Inhoudsopgave
0. Hoofdstuk 0: inleiding................................................................................................... 4
0.1 het doel van de economische wetenschap.....................................................................................4
0.1.1 behoeften................................................................................................................................. 4
0.1.2 schaarse middelen................................................................................................................... 4
0.1.3 nuttigheid en keuzeproblemen................................................................................................. 4
0.2 welvaart en welzijn......................................................................................................................... 5
0.3 soorten goederen........................................................................................................................... 5
0.4 consumptie en productie................................................................................................................ 5
0.5 methode binnen de economische wetenschap...............................................................................5
0.6 ceteris-paribus clausule.................................................................................................................. 6
0.7 micro-, meso-, macro-economie..................................................................................................... 6
1. Hoofdstuk 1: consumenten............................................................................................ 6
1.1 De keuze van de optimale goederencombinatie.............................................................................6
1.1.1 de preferenties......................................................................................................................... 6
1.1.2 Budget en prijzen..................................................................................................................... 6
1.2 De prijsvraagcurve......................................................................................................................... 6
0.7.1 De afleiding van individuele vraagcurve..................................................................................6
1.1.2 Verschuiving van vraagcurve................................................................................................... 7
2. Verandering in inkomen................................................................................................ 7
3. Verandering in preferentieschaal...................................................................................8
4. Verandering in prijs van andere goederen......................................................................8
1.1.3 Collectieve vraagcurve............................................................................................................. 8
1.2 Elasticiteit van de vraag................................................................................................................. 8
1.2.1 Prijselasticiteit van vraag......................................................................................................... 9
2. Prijselastische vraag..................................................................................................... 9
3. Prijsinelastische vraag................................................................................................10
4. Volkomen inelastische vraag.......................................................................................10
5. Volkomen elastisch aanbod.........................................................................................10
1.2.2 Kruiselingse prijselasticiteit van de vraag..............................................................................10
1.2.3 Inkomenselasticiteit van de vraag..........................................................................................11
1.3 Consumentengedrag in België...................................................................................................... 12
1.3.1 Het bestedingspatroon van de Belgische particulieren..........................................................12
1.3.2 Het spaargedrag van de Belgisce particulieren......................................................................12
1.4 Meting van de prijzen, de consumptieprijsindex...........................................................................12
1.4.1 Voorwaarden.......................................................................................................................... 12
1.4.2 De consumptieprijsindex........................................................................................................ 13
4. Hoodfstuk 2: producenten........................................................................................... 13
1
, 4.1 Bepaling van de optimale productiegrootte..................................................................................13
4.2 Wet van toe- en afnemende meeropbrengst................................................................................13
4.2.1 Grafisch:................................................................................................................................. 13
4.2.2 Vaststelling:............................................................................................................................ 13
4.2.3 Verklaring:.............................................................................................................................. 13
4.3 Het kostenverloop........................................................................................................................ 14
4.3.1 Totale constante kosten.......................................................................................................... 14
4.3.2 Totale variabele kosten........................................................................................................... 14
4.3.3 Totale kosten.......................................................................................................................... 14
4.3.4 Gemiddelde en marginale kosten...........................................................................................15
4.4 Opbrengstenverloop bij volkomen concurrentie...........................................................................15
4.5 Optimale productiegrootte bij volkomen concurrentie..................................................................16
2.1 Afleiding van de aanbodcurve bij volkomen concurrentie............................................................16
2.1.1 Individuele aanbodcurve........................................................................................................ 17
2.1.2 Beweging langs de individuele aanbodcurve.........................................................................17
2.1.3 Verschuiving van de (collectieve) aanbodcurve.....................................................................18
2.1.4 de collectieve of marktaanbodcurve......................................................................................18
2.2 Breakevenanalyse........................................................................................................................ 18
2.3 Prijselasticiteit van het aanbod..................................................................................................... 18
6. Hoofdstuk 3: prijsvorming........................................................................................... 20
6.1 Markt en marktvormen................................................................................................................. 20
6.2 Volkomen concurrentie................................................................................................................. 20
6.2.1 Marktevenwicht bij volkomen concurrentie............................................................................21
6.2.2 Ingrijpen van de overheid in de prijsvorming.........................................................................21
6.3 Onvolkomen concurrentie............................................................................................................. 23
6.4 Monopolie..................................................................................................................................... 23
6.4.1 Kenmerken:............................................................................................................................ 23
6.4.2 Soorten monopolie:................................................................................................................ 23
6.4.3 Prijsvorming en evenwicht bij monopolie...............................................................................23
6.4.4 Bepaling van optimale productiegrootte................................................................................24
6.5 Oligopolie..................................................................................................................................... 25
6.5.1 Kenmerken van oligopolie...................................................................................................... 25
6.5.2 Prijsvorming bij oligopolie...................................................................................................... 26
6.6 Monopolistische concurrentie....................................................................................................... 26
6.6.1 Evenwicht van monopolistische concurrentie.........................................................................26
7. Hoofdstuk 4: macro-economische grootheden..............................................................26
7.1 Economische kringloop................................................................................................................. 26
7.2 Berekening economische activiteit............................................................................................... 26
7.2.1 Bruto en netto........................................................................................................................ 27
7.2.2 Tegen marktprijzen en tegen factorprijzen.............................................................................28
7.2.3 Nationaal en binnenlands....................................................................................................... 28
7.3 Reële en nominale BBP................................................................................................................. 28
4.3.1 Deflator.................................................................................................................................. 29
7.6 Macro-economische gegevens van Belgische economie...............................................................29
4.6.1 oorsprong van BBP volgens activiteitklasse...........................................................................29
4.6.2 verdeling van BBP over productiefactoren.............................................................................29
2
, 4.6.3 besteding van BBP................................................................................................................. 29
8. Hoofdstuk 5: conjunctuur, groei en ontwikkeling..........................................................30
8.1 De conjunctuur............................................................................................................................. 30
8.1.1 Indicatoren van economische activiteit..................................................................................30
8.2 De economische groei.................................................................................................................. 31
9. Hoofdstuk 6: nationaal inkomen en werkgelegenheid...................................................31
9.1 Hoogte van nationaal inkomen en tewerkstelling.........................................................................31
9.1.1 Klassieken (klassieke, liberale leer)........................................................................................31
9.1.2 Kritiek op de liberale leer door John Maynard Keynes.............................................................32
9.1.3 Crisis van de jaren '30 (conjuncturele crisis):.........................................................................32
9.1.4 Keynesiaans beleid niet geschikt voor crisis van de jaren '80................................................32
9.1.5 Grote recessie (eind 2008)..................................................................................................... 32
9.1.6 Covid-19 crisis........................................................................................................................ 32
9.1.7 Russische invasie in Oekraïne (eind februari 2022)................................................................32
9.2 Arbeidsmarkt................................................................................................................................ 32
9.2.1 Aanbod van arbeidskrachten.................................................................................................. 33
9.2.2 Vraag naar arbeidskrachten................................................................................................... 33
9.2.3 Werkloosheid.......................................................................................................................... 33
9.2.4 Werkloosheid: soorten, oorzaken en bestrijding.....................................................................33
9.3 Concurrentievermogen, loonvorming en innovatie.......................................................................34
10. Hoofdstuk 7: geld, monetair beleid en inflatie............................................................34
10.1 Het geld...................................................................................................................................... 34
10.1.1 Functie van Geld.................................................................................................................. 34
10.1.2 Betalingsverkeer Vandaag.................................................................................................... 34
10.1.3 Geldsubstitutie & Geldschepping.........................................................................................35
10.1.4 Vraag naar en aanbod van geld........................................................................................... 35
10.1.5 Vermogensmarkt.................................................................................................................. 35
10.1.6 Begrippen............................................................................................................................. 35
10.1.7 Maatschappelijke Geldhoeveelheid (M)................................................................................36
10.1.8 Monetaire Evenwicht............................................................................................................ 36
10.2 Inflatieverschijnsel...................................................................................................................... 36
10.2.1 Inflatie.................................................................................................................................. 36
10.2.2 Oorzaken van Inflatie........................................................................................................... 36
10.2.3 Gevolgen van Inflatie........................................................................................................... 36
10.2.4 Bestrijding van Inflatie......................................................................................................... 37
10.2.5 Deflatie................................................................................................................................ 37
10. Hoofdstuk 10: milieu en duurzame ontwikkeling.........................................................37
10.1 Milieu.......................................................................................................................................... 37
10.1.1 Ecologische voetafdruk en biologische capaciteit................................................................37
10.1.2 Ecologische voetafdruk van België.......................................................................................37
10.1.3 Milieubeleid.......................................................................................................................... 37
10.1.4 Ambitie van België voor 2030..............................................................................................38
10.2 Duurzame ontwikkeling.............................................................................................................. 38
10.2.1 Duurzame ontwikkeling........................................................................................................ 38
10.2.2 Sustainable Society Index (SSI)............................................................................................38
10.2.3 Sustainable Development Goals (SDG's)..............................................................................38
11. Hoofdstuk 11: overheid............................................................................................. 38
3
, 11.1 Overheidstussenkomst of niet?................................................................................................... 39
11.1.1 Vraag naar overheidsinterventie wordt bepaald door:.........................................................39
11.1.2 Aanbod van overheidstussenkomst wordt bepaald door:.....................................................39
11.1.3 Vormen van overheidsinterventie:........................................................................................ 39
11.2 Doelstellingen van economische politiek....................................................................................39
11.3 Vormen van economische politiek.............................................................................................. 39
11.4 Overheidsfinanciën..................................................................................................................... 39
Economische actualiteit
0. Hoofdstuk 0: inleiding
0.1 het doel van de economische wetenschap
bij bijna alle menselijke handelingen komt economisch aspect bij kijken: kiezen
Bv. Je wil studeren maar …
Economisch principe = met gegeven middelen maximale behoeftebevrediging bereiken
Elementen die je keuze gaan bepalen:
0.1.1 behoeften
= aanvoelen van tekort dat je wenst te bevredigen (subjectief)
er zijn verschillende soorten behoeften
- primaire of levensnoodzakelijke (bv. Eten en drinken)
- materiële & immateriële (bv. Ontspanning)
- collectieve (bv. Onderwijs)
- individuele = iets dat je zelf wilt
0.1.2 schaarse middelen
- economische of schaarse goederen = middel waarvan verlangen hoeveelheid
beschikbare hoeveelheid zou overtreffen indien het gratis ter beschikking stond
geen synoniem van zeldzaam!!
- Hierdoor ontstaat waardeverschijnsel = wij moeten er prijs voor gaan betalen
Als al het eten in de winkel gratis zou zijn, zouden deze vlug uitgeput zijn
0.1.3 nuttigheid en keuzeproblemen
nuttig = wanneer goed onze behoefte bevredigt
economisch principe = voorkeurschema of waardeschaal opstellen afhankelijk van zijn
subjectief nut voor maximale behoeftebevrediging
keuzeprobleem = voor iedereen (gezinnen, bedrijven, overheid)
4
0. Hoofdstuk 0: inleiding................................................................................................... 4
0.1 het doel van de economische wetenschap.....................................................................................4
0.1.1 behoeften................................................................................................................................. 4
0.1.2 schaarse middelen................................................................................................................... 4
0.1.3 nuttigheid en keuzeproblemen................................................................................................. 4
0.2 welvaart en welzijn......................................................................................................................... 5
0.3 soorten goederen........................................................................................................................... 5
0.4 consumptie en productie................................................................................................................ 5
0.5 methode binnen de economische wetenschap...............................................................................5
0.6 ceteris-paribus clausule.................................................................................................................. 6
0.7 micro-, meso-, macro-economie..................................................................................................... 6
1. Hoofdstuk 1: consumenten............................................................................................ 6
1.1 De keuze van de optimale goederencombinatie.............................................................................6
1.1.1 de preferenties......................................................................................................................... 6
1.1.2 Budget en prijzen..................................................................................................................... 6
1.2 De prijsvraagcurve......................................................................................................................... 6
0.7.1 De afleiding van individuele vraagcurve..................................................................................6
1.1.2 Verschuiving van vraagcurve................................................................................................... 7
2. Verandering in inkomen................................................................................................ 7
3. Verandering in preferentieschaal...................................................................................8
4. Verandering in prijs van andere goederen......................................................................8
1.1.3 Collectieve vraagcurve............................................................................................................. 8
1.2 Elasticiteit van de vraag................................................................................................................. 8
1.2.1 Prijselasticiteit van vraag......................................................................................................... 9
2. Prijselastische vraag..................................................................................................... 9
3. Prijsinelastische vraag................................................................................................10
4. Volkomen inelastische vraag.......................................................................................10
5. Volkomen elastisch aanbod.........................................................................................10
1.2.2 Kruiselingse prijselasticiteit van de vraag..............................................................................10
1.2.3 Inkomenselasticiteit van de vraag..........................................................................................11
1.3 Consumentengedrag in België...................................................................................................... 12
1.3.1 Het bestedingspatroon van de Belgische particulieren..........................................................12
1.3.2 Het spaargedrag van de Belgisce particulieren......................................................................12
1.4 Meting van de prijzen, de consumptieprijsindex...........................................................................12
1.4.1 Voorwaarden.......................................................................................................................... 12
1.4.2 De consumptieprijsindex........................................................................................................ 13
4. Hoodfstuk 2: producenten........................................................................................... 13
1
, 4.1 Bepaling van de optimale productiegrootte..................................................................................13
4.2 Wet van toe- en afnemende meeropbrengst................................................................................13
4.2.1 Grafisch:................................................................................................................................. 13
4.2.2 Vaststelling:............................................................................................................................ 13
4.2.3 Verklaring:.............................................................................................................................. 13
4.3 Het kostenverloop........................................................................................................................ 14
4.3.1 Totale constante kosten.......................................................................................................... 14
4.3.2 Totale variabele kosten........................................................................................................... 14
4.3.3 Totale kosten.......................................................................................................................... 14
4.3.4 Gemiddelde en marginale kosten...........................................................................................15
4.4 Opbrengstenverloop bij volkomen concurrentie...........................................................................15
4.5 Optimale productiegrootte bij volkomen concurrentie..................................................................16
2.1 Afleiding van de aanbodcurve bij volkomen concurrentie............................................................16
2.1.1 Individuele aanbodcurve........................................................................................................ 17
2.1.2 Beweging langs de individuele aanbodcurve.........................................................................17
2.1.3 Verschuiving van de (collectieve) aanbodcurve.....................................................................18
2.1.4 de collectieve of marktaanbodcurve......................................................................................18
2.2 Breakevenanalyse........................................................................................................................ 18
2.3 Prijselasticiteit van het aanbod..................................................................................................... 18
6. Hoofdstuk 3: prijsvorming........................................................................................... 20
6.1 Markt en marktvormen................................................................................................................. 20
6.2 Volkomen concurrentie................................................................................................................. 20
6.2.1 Marktevenwicht bij volkomen concurrentie............................................................................21
6.2.2 Ingrijpen van de overheid in de prijsvorming.........................................................................21
6.3 Onvolkomen concurrentie............................................................................................................. 23
6.4 Monopolie..................................................................................................................................... 23
6.4.1 Kenmerken:............................................................................................................................ 23
6.4.2 Soorten monopolie:................................................................................................................ 23
6.4.3 Prijsvorming en evenwicht bij monopolie...............................................................................23
6.4.4 Bepaling van optimale productiegrootte................................................................................24
6.5 Oligopolie..................................................................................................................................... 25
6.5.1 Kenmerken van oligopolie...................................................................................................... 25
6.5.2 Prijsvorming bij oligopolie...................................................................................................... 26
6.6 Monopolistische concurrentie....................................................................................................... 26
6.6.1 Evenwicht van monopolistische concurrentie.........................................................................26
7. Hoofdstuk 4: macro-economische grootheden..............................................................26
7.1 Economische kringloop................................................................................................................. 26
7.2 Berekening economische activiteit............................................................................................... 26
7.2.1 Bruto en netto........................................................................................................................ 27
7.2.2 Tegen marktprijzen en tegen factorprijzen.............................................................................28
7.2.3 Nationaal en binnenlands....................................................................................................... 28
7.3 Reële en nominale BBP................................................................................................................. 28
4.3.1 Deflator.................................................................................................................................. 29
7.6 Macro-economische gegevens van Belgische economie...............................................................29
4.6.1 oorsprong van BBP volgens activiteitklasse...........................................................................29
4.6.2 verdeling van BBP over productiefactoren.............................................................................29
2
, 4.6.3 besteding van BBP................................................................................................................. 29
8. Hoofdstuk 5: conjunctuur, groei en ontwikkeling..........................................................30
8.1 De conjunctuur............................................................................................................................. 30
8.1.1 Indicatoren van economische activiteit..................................................................................30
8.2 De economische groei.................................................................................................................. 31
9. Hoofdstuk 6: nationaal inkomen en werkgelegenheid...................................................31
9.1 Hoogte van nationaal inkomen en tewerkstelling.........................................................................31
9.1.1 Klassieken (klassieke, liberale leer)........................................................................................31
9.1.2 Kritiek op de liberale leer door John Maynard Keynes.............................................................32
9.1.3 Crisis van de jaren '30 (conjuncturele crisis):.........................................................................32
9.1.4 Keynesiaans beleid niet geschikt voor crisis van de jaren '80................................................32
9.1.5 Grote recessie (eind 2008)..................................................................................................... 32
9.1.6 Covid-19 crisis........................................................................................................................ 32
9.1.7 Russische invasie in Oekraïne (eind februari 2022)................................................................32
9.2 Arbeidsmarkt................................................................................................................................ 32
9.2.1 Aanbod van arbeidskrachten.................................................................................................. 33
9.2.2 Vraag naar arbeidskrachten................................................................................................... 33
9.2.3 Werkloosheid.......................................................................................................................... 33
9.2.4 Werkloosheid: soorten, oorzaken en bestrijding.....................................................................33
9.3 Concurrentievermogen, loonvorming en innovatie.......................................................................34
10. Hoofdstuk 7: geld, monetair beleid en inflatie............................................................34
10.1 Het geld...................................................................................................................................... 34
10.1.1 Functie van Geld.................................................................................................................. 34
10.1.2 Betalingsverkeer Vandaag.................................................................................................... 34
10.1.3 Geldsubstitutie & Geldschepping.........................................................................................35
10.1.4 Vraag naar en aanbod van geld........................................................................................... 35
10.1.5 Vermogensmarkt.................................................................................................................. 35
10.1.6 Begrippen............................................................................................................................. 35
10.1.7 Maatschappelijke Geldhoeveelheid (M)................................................................................36
10.1.8 Monetaire Evenwicht............................................................................................................ 36
10.2 Inflatieverschijnsel...................................................................................................................... 36
10.2.1 Inflatie.................................................................................................................................. 36
10.2.2 Oorzaken van Inflatie........................................................................................................... 36
10.2.3 Gevolgen van Inflatie........................................................................................................... 36
10.2.4 Bestrijding van Inflatie......................................................................................................... 37
10.2.5 Deflatie................................................................................................................................ 37
10. Hoofdstuk 10: milieu en duurzame ontwikkeling.........................................................37
10.1 Milieu.......................................................................................................................................... 37
10.1.1 Ecologische voetafdruk en biologische capaciteit................................................................37
10.1.2 Ecologische voetafdruk van België.......................................................................................37
10.1.3 Milieubeleid.......................................................................................................................... 37
10.1.4 Ambitie van België voor 2030..............................................................................................38
10.2 Duurzame ontwikkeling.............................................................................................................. 38
10.2.1 Duurzame ontwikkeling........................................................................................................ 38
10.2.2 Sustainable Society Index (SSI)............................................................................................38
10.2.3 Sustainable Development Goals (SDG's)..............................................................................38
11. Hoofdstuk 11: overheid............................................................................................. 38
3
, 11.1 Overheidstussenkomst of niet?................................................................................................... 39
11.1.1 Vraag naar overheidsinterventie wordt bepaald door:.........................................................39
11.1.2 Aanbod van overheidstussenkomst wordt bepaald door:.....................................................39
11.1.3 Vormen van overheidsinterventie:........................................................................................ 39
11.2 Doelstellingen van economische politiek....................................................................................39
11.3 Vormen van economische politiek.............................................................................................. 39
11.4 Overheidsfinanciën..................................................................................................................... 39
Economische actualiteit
0. Hoofdstuk 0: inleiding
0.1 het doel van de economische wetenschap
bij bijna alle menselijke handelingen komt economisch aspect bij kijken: kiezen
Bv. Je wil studeren maar …
Economisch principe = met gegeven middelen maximale behoeftebevrediging bereiken
Elementen die je keuze gaan bepalen:
0.1.1 behoeften
= aanvoelen van tekort dat je wenst te bevredigen (subjectief)
er zijn verschillende soorten behoeften
- primaire of levensnoodzakelijke (bv. Eten en drinken)
- materiële & immateriële (bv. Ontspanning)
- collectieve (bv. Onderwijs)
- individuele = iets dat je zelf wilt
0.1.2 schaarse middelen
- economische of schaarse goederen = middel waarvan verlangen hoeveelheid
beschikbare hoeveelheid zou overtreffen indien het gratis ter beschikking stond
geen synoniem van zeldzaam!!
- Hierdoor ontstaat waardeverschijnsel = wij moeten er prijs voor gaan betalen
Als al het eten in de winkel gratis zou zijn, zouden deze vlug uitgeput zijn
0.1.3 nuttigheid en keuzeproblemen
nuttig = wanneer goed onze behoefte bevredigt
economisch principe = voorkeurschema of waardeschaal opstellen afhankelijk van zijn
subjectief nut voor maximale behoeftebevrediging
keuzeprobleem = voor iedereen (gezinnen, bedrijven, overheid)
4
