Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 overgewicht en obesitas verantwoordelijk voor.......................................................................2
Werkcollege 1 Methodes om de lichaamssamenstelling te bepalen, en wat zegt dit?.......................................3
Hoorcollege 2 Voedingstrends........................................................................................................................ 5
Werkcollege 2 Gangbare en minder gangbare vermageringsdiëten en voedingsadviezen................................9
Hoorcollege 3 Preventie diabetes mellitus type 2......................................................................................... 11
...........................................................................................................................................................................17
Werkcollege 3 Adviezen ter preventie van (pre) diabetes mellitus type 2.........................................................17
Hoorcollege 4 Bewegen bij overgewicht....................................................................................................... 21
Werkcollege 4 Berekeningen lichaamssamenstelling en voeding.....................................................................24
Hoorcollege 5 Zout en de voedingsindustrie.................................................................................................27
Werkcollege 5 Voedings- en leefstijlmaatregelen ter preventie van hypertensie.............................................31
Hoorcollege 6 Cholesterolmetabolisme- voedings- en leefstijlfactoren.........................................................35
Werkcollege 6 Vetzuursamenstelling in de voeding..........................................................................................42
................................................................................................................................................................... 43
Hoorcollege 7 Voedingspatronen................................................................................................................. 43
Werkcollege 7.....................................................................................................................................................45
1
,Hoorcollege 1 overgewicht en obesitas verantwoordelijk
voor
dinsdag 3 september 2019
11:52
Wat gebeurd er wereldwijd en op nationaal niveau in de behandeling van overgewicht op het
gebied van preventie
Welke preventieprogramma's zijn er op het gebied van overgewicht en obesitas in
Nederland?
Wat doet de industrie en hoe zit het met de marketing?
Actualiteiten, organisaties, grote lijnen nationaal preventieakkoord, preventieprogramma's en
marketing
Richtlijnen, organisaties, totstandkoming
Wereldwijd en Europees ( internationaal niveau)
WHO factsheet
European Charter on Counteracting Obesity
European Association for the Study of Obesity (EASO) vinden dat obesitas nog een
onderschat probleem is.
Nederland (nationaal niveau)
Richtlijn: JGZ-richtlijn overgewicht
CBO-richtlijn
Nederlandse Huisartsen Genootschap-Standaard (NHG-standaard)
Zorgstandaard Obesitas van het Partnerschap Overgewicht Nederland
WHO actieplan waarbij Europese lidstaten bij zijn aangesloten > WHO Europa lidstaten. De WHO
heeft samen met de Europese commissie gewerkt om tot een Europees beleid te komen, waardoor
een Europees actieplan is. Dit actieplan wordt verder verwerkt in de Nederlandse overheid, het
bedrijfsleven, gezondheidsorganisaties (RIVM) en het voedingscentrum.
Veel landen hebben actieplan tegen overgewicht. Actueel beleid in Europese landen in NOPA-
database. JOGG (jongeren op gezond gewicht) was een actieplan in gemeentes in Nederland).
Nationaal preventieakkoord wil een halvering van het aantal kinderen met obesitas. Dit door onder
andere gezonde schoolkantines. Zijn ook om de schijf van vijf bekender te maken. Ze zijn bezig met
een nieuw voedselkeuze logo. Staat ook iets over beschikbaarheid over beweging. Sinds januari dit
jaar is de gecombineerde leefstijl interventie vergoed door de basisverzekering. (GLI)
Voeding is makkelijk beschikbaar, goedkoop en de omgeving is zo ingericht.
Oplossingen zijn onder ander begeleiding voor gezondere schoolkantines, geen jeugdreclames voor
ongezond voedsel op metrostations.
De obesogene omgeving: de omgeving bevordert overmatige energie inname en bewegingsarmoede
en daarmee het ontstaan van obesitas.
Fysieke omgeving
Economische omgeving (ook gezonde voeding betaalbaar)
2
, Politieke omgeving (wetten en regels rondom voeding)
Sociaal-culturele omgeving (normen en waarden, wat is in de omgeving gebruikelijk)
Door de RIVM erkende interventies: Cool (coaching of leestijl, is voor mensen met overgewicht en
obesitas die willen afvallen houden onder andere groepsbijeenkomsten), beweegkuur (inactieve
mensen met overgewicht), slimmer (gericht op mensen met diabetes type 2).
De industrie maakt grotere porties, de kleinste versie is nu meer dan een paar jaar geleden. Suiker is
wel een probleem maar niet een vergif of verslavend. Light = 33% of minder zout, vet of suiker in zit.
Nudging wordt gebruik dit is een duwtje in de goede richting. Mensen weerbaarder maken tegen
verleidingen die niet in overeenstemming zijn met hun eigen waarden en doelen. Dit is bedacht door
de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling.
Door de industrialisatie vind minder beweging plaats door onder andere beschikbaarheid van
apparatuur, minder arbeidsintensieve banen, verstedelijking, transport en verwarming.
Verlagen hoeveelheid vet, suiker en zout in bewerkt voedsel
Gezonde voeding beschikbaar en betaalbaar voor iedereen
Beperkte marketing voor voedingsmiddelen die veel suiker, zout en vet bevatten, in het
bijzonder voor producten voor kinderen en tieners
Ervoor zorgen dat gezonde keuzes gemaakt kunnen worden en bewegen wordt gestimuleerd
op het werk.
Werkcollege 1 Methodes om de lichaamssamenstelling te bepalen,
en wat zegt dit?
zondag 22 september 2019
11:11
BIA (Bio Elektrische Impedantie meting):
Deze methode kan ook gebruikt worden bij kinderen. Deze meet op een frequentie van 50 kHz. Het
meet op 4 punten met elektroden. Via deze elektroden wordt een wisselstroom met verschillende
frequenties door het lichaam gestuurd. Hoe groter de vetvrije massa, hoe groter het
geleidingsvermogen van het lichaam. Het kan onbetrouwbaar zijn bij zieke of oudere personen. Het
voordeel is dat er snelle uitkomsten zijn. Acht uur voorgaande aan deze methode mag de deelnemer
niet eten en drinken. De deelnemer moet 5-10 minuten plat liggen.
Het berekent het vetvrije massa.
BODPOD
Meet de lichaamssamenstelling, densimetrie, vetmassa/vetvrijemassa, voedingspatroon. Dit zegt iets
over het rustmetabolisme en de body fat rating table. De patiënt moet nuchter zijn, vervolgens
worden lengte en gewicht bepaald. De deelnemer moet de handen op de knieën houden en rustig
ademen. De deelnemer draagt een badmuts en de methode duurt 10 minuten. Vervolgens worden
formules toegepast om het te bepalen. Voordelen zijn dat het een snelle methode is, niet invasief,
niet belastend en detecteert kleine veranderingen. Nadelen zijn dat het duur is, moeilijk
verplaatsbaar, dagelijkse calibratie, mensen moeten bereid zijn om in ondergoed of badkleding
gemeten te worden, niet claustrofobies, bij te magere personen kan een onderschatting van het
lichaamsvet zijn.
3
, DEXA
De DEXA meet de hoeveelheid kalk in de botten, waarbij de botdichtheid wordt gemeten. Dit wordt
gedaan als een botdichtheidsmeting wordt aangeraden wanneer vermoeden bestaat dat de patiënt
osteoporose heeft.
Indirecte caloriemetrie
Dit meet het energiegebruik in rust. De patiënt moet nuchter zijn en rustig liggen. De doorzichtige
kap wordt op het hoofd geplaatst. Buitenlucht wordt aan bovenkant in de kap gezogen. Aan de
onderzijde wordt de uitgeademde lucht opgevangen en geanalyseerd. Dit zegt iets over de
concentraties van zuurstof en koolstofdioxide in de in- en uitgeademde lucht. Dit zegt meer over de
lichaamssamenstelling (vet/spier). Spierweefsel is actiever dan vetweefsel
Voordeel is dat het de meest betrouwbare methode is voor energiegebruik in rust. Nadelen zijn dat
het veel tijd kost en veel verschillende factoren die de meting kunnen beïnvloeden.
Inschattingsfactoren (ziektefactor/groeifactor/inhaalgroeifactor/activiteitenfactor en
absorptiefactor)
Huidplooimetingen
Hiermee kan de dikte van een huidplooi worden bepaald. Er kan een voorspelling worden gedaan
over de totale lichaamsvetmassa. Het is gebaseerd op dat het vet regelmatig verdeeld is over het
lichaam en de dikte van de huidplooien. Met behulp van referentietabellen kan een schatting worden
gemaakt van de vetmassa en de vetvrije massa van het lichaam. Het lichaamsvet wordt op vier
huidplooien gemeten namelijk: bicepshuidplooi, tricepshuidplooi, subcapilaire huidplooi, supra-
iliacale huidplooi. De metingen zijn minder betrouwbaar bij ouderen ook omdat de spieren slapper
zijn. Het is belangrijk dat de metingen door een getraind persoon worden gedaan. De plaats van de
meting en de manier waarop meet dragen bij aan de nauwkeurigheid van de meting.
Middel-heupomtrek
Deze methode meet de middelomtrek en de heupomtrek. Dit gaat door middel van het markeren
van het midden tussen de onderste rib en het heupbot. De deelnemer vervolgens laten uitademen
en ter hoogte van de markering meten. De heup meten op het niveau van het grootste dorsale
uitstulping van de billen. Dit is een manier om overgewicht te bepalen en de lichaamssamenstelling
te schatten. De voordelen zijn dat het goedkoop, snel en makkelijk is. Ook geeft het een beter beeld
van visceraal vet. Nadelen zijn dat het niet heel precies is en het niet mogelijk is als de deelnemer
niet rechtop kan staan.
Voor kinderen gelden andere BMI waardes omdat ze nog in de groei zijn. Het voordeel aan het BMI is
dat het makkelijk, snel en eenvoudig te berekenen is. Het nadeel is dat het verder niks zegt over de
vetverdeling. Bodybuilders hebben over het algemeen een hogere BMI door spieren.
4
Hoorcollege 1 overgewicht en obesitas verantwoordelijk voor.......................................................................2
Werkcollege 1 Methodes om de lichaamssamenstelling te bepalen, en wat zegt dit?.......................................3
Hoorcollege 2 Voedingstrends........................................................................................................................ 5
Werkcollege 2 Gangbare en minder gangbare vermageringsdiëten en voedingsadviezen................................9
Hoorcollege 3 Preventie diabetes mellitus type 2......................................................................................... 11
...........................................................................................................................................................................17
Werkcollege 3 Adviezen ter preventie van (pre) diabetes mellitus type 2.........................................................17
Hoorcollege 4 Bewegen bij overgewicht....................................................................................................... 21
Werkcollege 4 Berekeningen lichaamssamenstelling en voeding.....................................................................24
Hoorcollege 5 Zout en de voedingsindustrie.................................................................................................27
Werkcollege 5 Voedings- en leefstijlmaatregelen ter preventie van hypertensie.............................................31
Hoorcollege 6 Cholesterolmetabolisme- voedings- en leefstijlfactoren.........................................................35
Werkcollege 6 Vetzuursamenstelling in de voeding..........................................................................................42
................................................................................................................................................................... 43
Hoorcollege 7 Voedingspatronen................................................................................................................. 43
Werkcollege 7.....................................................................................................................................................45
1
,Hoorcollege 1 overgewicht en obesitas verantwoordelijk
voor
dinsdag 3 september 2019
11:52
Wat gebeurd er wereldwijd en op nationaal niveau in de behandeling van overgewicht op het
gebied van preventie
Welke preventieprogramma's zijn er op het gebied van overgewicht en obesitas in
Nederland?
Wat doet de industrie en hoe zit het met de marketing?
Actualiteiten, organisaties, grote lijnen nationaal preventieakkoord, preventieprogramma's en
marketing
Richtlijnen, organisaties, totstandkoming
Wereldwijd en Europees ( internationaal niveau)
WHO factsheet
European Charter on Counteracting Obesity
European Association for the Study of Obesity (EASO) vinden dat obesitas nog een
onderschat probleem is.
Nederland (nationaal niveau)
Richtlijn: JGZ-richtlijn overgewicht
CBO-richtlijn
Nederlandse Huisartsen Genootschap-Standaard (NHG-standaard)
Zorgstandaard Obesitas van het Partnerschap Overgewicht Nederland
WHO actieplan waarbij Europese lidstaten bij zijn aangesloten > WHO Europa lidstaten. De WHO
heeft samen met de Europese commissie gewerkt om tot een Europees beleid te komen, waardoor
een Europees actieplan is. Dit actieplan wordt verder verwerkt in de Nederlandse overheid, het
bedrijfsleven, gezondheidsorganisaties (RIVM) en het voedingscentrum.
Veel landen hebben actieplan tegen overgewicht. Actueel beleid in Europese landen in NOPA-
database. JOGG (jongeren op gezond gewicht) was een actieplan in gemeentes in Nederland).
Nationaal preventieakkoord wil een halvering van het aantal kinderen met obesitas. Dit door onder
andere gezonde schoolkantines. Zijn ook om de schijf van vijf bekender te maken. Ze zijn bezig met
een nieuw voedselkeuze logo. Staat ook iets over beschikbaarheid over beweging. Sinds januari dit
jaar is de gecombineerde leefstijl interventie vergoed door de basisverzekering. (GLI)
Voeding is makkelijk beschikbaar, goedkoop en de omgeving is zo ingericht.
Oplossingen zijn onder ander begeleiding voor gezondere schoolkantines, geen jeugdreclames voor
ongezond voedsel op metrostations.
De obesogene omgeving: de omgeving bevordert overmatige energie inname en bewegingsarmoede
en daarmee het ontstaan van obesitas.
Fysieke omgeving
Economische omgeving (ook gezonde voeding betaalbaar)
2
, Politieke omgeving (wetten en regels rondom voeding)
Sociaal-culturele omgeving (normen en waarden, wat is in de omgeving gebruikelijk)
Door de RIVM erkende interventies: Cool (coaching of leestijl, is voor mensen met overgewicht en
obesitas die willen afvallen houden onder andere groepsbijeenkomsten), beweegkuur (inactieve
mensen met overgewicht), slimmer (gericht op mensen met diabetes type 2).
De industrie maakt grotere porties, de kleinste versie is nu meer dan een paar jaar geleden. Suiker is
wel een probleem maar niet een vergif of verslavend. Light = 33% of minder zout, vet of suiker in zit.
Nudging wordt gebruik dit is een duwtje in de goede richting. Mensen weerbaarder maken tegen
verleidingen die niet in overeenstemming zijn met hun eigen waarden en doelen. Dit is bedacht door
de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling.
Door de industrialisatie vind minder beweging plaats door onder andere beschikbaarheid van
apparatuur, minder arbeidsintensieve banen, verstedelijking, transport en verwarming.
Verlagen hoeveelheid vet, suiker en zout in bewerkt voedsel
Gezonde voeding beschikbaar en betaalbaar voor iedereen
Beperkte marketing voor voedingsmiddelen die veel suiker, zout en vet bevatten, in het
bijzonder voor producten voor kinderen en tieners
Ervoor zorgen dat gezonde keuzes gemaakt kunnen worden en bewegen wordt gestimuleerd
op het werk.
Werkcollege 1 Methodes om de lichaamssamenstelling te bepalen,
en wat zegt dit?
zondag 22 september 2019
11:11
BIA (Bio Elektrische Impedantie meting):
Deze methode kan ook gebruikt worden bij kinderen. Deze meet op een frequentie van 50 kHz. Het
meet op 4 punten met elektroden. Via deze elektroden wordt een wisselstroom met verschillende
frequenties door het lichaam gestuurd. Hoe groter de vetvrije massa, hoe groter het
geleidingsvermogen van het lichaam. Het kan onbetrouwbaar zijn bij zieke of oudere personen. Het
voordeel is dat er snelle uitkomsten zijn. Acht uur voorgaande aan deze methode mag de deelnemer
niet eten en drinken. De deelnemer moet 5-10 minuten plat liggen.
Het berekent het vetvrije massa.
BODPOD
Meet de lichaamssamenstelling, densimetrie, vetmassa/vetvrijemassa, voedingspatroon. Dit zegt iets
over het rustmetabolisme en de body fat rating table. De patiënt moet nuchter zijn, vervolgens
worden lengte en gewicht bepaald. De deelnemer moet de handen op de knieën houden en rustig
ademen. De deelnemer draagt een badmuts en de methode duurt 10 minuten. Vervolgens worden
formules toegepast om het te bepalen. Voordelen zijn dat het een snelle methode is, niet invasief,
niet belastend en detecteert kleine veranderingen. Nadelen zijn dat het duur is, moeilijk
verplaatsbaar, dagelijkse calibratie, mensen moeten bereid zijn om in ondergoed of badkleding
gemeten te worden, niet claustrofobies, bij te magere personen kan een onderschatting van het
lichaamsvet zijn.
3
, DEXA
De DEXA meet de hoeveelheid kalk in de botten, waarbij de botdichtheid wordt gemeten. Dit wordt
gedaan als een botdichtheidsmeting wordt aangeraden wanneer vermoeden bestaat dat de patiënt
osteoporose heeft.
Indirecte caloriemetrie
Dit meet het energiegebruik in rust. De patiënt moet nuchter zijn en rustig liggen. De doorzichtige
kap wordt op het hoofd geplaatst. Buitenlucht wordt aan bovenkant in de kap gezogen. Aan de
onderzijde wordt de uitgeademde lucht opgevangen en geanalyseerd. Dit zegt iets over de
concentraties van zuurstof en koolstofdioxide in de in- en uitgeademde lucht. Dit zegt meer over de
lichaamssamenstelling (vet/spier). Spierweefsel is actiever dan vetweefsel
Voordeel is dat het de meest betrouwbare methode is voor energiegebruik in rust. Nadelen zijn dat
het veel tijd kost en veel verschillende factoren die de meting kunnen beïnvloeden.
Inschattingsfactoren (ziektefactor/groeifactor/inhaalgroeifactor/activiteitenfactor en
absorptiefactor)
Huidplooimetingen
Hiermee kan de dikte van een huidplooi worden bepaald. Er kan een voorspelling worden gedaan
over de totale lichaamsvetmassa. Het is gebaseerd op dat het vet regelmatig verdeeld is over het
lichaam en de dikte van de huidplooien. Met behulp van referentietabellen kan een schatting worden
gemaakt van de vetmassa en de vetvrije massa van het lichaam. Het lichaamsvet wordt op vier
huidplooien gemeten namelijk: bicepshuidplooi, tricepshuidplooi, subcapilaire huidplooi, supra-
iliacale huidplooi. De metingen zijn minder betrouwbaar bij ouderen ook omdat de spieren slapper
zijn. Het is belangrijk dat de metingen door een getraind persoon worden gedaan. De plaats van de
meting en de manier waarop meet dragen bij aan de nauwkeurigheid van de meting.
Middel-heupomtrek
Deze methode meet de middelomtrek en de heupomtrek. Dit gaat door middel van het markeren
van het midden tussen de onderste rib en het heupbot. De deelnemer vervolgens laten uitademen
en ter hoogte van de markering meten. De heup meten op het niveau van het grootste dorsale
uitstulping van de billen. Dit is een manier om overgewicht te bepalen en de lichaamssamenstelling
te schatten. De voordelen zijn dat het goedkoop, snel en makkelijk is. Ook geeft het een beter beeld
van visceraal vet. Nadelen zijn dat het niet heel precies is en het niet mogelijk is als de deelnemer
niet rechtop kan staan.
Voor kinderen gelden andere BMI waardes omdat ze nog in de groei zijn. Het voordeel aan het BMI is
dat het makkelijk, snel en eenvoudig te berekenen is. Het nadeel is dat het verder niks zegt over de
vetverdeling. Bodybuilders hebben over het algemeen een hogere BMI door spieren.
4
