Aardrijkskunde Wonen in Nederland H3 De wereld van de stad havo 4/5 bovenbouw CE 2025
Samenvatting Hoofdstuk 3 De wereld van de stad
3.1 Stad en platteland
Kenmerken stad en landelijk gebied
De meeste steden van Nederland liggen in West-Nederland. In deze steden woont 80% van
de Nederlandse bevolking. De rest woont in een dorp of op het platteland.
Kenmerken stad Kenmerken dorp
- Vele bebouwing - Wonen minder mensen
- Huizen dicht op elkaar - Veel ruimte om de huizen
- Vaak hoogbouw - Veel of alleen maar laagbouw
- Bevolkingsdichtheid hoog - Woningdichtheid laag
- Veel voorzieningen - Voorzieningen beperkt
Op het platteland (of in het landelijk gebied) is nog minder bebouwing dan in een dorp en er is veel
open ruimte.
Adressendichtheid: Het aantal adressen binnen een cirkel van 1 km rond een bepaald adres. Dit
wordt gebruikt om de mate van verstedelijking te meten.
De mate van verstedelijking geeft de verhouding weer tussen het aantal adressen en de
oppervlakte van een bepaald topografisch gebied, meestal uitgedrukt in km2.
Als deze adressen dicht bij elkaar liggen, is het gebied sterk stedelijk. Als er minder dan 500
adressen in de omgeving van een ander adres zijn, heet zo’n gebied landelijk (of niet-
stedelijk).
Steden in soorten en maten
Als steden groeien, verschijnen er rondom het centrum steeds meer nieuwbouwwijken en
bedrijventerreinen. Afhankelijk van de grote van het stedelijk gebied wordt het gebied
aangeduid met: agglomeratie, stadsgewest of stedelijk gebied.
Agglomeratie: Dit ontstaat wanneer een stad uitgroeit naar omliggende plaatsen, zoals
voorsteden en dorpen. De belangrijkste stad wordt de “centrale stad” genoemd, die
grootstedelijke functies biedt zoals winkels, musea, ziekenhuizen, en universiteiten.
Stadsgewest: Dit is een stad of agglomeratie met omliggende kleinere plaatsen die samen
een functioneel geheel vormen. Ze zijn ruimtelijk gescheiden, maar maken gebruik van de
voorzieningen van de centrale stad. Voorbeeld: Haaglanden, met gemeenten die afhankelijk
zijn van voorzieningen in Den Haag.
Stedelijk gebied: In Nederland groeien stadsgewesten vaak aan elkaar, vooral in West-
Nederland. Het grootste stedelijke gebied is de “Randstad”, waar de steden dicht bij elkaar
liggen.
- Het verzorgingsgebied van centrale steden is dus groter dan de steden zelf.
, Aardrijkskunde Wonen in Nederland H3 De wereld van de stad havo 4/5 bovenbouw CE 2025
Reikwijdte: Dit is de maximale afstand die mensen willen reizen om gebruik te maken van een
voorziening. Voor dagelijkse voorzieningen, zoals een bakker, blijven mensen dichtbij, maar voor
grotere voorzieningen, zoals een theater, reizen ze verder.
Groene Hart: Dit landelijke gebied binnen de Randstad heeft een belangrijke recreatieve functie
voor de inwoners van de Randstad en trekt jaarlijks veel toeristen vanwege de cultuurhistorische
waarde. Het Groene Hart heeft 720.000 bewoners.
Groei en krimpgebieden
In 1980 had Nederland 14,2 miljoen inwoners, en in 2035 wordt een groei naar 18,3 miljoen
verwacht. Er zijn grote verschillen in bevolkingsgroei binnen het land.
Bijna de helft van de Nederlanders woont in de randstad (Noord-Holland, Zuid-Holland,
Utrecht en Flevoland.) terwijl ze maar een kwart van het landoppervlak innemen.
De bevolking in de Randstad en die van de (universiteit)steden Groningen, Nijmegen,
Eindhoven en Zwolle groeit ook veel sneller dan die in de rest van Nederland.
Deze groei wordt vooral veroorzaakt door:
- Hogere geboortecijfers
- Buitenlandse migratie
- Binnenlandse migratie
De gebieden waar het aantal inwoners afneemt (demografische krimp) zijn:
- Noord en oost Groningen
- Achterhoek
- Twente
- Oost Drenthe
- Zeeuws-Vlaanderen
- Zuid-Limburg
Meer huishoudens
Door bevolkingsgroei en de toename van het aantal alleenstaanden is het aantal huishoudens
flink toegenomen.
In de afgelopen dertig jaar is vooral het aantal alleenstaanden sterk gegroeid verwachting
is dat dit steeds sterker toeneemt. Oorzaak:
- Toename aantal echtscheidingen
- Zelfstandig wonende jongeren
- Steeds meer vergrijzing
Bevolkingskrimp in een gebied betekent niet altijd dat er ook minder huishoudens zijn. Soms
neemt het aantal huishoudens juist toe.
Door de sterke verandering van de gezinssamenstelling
moet er een wijziging in het woningbestand komen.
Het platteland verandert
Twee ontwikkelingen in het landelijk gebied:
- Afname van de bevolking en
Samenvatting Hoofdstuk 3 De wereld van de stad
3.1 Stad en platteland
Kenmerken stad en landelijk gebied
De meeste steden van Nederland liggen in West-Nederland. In deze steden woont 80% van
de Nederlandse bevolking. De rest woont in een dorp of op het platteland.
Kenmerken stad Kenmerken dorp
- Vele bebouwing - Wonen minder mensen
- Huizen dicht op elkaar - Veel ruimte om de huizen
- Vaak hoogbouw - Veel of alleen maar laagbouw
- Bevolkingsdichtheid hoog - Woningdichtheid laag
- Veel voorzieningen - Voorzieningen beperkt
Op het platteland (of in het landelijk gebied) is nog minder bebouwing dan in een dorp en er is veel
open ruimte.
Adressendichtheid: Het aantal adressen binnen een cirkel van 1 km rond een bepaald adres. Dit
wordt gebruikt om de mate van verstedelijking te meten.
De mate van verstedelijking geeft de verhouding weer tussen het aantal adressen en de
oppervlakte van een bepaald topografisch gebied, meestal uitgedrukt in km2.
Als deze adressen dicht bij elkaar liggen, is het gebied sterk stedelijk. Als er minder dan 500
adressen in de omgeving van een ander adres zijn, heet zo’n gebied landelijk (of niet-
stedelijk).
Steden in soorten en maten
Als steden groeien, verschijnen er rondom het centrum steeds meer nieuwbouwwijken en
bedrijventerreinen. Afhankelijk van de grote van het stedelijk gebied wordt het gebied
aangeduid met: agglomeratie, stadsgewest of stedelijk gebied.
Agglomeratie: Dit ontstaat wanneer een stad uitgroeit naar omliggende plaatsen, zoals
voorsteden en dorpen. De belangrijkste stad wordt de “centrale stad” genoemd, die
grootstedelijke functies biedt zoals winkels, musea, ziekenhuizen, en universiteiten.
Stadsgewest: Dit is een stad of agglomeratie met omliggende kleinere plaatsen die samen
een functioneel geheel vormen. Ze zijn ruimtelijk gescheiden, maar maken gebruik van de
voorzieningen van de centrale stad. Voorbeeld: Haaglanden, met gemeenten die afhankelijk
zijn van voorzieningen in Den Haag.
Stedelijk gebied: In Nederland groeien stadsgewesten vaak aan elkaar, vooral in West-
Nederland. Het grootste stedelijke gebied is de “Randstad”, waar de steden dicht bij elkaar
liggen.
- Het verzorgingsgebied van centrale steden is dus groter dan de steden zelf.
, Aardrijkskunde Wonen in Nederland H3 De wereld van de stad havo 4/5 bovenbouw CE 2025
Reikwijdte: Dit is de maximale afstand die mensen willen reizen om gebruik te maken van een
voorziening. Voor dagelijkse voorzieningen, zoals een bakker, blijven mensen dichtbij, maar voor
grotere voorzieningen, zoals een theater, reizen ze verder.
Groene Hart: Dit landelijke gebied binnen de Randstad heeft een belangrijke recreatieve functie
voor de inwoners van de Randstad en trekt jaarlijks veel toeristen vanwege de cultuurhistorische
waarde. Het Groene Hart heeft 720.000 bewoners.
Groei en krimpgebieden
In 1980 had Nederland 14,2 miljoen inwoners, en in 2035 wordt een groei naar 18,3 miljoen
verwacht. Er zijn grote verschillen in bevolkingsgroei binnen het land.
Bijna de helft van de Nederlanders woont in de randstad (Noord-Holland, Zuid-Holland,
Utrecht en Flevoland.) terwijl ze maar een kwart van het landoppervlak innemen.
De bevolking in de Randstad en die van de (universiteit)steden Groningen, Nijmegen,
Eindhoven en Zwolle groeit ook veel sneller dan die in de rest van Nederland.
Deze groei wordt vooral veroorzaakt door:
- Hogere geboortecijfers
- Buitenlandse migratie
- Binnenlandse migratie
De gebieden waar het aantal inwoners afneemt (demografische krimp) zijn:
- Noord en oost Groningen
- Achterhoek
- Twente
- Oost Drenthe
- Zeeuws-Vlaanderen
- Zuid-Limburg
Meer huishoudens
Door bevolkingsgroei en de toename van het aantal alleenstaanden is het aantal huishoudens
flink toegenomen.
In de afgelopen dertig jaar is vooral het aantal alleenstaanden sterk gegroeid verwachting
is dat dit steeds sterker toeneemt. Oorzaak:
- Toename aantal echtscheidingen
- Zelfstandig wonende jongeren
- Steeds meer vergrijzing
Bevolkingskrimp in een gebied betekent niet altijd dat er ook minder huishoudens zijn. Soms
neemt het aantal huishoudens juist toe.
Door de sterke verandering van de gezinssamenstelling
moet er een wijziging in het woningbestand komen.
Het platteland verandert
Twee ontwikkelingen in het landelijk gebied:
- Afname van de bevolking en
