt (Buysse e.a., 2017). Als
oorzaak noemden de auteurs dat het …bekennen van schuld een voorwaarde … is voor
doorverwijzing naar Halt en dat jongeren met een niet-westerse herkomst daartoe
minder geneigd zijn
,Marokko versus Turkije
• De kans op proces-verbaal is voor jongeren met een Marokkaanse achtergrond
ongeveer twee keer zo groot als voor hun leeftijdgenoten met een Turkse
achtergrond.
• De kans op jeugddetentie is voor de Marokkaanse groep zelfs ruim drie keer groter
dan voor de Turkse groep.
Surinaamse en Antilliaanse migratieachtergrond
• Beide groepen vinden hun herkomst in de voormalige Nederlandse koloniën,
waarvan grote groepen rond de dekolonisatie in de tweede helft van de
twintigste eeuw naar het voormalige moederland kwamen.
• Grote verschillen in de criminaliteitscijfers.
• De kans op proces-verbaal is voor jongeren met een Antilliaanse achtergrond
anderhalf keer zo groot als voor jongeren met een Surinaamse achtergrond
• De kans op detentie bijna twee keer zo groot.
4. Verschillen in straftoemeting
Rechters: Zwaardere/langere straf bij migranten bij zelfde delict
• Bekend is dat mensen met een migratieachtergrond een zwaarder strafadvies kregen
(Komen, 2005) en minder vaak in een behandelsetting terechtkwamen (Vreugdenhil
e.a., 2004).
• Onderzoek (Vermeiren, 2003) toonde aan dat een groot deel van de delinquente
jongeren een psychiatrische stoornis
• heeft.
• Bekend is dat kinderen met onbehandelde psychiatrische problemen op latere leeftijd
een grotere kans hebben op schooluitval, middelengebruik en delinquentie (Copeland
e.a., 2007; Lochman & Salekin, 2003; Moffitt e.a., 2002).
• Mogelijk kan een deel van de oververtegenwoordiging van sommige etnische
minderheidsgroepen worden verklaard uit het gegeven dat zij als kind minder
professionele hulp krijgen bij psychiatrische problemen.
• De kans dat kinderen met een migratieachtergrond met psychiatrische problemen de
juiste behandeling krijgen, was ongeveer half zo groot als voor hun autochtone
leeftijdgenoten.
Bejegening, begeleiding en behandeling van mensen met een niet-westerse
achtergrond
• Belangrijkste wat verschilt met autochtone mensen: culturele achtergrond
• Dus breng die achtergrond in kaart
• Laat je niet leiden door gemiddelden: dat leidt tot stereotypering
• Elk individu is uniek, ook als het gaat om culturele achtergrond
• Ga dus niet etnisch profileren maar maak gebruik van:
Culturele empathie
Hoe doe je dat?
, Wat is dit?
Wat betekenen de 3 stippen? Getal 421
→ belang van culturele context! Culturen hebben andere systemen voor getallen.
Centrifugale methode
Cultuur vanuit de patiënt reconstrueren
• Patiënt = informant
Instrumenten
• EMIC – interview
• Culturele formulering
• Culturele interviews (8 soorten)
• CFI (cult form intervies)
o Kern interview
o 12 aanvullende modules
Competentie 1.
De culturele formulering
• DSM IV Appendix I, 1994
• 5 onderdelen
• 1. Culturele identiteit
• 2. Culturele verklaringen van de ziekte van de patiënt
• 3. Psychosociaal milieu en niveau van functioneren
• 4. Culturele elementen in de arts-patiënt relatie
• 5. Algehele culturele inschatting
Culturele identiteit
• culturele referentiegroep
• taal
• culturele factoren in de ontwikkeling
• migratie/vlucht
• mate van betrokkenheid bij de cultuur van het land van herkomst
• mate van betrokkenheid bij de Nederlandse cultuur/samenleving
Wat is een gekruiste nicht?
Geslacht in de generatie boven mij switch (Van man/vrouw?]
Trouwen met de dochter van een broer van mijn moeder (tussen broer en moeder switcht het
geslacht) → alle dochters van de broer van mijn moeder zijn gekruist
Als het geslacht niet switcht → parallel!
Alle dochters van de broer van mijn vader
Nooit trouwen met parallel, dan pleeg je incest! (kan wel per cultuur verschillen!)
Acculturatiemodel van Berry
Week 1 – Inleiding
Inhoud colleges
Strafrechtelijk
• Strafrecht en psychiatrie
• Toerekenbaarheid
• Het psychiatrisch rapport
• Het psychologisch rapport
• Causaliteit/redenaties
• Risico taxatie en – predictive
• Circuit forensische zorg (tbs)
• Beeldvormende techniek en recht
Overige rechtsgebieden:
• Arbeidsrechtelijke zaken
• Vreemdelingenrecht
• Medisch tuchtrecht
• Wvggz / patientenrecht (wgbo)
Bopz >> Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz)
Forensische psychiatrie
• In engere zin → iemand wordt agressief en pleegt daardoor een delict
• In bredere zin → alle raakvlakken die er zijn tussen recht en psychiatrie, zoals medisch
tuchtrecht
Forensisch komt van forum: forum in Rome waar vroeger recht werd gesproken
Vroeger kwam je na 2/3e voorwaardelijk vrij, nu is dat nog maar 2 jaar!
Adviescollege vervroegde vrijlating.
2 voorbeelden
Rapportage PJ Abdul
• 25 jarige man
• Compos mentis
• Steekt gesprekspartner neer
• Zonder aanleiding
• Geen gewetenswroeging
• Antisociaal
• Verminderd toerekeningsvatbaar
Advies: TBS
Rapportage PJ Achmed
• 25 jarige Somalische vluchteling
• Sterke intoxicatie
• Steekt gesprekspartner neer
• Na diepe belediging
• Gewetensvol
• Geen psychiatrisch beeld iez
• Volledig ontoerekeningsvatbaar → door paracetemol gebruik (codoine/morfine)
Advies: vrijspraak
Bij het eerste voorbeeld wordt transculturele aspect niet meegenomen! Daardoor een ander
advies.
,Transculturele competenties
Belangrijk om rekening mee te houden
Gevangenis en TBS
• CBS: „Van de gedetineerden in 2015 had ruim 36 procent een Nederlandse
achtergrond, 62 procent had een migratieachtergrond (OR=3).
• Tbs: 40%, OR=2
• Allochtone patiënten hadden een langere behandelduur dan autochtone patiënten
(8,5 versus 6,6 jaar).
• Daarnaast hadden zij vaker schizofrenie als hoofddiagnose (49,1% versus 21,4%),
maar minder vaak een pervasieve ontwikkelingsstoornis of seksuele stoornis.
• Allochtone patiënten waren vaker veroordeeld voor een zedendelict met een
slachtoffer van 16 jaar of ouder, autochtone patiënten juist vaker voor een
zedendelict met een slachtoffer jonger dan 16 jaar
Vaak verklaart niet cultuur het verschil maar
• Leeftijd
• Opleidingsniveau
• Inkomen/armoede
• Pre- en postmigratrie stressoren
• Urbanisatie
• Ouderlijk toezicht
• Discriminatie in de samenleving
1. Etnisch profileren
Mensen lopen meer de kans om aangehouden te worden, voor een delict waat ze normaal
gesproken niet voor gepakt zouden zijn geweest.
Etnisch profileren wordt door de Nederlandse politie toegepast (Çankaya, 2012; Eijkman,
2010; Lamers, 2015; Landman &
Kleijer-Kool, 2016)
→
Definitie: Wanneer de politie uitgaat van uiterlijke etnische
kenmerken in plaats van objectief verdacht gedrag
→
selectiviteit in het optreden van de politie een factor is die leidt tot een
oververtegenwoordiging van personen met een migratieachtergrond
2. Sociaal economische omstandigheden
• Jongeren uit migrantengroepen groeien vaker op in achterstandswijken, waar zij
geconfronteerd worden met nadelige omstandigheden.
• In een onderzoek waarbij jongens met een Marokkaanse achtergrond werden
vergeleken met autochtone leeftijdgenoten met dezelfde sociaaleconomische
omstandigheden (Jennissen, 2017), bleek deze factor echter niet alles te verklaren.
• De OR voor jongens met een Marokkaanse achtergrond om verdacht te worden van
een misdrijf lag in dit onderzoek weliswaar lager dan in ons onderzoek, maar bleek
nog steeds vier keer zo hoog als voor hun autochtone buurtgenoten.
3. Culturele factoren
Geweten is sterk cultureel bepaald
In een recente evaluatiestudie van Halt werd ook geconstateerd dat jongeren met een niet-
westerse achtergrond minder vaak door Halt werden bereikt (Buysse e.a., 2017). Als
oorzaak noemden de auteurs dat het …bekennen van schuld een voorwaarde … is voor
doorverwijzing naar Halt en dat jongeren met een niet-westerse herkomst daartoe
minder geneigd zijn
,Marokko versus Turkije
• De kans op proces-verbaal is voor jongeren met een Marokkaanse achtergrond
ongeveer twee keer zo groot als voor hun leeftijdgenoten met een Turkse
achtergrond.
• De kans op jeugddetentie is voor de Marokkaanse groep zelfs ruim drie keer groter
dan voor de Turkse groep.
Surinaamse en Antilliaanse migratieachtergrond
• Beide groepen vinden hun herkomst in de voormalige Nederlandse koloniën,
waarvan grote groepen rond de dekolonisatie in de tweede helft van de
twintigste eeuw naar het voormalige moederland kwamen.
• Grote verschillen in de criminaliteitscijfers.
• De kans op proces-verbaal is voor jongeren met een Antilliaanse achtergrond
anderhalf keer zo groot als voor jongeren met een Surinaamse achtergrond
• De kans op detentie bijna twee keer zo groot.
4. Verschillen in straftoemeting
Rechters: Zwaardere/langere straf bij migranten bij zelfde delict
• Bekend is dat mensen met een migratieachtergrond een zwaarder strafadvies kregen
(Komen, 2005) en minder vaak in een behandelsetting terechtkwamen (Vreugdenhil
e.a., 2004).
• Onderzoek (Vermeiren, 2003) toonde aan dat een groot deel van de delinquente
jongeren een psychiatrische stoornis
• heeft.
• Bekend is dat kinderen met onbehandelde psychiatrische problemen op latere leeftijd
een grotere kans hebben op schooluitval, middelengebruik en delinquentie (Copeland
e.a., 2007; Lochman & Salekin, 2003; Moffitt e.a., 2002).
• Mogelijk kan een deel van de oververtegenwoordiging van sommige etnische
minderheidsgroepen worden verklaard uit het gegeven dat zij als kind minder
professionele hulp krijgen bij psychiatrische problemen.
• De kans dat kinderen met een migratieachtergrond met psychiatrische problemen de
juiste behandeling krijgen, was ongeveer half zo groot als voor hun autochtone
leeftijdgenoten.
Bejegening, begeleiding en behandeling van mensen met een niet-westerse
achtergrond
• Belangrijkste wat verschilt met autochtone mensen: culturele achtergrond
• Dus breng die achtergrond in kaart
• Laat je niet leiden door gemiddelden: dat leidt tot stereotypering
• Elk individu is uniek, ook als het gaat om culturele achtergrond
• Ga dus niet etnisch profileren maar maak gebruik van:
Culturele empathie
Hoe doe je dat?
, Wat is dit?
Wat betekenen de 3 stippen? Getal 421
→ belang van culturele context! Culturen hebben andere systemen voor getallen.
Centrifugale methode
Cultuur vanuit de patiënt reconstrueren
• Patiënt = informant
Instrumenten
• EMIC – interview
• Culturele formulering
• Culturele interviews (8 soorten)
• CFI (cult form intervies)
o Kern interview
o 12 aanvullende modules
Competentie 1.
De culturele formulering
• DSM IV Appendix I, 1994
• 5 onderdelen
• 1. Culturele identiteit
• 2. Culturele verklaringen van de ziekte van de patiënt
• 3. Psychosociaal milieu en niveau van functioneren
• 4. Culturele elementen in de arts-patiënt relatie
• 5. Algehele culturele inschatting
Culturele identiteit
• culturele referentiegroep
• taal
• culturele factoren in de ontwikkeling
• migratie/vlucht
• mate van betrokkenheid bij de cultuur van het land van herkomst
• mate van betrokkenheid bij de Nederlandse cultuur/samenleving
Wat is een gekruiste nicht?
Geslacht in de generatie boven mij switch (Van man/vrouw?]
Trouwen met de dochter van een broer van mijn moeder (tussen broer en moeder switcht het
geslacht) → alle dochters van de broer van mijn moeder zijn gekruist
Als het geslacht niet switcht → parallel!
Alle dochters van de broer van mijn vader
Nooit trouwen met parallel, dan pleeg je incest! (kan wel per cultuur verschillen!)
Acculturatiemodel van Berry
