JOURNALISTIEK EN INFORMATIE
Januari 2024 – Kaat Van Loy
Cursusmateriaal: slides en teksten (=reader) op Toledo
Examen: open vragen (schriftelijk, gesloten boek), theoretische vragen maar
ook toepassingsvragen waarbij gevraagd wordt een bepaalde case uit te
werken volgens een bepaald geziene theorie of richtlijnen
LES 1: INLEIDING EN NIEUWSECOLOGIE:
NIEUWSMODELLEN, SPELERS IN HET VELD EN
MEDIACONCENTRATIE
App van N-VA (en andere partijen) is dit nieuws?
In de nieuwsrubriek: de app is terug te vinden in de categorie nieuws in de
appwinkels, en staan dus naast die van effectieve nieuwsmedia
Wat is de motivatie van de app? (bv kiezers winnen, informatie verkrijgen)
Het gaat om een ander soort nieuws, nieuws vanuit onze partij (correcter als er
stond ‘informatie’ vanuit onze partij)
In principe is het nieuws, maar dan vanuit het frame van de partij zelf het is
dus geen objectief nieuws
Wat betekent de opkomst van dit soort apps voor nieuwsmerken? Bocht rondom
traditionele nieuwsmerken om direct in contact te komen met kiezers, opent
een nieuwe deur tot gekleurde berichtgeving
Wat is nieuws?
o Eigen nieuwsgebruik?
o Kanalen?
o Frequentie? Locatie? Routines?
o Vgl met familieleden en andere generaties?
o Definities vs eigen perceptie van wat nieuws is en niet is?
o Attitude tov nieuws?
o Eigen ambities binnen de nieuwssector?
o Favoriete nieuwsmerken? Reden voorkeur?
o Negatieve percepties tov nieuwsmerken? Reden afkeur?
Nieuws en communicatiemodellen
o Communicatieproces
, “Het proces waardoor een zender bewustzijnsinhoud overdraagt of tracht
over te dragen aan een of meer ontvangers en dit door middel van een
kanaal, signalen en tekens” (Fauconnier)
6 elementen
o Fases communicatieproces
1) coderen
2) tekens omzetten in signalen
3) door kanaal sturen naar ontvanger
4) ontvanger decodeert en interpreteert
Problemen: ruis, onvolledige weergave van gedachten, tegenstrijdige
communicatie, ...waardoor geen geslaagde communicatie plaatsvindt
!! Ook zo bij nieuwsoverdracht (of het gebrek daaraan)
Journalist heeft de moeilijke taak om nieuwsoverdracht te brengen
Waar kan het misgaan?
SELECTIEPROCESSEN
7 soorten:
Meeste boodschappen komen niet of in verminkte vorm over
o Selectief uitzenden
Op een beperkte manier informatie verkrijgen aangezien de zender
bepaalde ideologieën volgt, is selectief over wat hij uitzendt
o Selectieve kennisname
Gaat ervoor zorgen dat je maar stukjes van het verhaal meehebt, kan
ook te maken hebben met factoren zoals economie en intelligentie
o Selectieve aandacht
we leven in een overgemediatiseerde maatschappij, te veel informatie op
ons afgestuurd, journalist is iemand die een selectie maakt en ons gidst
door het nieuws
o Selectieve waarneming
een psychologische achtergrond van de nieuwsgebruiker, we kunnen in
eenzelfde boodschap iets anders interpreteren dan iemand anders door
de verschillende psychologische achtergrond
o Selectief onthouden
flashbulb memory (a vivid, long-lasting memory about a surprising or
shocking event that has happened in the past, bv aanslag op Zaventem),
de meeste berichten onthouden we maar deels
o Selectief aanvaarden
heeft te maken met eigen ideologische achtergrond, minder de neiging
om een bepaald nieuwsbericht te geloven als het geschreven is vanuit
een andere ideologie dan de jouwe
o Selectief over dingen praten
Communicatiemodellen
2
, o Het zender- ontvanger model
o Laswell – 5 componenten
Cf. cultivatietheorie
The medium is the message de boodschap zit verpakt in het medium,
het medium is heel bepalend in wat er uiteindelijk doorkomt
o Shannon- Weaver model – 6 componenten
Feedback: informatie van de
ontvanger gebruiken om bereik te vergroten of om de volgende
producten ook te laten kopen
o Model Van Maletzke
Complex model, maar sluit dicht
aan bij de werkelijkheid
Communicator en ontvanger hebben veel aspecten die worden
meegenomen
TOPIC 2: NIEUWSBRONNEN, NIEUWSSELECTIE EN
GATEKEEPERS: VROEGER EN NU
3
, LES 2: NIEUWSBRONNEN, NIEUWSSELECTIE EN
GATEKEEPERS: VROEGER EN NU
Kritiek op almacht mediamodel
Beperkte karakter van media- en nieuwseffecten
1. Beperkte richting (status quo)
Niet enkel zender ontvanger maar ook ontvanger zender
2. Beperkte grootte
Nieuwseffecten werken maar deels door
Minder grote verandering door nieuws dan gehoopt
3. Beperkt bereik (niet iedereen wordt bereikt)
4. Beperkte situatie (herhaling)
Herhaalde boodschappen blijven beter hangen
5. Beperkt object (kennis, mening, gedrag)
Niet pers e gedragsverandering
Kennis hebben over een topic wil niet zeggen dat we er een bepaalde mening
over hebben of gedrag over vertonen
6. Beperkte tijdspanne
Op lange termijn vaak geen nieuwseffecten meer!
Two-step flow of communication
- Lazersfeld, Katz
- Cfr Erie County studie, verkiezingen en impact debatten/media
- Opinieleiders zitten nog tussen massamedia en mensen! (dia 23)
- Massamedia invloed op opinieleiders en zij hebben invloed op ons
Persoonlijkheid: wie
Competentie/kennis: wat men weet
Positie binnen sociaal netwerk: wie men kent
- DUS niet two-step flow maar multi-step flow!
Onderling gaan discussiëren: mensen onder elkaar, experts onder elkaar,
mensen met opinieleiders…
We kunnen steeds makkelijker in dialoog gaan met anderen, zowel met
experts/opinieleiders als andere volgers…
Opinieleiders worden beïnvloed door massamedia opinieleiders praten met
elkaar volgers kunnen feedback geven aan opinieleiders
Naar een nieuwsecologie - model
Hierarchy of Influences model
- Shoemaker & Reese, 1996 + tekst 2016 Toledo
- Lagen blijven hetzelfde maar binnen de lagen is er verandering
4
Januari 2024 – Kaat Van Loy
Cursusmateriaal: slides en teksten (=reader) op Toledo
Examen: open vragen (schriftelijk, gesloten boek), theoretische vragen maar
ook toepassingsvragen waarbij gevraagd wordt een bepaalde case uit te
werken volgens een bepaald geziene theorie of richtlijnen
LES 1: INLEIDING EN NIEUWSECOLOGIE:
NIEUWSMODELLEN, SPELERS IN HET VELD EN
MEDIACONCENTRATIE
App van N-VA (en andere partijen) is dit nieuws?
In de nieuwsrubriek: de app is terug te vinden in de categorie nieuws in de
appwinkels, en staan dus naast die van effectieve nieuwsmedia
Wat is de motivatie van de app? (bv kiezers winnen, informatie verkrijgen)
Het gaat om een ander soort nieuws, nieuws vanuit onze partij (correcter als er
stond ‘informatie’ vanuit onze partij)
In principe is het nieuws, maar dan vanuit het frame van de partij zelf het is
dus geen objectief nieuws
Wat betekent de opkomst van dit soort apps voor nieuwsmerken? Bocht rondom
traditionele nieuwsmerken om direct in contact te komen met kiezers, opent
een nieuwe deur tot gekleurde berichtgeving
Wat is nieuws?
o Eigen nieuwsgebruik?
o Kanalen?
o Frequentie? Locatie? Routines?
o Vgl met familieleden en andere generaties?
o Definities vs eigen perceptie van wat nieuws is en niet is?
o Attitude tov nieuws?
o Eigen ambities binnen de nieuwssector?
o Favoriete nieuwsmerken? Reden voorkeur?
o Negatieve percepties tov nieuwsmerken? Reden afkeur?
Nieuws en communicatiemodellen
o Communicatieproces
, “Het proces waardoor een zender bewustzijnsinhoud overdraagt of tracht
over te dragen aan een of meer ontvangers en dit door middel van een
kanaal, signalen en tekens” (Fauconnier)
6 elementen
o Fases communicatieproces
1) coderen
2) tekens omzetten in signalen
3) door kanaal sturen naar ontvanger
4) ontvanger decodeert en interpreteert
Problemen: ruis, onvolledige weergave van gedachten, tegenstrijdige
communicatie, ...waardoor geen geslaagde communicatie plaatsvindt
!! Ook zo bij nieuwsoverdracht (of het gebrek daaraan)
Journalist heeft de moeilijke taak om nieuwsoverdracht te brengen
Waar kan het misgaan?
SELECTIEPROCESSEN
7 soorten:
Meeste boodschappen komen niet of in verminkte vorm over
o Selectief uitzenden
Op een beperkte manier informatie verkrijgen aangezien de zender
bepaalde ideologieën volgt, is selectief over wat hij uitzendt
o Selectieve kennisname
Gaat ervoor zorgen dat je maar stukjes van het verhaal meehebt, kan
ook te maken hebben met factoren zoals economie en intelligentie
o Selectieve aandacht
we leven in een overgemediatiseerde maatschappij, te veel informatie op
ons afgestuurd, journalist is iemand die een selectie maakt en ons gidst
door het nieuws
o Selectieve waarneming
een psychologische achtergrond van de nieuwsgebruiker, we kunnen in
eenzelfde boodschap iets anders interpreteren dan iemand anders door
de verschillende psychologische achtergrond
o Selectief onthouden
flashbulb memory (a vivid, long-lasting memory about a surprising or
shocking event that has happened in the past, bv aanslag op Zaventem),
de meeste berichten onthouden we maar deels
o Selectief aanvaarden
heeft te maken met eigen ideologische achtergrond, minder de neiging
om een bepaald nieuwsbericht te geloven als het geschreven is vanuit
een andere ideologie dan de jouwe
o Selectief over dingen praten
Communicatiemodellen
2
, o Het zender- ontvanger model
o Laswell – 5 componenten
Cf. cultivatietheorie
The medium is the message de boodschap zit verpakt in het medium,
het medium is heel bepalend in wat er uiteindelijk doorkomt
o Shannon- Weaver model – 6 componenten
Feedback: informatie van de
ontvanger gebruiken om bereik te vergroten of om de volgende
producten ook te laten kopen
o Model Van Maletzke
Complex model, maar sluit dicht
aan bij de werkelijkheid
Communicator en ontvanger hebben veel aspecten die worden
meegenomen
TOPIC 2: NIEUWSBRONNEN, NIEUWSSELECTIE EN
GATEKEEPERS: VROEGER EN NU
3
, LES 2: NIEUWSBRONNEN, NIEUWSSELECTIE EN
GATEKEEPERS: VROEGER EN NU
Kritiek op almacht mediamodel
Beperkte karakter van media- en nieuwseffecten
1. Beperkte richting (status quo)
Niet enkel zender ontvanger maar ook ontvanger zender
2. Beperkte grootte
Nieuwseffecten werken maar deels door
Minder grote verandering door nieuws dan gehoopt
3. Beperkt bereik (niet iedereen wordt bereikt)
4. Beperkte situatie (herhaling)
Herhaalde boodschappen blijven beter hangen
5. Beperkt object (kennis, mening, gedrag)
Niet pers e gedragsverandering
Kennis hebben over een topic wil niet zeggen dat we er een bepaalde mening
over hebben of gedrag over vertonen
6. Beperkte tijdspanne
Op lange termijn vaak geen nieuwseffecten meer!
Two-step flow of communication
- Lazersfeld, Katz
- Cfr Erie County studie, verkiezingen en impact debatten/media
- Opinieleiders zitten nog tussen massamedia en mensen! (dia 23)
- Massamedia invloed op opinieleiders en zij hebben invloed op ons
Persoonlijkheid: wie
Competentie/kennis: wat men weet
Positie binnen sociaal netwerk: wie men kent
- DUS niet two-step flow maar multi-step flow!
Onderling gaan discussiëren: mensen onder elkaar, experts onder elkaar,
mensen met opinieleiders…
We kunnen steeds makkelijker in dialoog gaan met anderen, zowel met
experts/opinieleiders als andere volgers…
Opinieleiders worden beïnvloed door massamedia opinieleiders praten met
elkaar volgers kunnen feedback geven aan opinieleiders
Naar een nieuwsecologie - model
Hierarchy of Influences model
- Shoemaker & Reese, 1996 + tekst 2016 Toledo
- Lagen blijven hetzelfde maar binnen de lagen is er verandering
4
