Jurist in het veiligheidsdomein
College 1A
Openbare orde in een democratische rechtsstaat
Democratische rechtstaat
Legaliteitsbeginsel
Alle overheidsoptreden moeten op een wettelijke grondslag berusten. Dus alle overheidsacties
gebaseerd moeten zijn op wetten die van tevoren zijn vastgesteld. Met andere woorden, geen
enkele handeling van de overheid mag plaatsvinden zonder wettelijke basis. Dit beginsel
waarborgt dat overheidsinstanties alleen bevoegdheden uitoefenen die uitdrukkelijk zijn
toegekend door de wet en dat zij zich houden aan beperkingen die daarin zijn vastgesteld.
Kortom, het legaliteitsbeginsel waarborgt dat de overheid handelt binnen de grenzen van de
wet en dat haar acties transparant, voorspelbaar en rechtvaardig zijn.
Grondrechten
Grondrechten zijn belangrijke en fundamentele rechten die mensen hebben en die worden
vastgelegd in de wet. Deze rechten beschermen individuen tegen bij voorbeeld de overheid,
zodat ze vrij kunnen zijn en gelijk worden behandeld. Voorbeelden van grondrechten zijn het
recht van vrijheid van meningsuiting, het recht op privacy en het recht op onderwijs. Ze zijn
essentieel voor een eerlijke en rechtvaardige samenleving waarin iedereen respect krijgt en
gelijke kansen heeft.
Machtenscheiding: Trias politica
Machtenscheiding is een principe binnen de staatsinrichting waarbij de verschillende functies
en bevoegdheden van de overheid worden verdeeld over drie afzonderlijke en onafhankelijke
organen. De wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechterlijke macht. Het doel van
de machtenscheiding is om te voorkomen dat één enkele instantie te veel macht krijgt en
daardoor misbruik kan maken van die macht.
1. Wetgevende macht: Dit orgaan is verantwoordelijk voor het maken van wetten.
2. Uitvoerende macht: Deze macht is belat met de uitvoering en handhaving van de
wetten die zijn vastgesteld door de wetgevende macht.
3. De rechterlijke macht: Dit orgaan is verantwoordelijk voor het interpreteren van de
wetten en het toepassen ervan in individuele gevallen.
In Nederland hebben we Checks and balances. Dit houdt in dat de machten elkaar controleren
en in evenwicht houden, wat de kans op machtsmisbruik verkleint en bijdraagt aan een
stabiele en rechtvaardige samenleving.
Onafhankelijke rechter
Een onafhankelijke rechter is een rechter die vrij is van externe invloeden en onpartijdig kan
handelen bij het nemen van juridische beslissingen. Dit betekent dat de rechter niet beïnvloed
wordt door politieke druk, persoonlijke belangen, of andere externe factoren die de
objectiviteit en integriteit van het gerechtelijk proces kunnen aantasten. De onafhankelijkheid
van rechters is essentieel voor het waarborgen van eerlijke en rechtvaardige rechtspraak, en
draagt bij aan het vertrouwen van het publiek in het rechtssysteem.
Rule of law (rechtstaat) is het principe dat de wet de hoogste autoriteit is in een
samenleving, waarbij iedereen, inclusief de overheid, onderworpen is aan de wet, het houdt in
dat de uitoefening van macht en gezag altijd gebaseerd moet zijn op vastgestelde wetten, die
,voor iedereen gelijk gelden en die op een eerlijke en consistente manier worden gehandhaafd.
De rule of law waarborgt dat rechten van individuen worden beschermd en dat
machtsmisbruik wordt voorkomen door het naleven van wettelijke procedures, onafhankelijk
rechtssysteem en checks and balances tussen de verschillende machten van de staat.
Machtenscheiding. Wie doet wat?
Wetgevende macht
Maakt regels (van wetten in formele zin tot gemeenteverordeningen)
Uitvoerende macht
Voert de regels uit (van regering tot burgemeester)
Rechtsprekende macht
Controleert de uitvoering van de regels in concrete gevallen
Wat is openbare orde?
In de volgende bepalingen komen we het begrip openbare orde tegen:
- Artikel 172 Gemeentewet
- Artikel 11 Politiewet
Definitie die wij hanteren voor het begrip ‘’openbare orde’’
De normale gang van zaken in de publieke ruimte ter plaatse die genormeerd wordt door
rechtsnormen om hinder of gevaar voor de zich daar bevindende personen of goederen te
beperken
Wat is dan verstoring van de openbare orde?
Hoge raad in 2007 (ECLI:NL:HR:2007:AZ2104)
Wil van een verstoring van de openbare orde kunnen worden gesproken, dan zal het moeten
gaan om een verstoring van enige betekenis van de normale gang van zaken in of aan de
desbetreffende openbare ruimte.
De uitspraak van de hoge raad verduidelijkt wanneer er sprake is van een verstoring van de
openbare orde. Volgens de Hoge raad moet er bij een verstoring van de openbare orde
sprake zijn van een verstoring van enige betekenis van de normale gang van zaken in de
openbare ruimte. Dit betekent dat er een duidelijke onderbreking of verstoring van het
openbare leven moet zijn die van zodanige ernst is dat het de normale gang van zaken in de
desbetreffende ruimte beïnvloedt.
Normale gang van zaken:
De normale gang van zaken verwijst naar het dagelijkse, ordelijke functioneren van de
samenleving in openbare ruimten zoals straten, pleinen, openbare gebouwen, enzovoort. Dit
houdt in dat er geen ongeoorloofde verstoringen zijn die het welzijn van de mensen in die
ruimte in gevaar brengen, zoals geweld, overlast verkeerschaos, of andere situaties die de
rust of veiligheid verstoren.
Verstoring van enige betekenis
Een verstoring moet dus van betekenis zijn. Dit houdt in dat niet elke kleine verstoring als een
‘verstoring van de openbare orde’ kan worden beschouwd. Het moet gaan om iets dat
duidelijk afwijkt van de normale situatie en invloed heeft op het functioneren van de openbare
,ruimte. Een incident of gedrag dat op zichzelf niet bijzonder ernstig is, maar wel als een
verontrustende afwijking van de orde kan worden gezien, kan als verstoring worden
aangemerkt. Bijvoorbeeld geweldincidenten, overlast door lawaai of verkeerschaos.
Introductie: Wat is ‘handhaving’?
- Controle op (toezicht) en
- Afdwingen van naleving van wet- en regelgeving
Wat is handhaving?
- Normconform handelen bevorderen
- Toezicht houden op de naleving
- Opleggen van sancties
Kort samengevat: naleving van regels afdwingen
Zoveel bevoegdheden
Gebiedsverbod op grond van:
- Artikel 172 lid 3 Gemeentewet
- Artikel 172a Gemeentewet
- Gemeentelijke APV
- Artikel 509hh Wetboek van Strafvordering (gedragsaanwijzing door officier van
justitie)
- Veroordeling door strafrechter
Wat zijn dit?
Strafsancties of bestuurlijke sancties of nog iets anders?
1. Artikel 172 lid 3 Gemeentewet
De burgemeester kan een gebiedsverbod opleggen als dit nodig is om de openbare orde te
herstellen of te voorkomen dat deze verstoord raakt.
Bestuurlijke maatregel want het gaat om een preventieve of herstellende actie van het
bestuur (de burgemeester) en niet om een straf voor een overtreding
2. Artikel 172a Gemeentewet
De burgemeester kan specifieke gedragsaawijzingen geven, zoals een gebiedsverbod, aan
personen die regelmatig de openbare orde verstoren.
Bestuurlijke maatregel, want deze bevoegdheid wordt gebruikt om de openbare orde te
beschermen en is gericht op preventie.
3. Gemeentelijke apv (algemene plaatselijke verordening)
De APV bevat lokale regels die door de gemeenteraad zijn vastgesteld. Overtreding kan
leiden tot sancties, zoals gebiedsverbod.
Type sanctie hangt af van hoe het gebiedsverbod wordt opgelegd, bij handhaving door
burgemeester zal het gaan om een bestuurlijke boete, maar bij een strafrechtelijke boete of
vervolging om een strafsanctie.
4. Artikel 509hh Wetboek van Strafvordering
De ovj kan een gebiedsverbod opleggen als gedragsaanwijzing, vaak in het kader van een
lopende strafzaak of ter bescherming van de samenleving.
, Strafrechtelijke maatregel, want het is een actie van het OM, vaak met het oog op
strafrechtelijke vervolging.
5. Veroordeling door strafrechter
De strafrechter kan een gebiedsverbod opleggen als onderdeel van een straf, bijvoorbeeld als
bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijke straf
Het gaat dan om een strafsanctie, want het is onderdeel van een straf die door een rechter
wordt opgelegd.
Handhaving openbare orde: Enkele bevoegdheden van de burgemeester
Artikel 172 Gemeentewet
Regelt wettelijke grondslag voor handhaving openbare orden en veiligheid door burgemeester
en ondersteuning door politie
Artikel 172a Gemeentewet
Samen met artikel 172b de ‘’voetbalwet’’. Regelt gebiedsverbod en meldplicht.
Artikel 172b Gemeentewet
Samen met artikel 172a de ‘’voetbalwet’’. Regelt gebiedsverbod en meldplicht. Richt zich op
minderjarigen en hun ouders.
Artikel 174 Gemeentewet
Toezicht op de openbare samenkomsten en vermakelijkheden en voor publiek openstaande
gebouwen
Artikel 174a Gemeentewet
Sluiting woning wegens verstoring openbare orde
Artikel 174b Gemeentewet
Aanwijzing veiligheidsrisicogebied in spoedeisende gevallen
Artikel 175 Gemeentewet
Noodbevel
Artikel 176 Gemeentewet
Noodverordening
Artikel 5 t/m 7 WOM
Regels wat betreft vergaderingen, betogingen en godsdienstige samenkomsten
Artikel 151a Gemeentewet
Bevoegdheid om vergunningenplicht voor seksinrichting in APV op te nemen
Artikel 151b Gemeentewet
Bevoegdheid om veiligheidsrisicogebied aan te wijzen in APV op te nemen
Artikel 151c Gemeentewet
Bevoegdheid om locaties voor cameratoezicht aan te wijzen in APV op te nemen
Artikel 151d Gemeentewet
College 1A
Openbare orde in een democratische rechtsstaat
Democratische rechtstaat
Legaliteitsbeginsel
Alle overheidsoptreden moeten op een wettelijke grondslag berusten. Dus alle overheidsacties
gebaseerd moeten zijn op wetten die van tevoren zijn vastgesteld. Met andere woorden, geen
enkele handeling van de overheid mag plaatsvinden zonder wettelijke basis. Dit beginsel
waarborgt dat overheidsinstanties alleen bevoegdheden uitoefenen die uitdrukkelijk zijn
toegekend door de wet en dat zij zich houden aan beperkingen die daarin zijn vastgesteld.
Kortom, het legaliteitsbeginsel waarborgt dat de overheid handelt binnen de grenzen van de
wet en dat haar acties transparant, voorspelbaar en rechtvaardig zijn.
Grondrechten
Grondrechten zijn belangrijke en fundamentele rechten die mensen hebben en die worden
vastgelegd in de wet. Deze rechten beschermen individuen tegen bij voorbeeld de overheid,
zodat ze vrij kunnen zijn en gelijk worden behandeld. Voorbeelden van grondrechten zijn het
recht van vrijheid van meningsuiting, het recht op privacy en het recht op onderwijs. Ze zijn
essentieel voor een eerlijke en rechtvaardige samenleving waarin iedereen respect krijgt en
gelijke kansen heeft.
Machtenscheiding: Trias politica
Machtenscheiding is een principe binnen de staatsinrichting waarbij de verschillende functies
en bevoegdheden van de overheid worden verdeeld over drie afzonderlijke en onafhankelijke
organen. De wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechterlijke macht. Het doel van
de machtenscheiding is om te voorkomen dat één enkele instantie te veel macht krijgt en
daardoor misbruik kan maken van die macht.
1. Wetgevende macht: Dit orgaan is verantwoordelijk voor het maken van wetten.
2. Uitvoerende macht: Deze macht is belat met de uitvoering en handhaving van de
wetten die zijn vastgesteld door de wetgevende macht.
3. De rechterlijke macht: Dit orgaan is verantwoordelijk voor het interpreteren van de
wetten en het toepassen ervan in individuele gevallen.
In Nederland hebben we Checks and balances. Dit houdt in dat de machten elkaar controleren
en in evenwicht houden, wat de kans op machtsmisbruik verkleint en bijdraagt aan een
stabiele en rechtvaardige samenleving.
Onafhankelijke rechter
Een onafhankelijke rechter is een rechter die vrij is van externe invloeden en onpartijdig kan
handelen bij het nemen van juridische beslissingen. Dit betekent dat de rechter niet beïnvloed
wordt door politieke druk, persoonlijke belangen, of andere externe factoren die de
objectiviteit en integriteit van het gerechtelijk proces kunnen aantasten. De onafhankelijkheid
van rechters is essentieel voor het waarborgen van eerlijke en rechtvaardige rechtspraak, en
draagt bij aan het vertrouwen van het publiek in het rechtssysteem.
Rule of law (rechtstaat) is het principe dat de wet de hoogste autoriteit is in een
samenleving, waarbij iedereen, inclusief de overheid, onderworpen is aan de wet, het houdt in
dat de uitoefening van macht en gezag altijd gebaseerd moet zijn op vastgestelde wetten, die
,voor iedereen gelijk gelden en die op een eerlijke en consistente manier worden gehandhaafd.
De rule of law waarborgt dat rechten van individuen worden beschermd en dat
machtsmisbruik wordt voorkomen door het naleven van wettelijke procedures, onafhankelijk
rechtssysteem en checks and balances tussen de verschillende machten van de staat.
Machtenscheiding. Wie doet wat?
Wetgevende macht
Maakt regels (van wetten in formele zin tot gemeenteverordeningen)
Uitvoerende macht
Voert de regels uit (van regering tot burgemeester)
Rechtsprekende macht
Controleert de uitvoering van de regels in concrete gevallen
Wat is openbare orde?
In de volgende bepalingen komen we het begrip openbare orde tegen:
- Artikel 172 Gemeentewet
- Artikel 11 Politiewet
Definitie die wij hanteren voor het begrip ‘’openbare orde’’
De normale gang van zaken in de publieke ruimte ter plaatse die genormeerd wordt door
rechtsnormen om hinder of gevaar voor de zich daar bevindende personen of goederen te
beperken
Wat is dan verstoring van de openbare orde?
Hoge raad in 2007 (ECLI:NL:HR:2007:AZ2104)
Wil van een verstoring van de openbare orde kunnen worden gesproken, dan zal het moeten
gaan om een verstoring van enige betekenis van de normale gang van zaken in of aan de
desbetreffende openbare ruimte.
De uitspraak van de hoge raad verduidelijkt wanneer er sprake is van een verstoring van de
openbare orde. Volgens de Hoge raad moet er bij een verstoring van de openbare orde
sprake zijn van een verstoring van enige betekenis van de normale gang van zaken in de
openbare ruimte. Dit betekent dat er een duidelijke onderbreking of verstoring van het
openbare leven moet zijn die van zodanige ernst is dat het de normale gang van zaken in de
desbetreffende ruimte beïnvloedt.
Normale gang van zaken:
De normale gang van zaken verwijst naar het dagelijkse, ordelijke functioneren van de
samenleving in openbare ruimten zoals straten, pleinen, openbare gebouwen, enzovoort. Dit
houdt in dat er geen ongeoorloofde verstoringen zijn die het welzijn van de mensen in die
ruimte in gevaar brengen, zoals geweld, overlast verkeerschaos, of andere situaties die de
rust of veiligheid verstoren.
Verstoring van enige betekenis
Een verstoring moet dus van betekenis zijn. Dit houdt in dat niet elke kleine verstoring als een
‘verstoring van de openbare orde’ kan worden beschouwd. Het moet gaan om iets dat
duidelijk afwijkt van de normale situatie en invloed heeft op het functioneren van de openbare
,ruimte. Een incident of gedrag dat op zichzelf niet bijzonder ernstig is, maar wel als een
verontrustende afwijking van de orde kan worden gezien, kan als verstoring worden
aangemerkt. Bijvoorbeeld geweldincidenten, overlast door lawaai of verkeerschaos.
Introductie: Wat is ‘handhaving’?
- Controle op (toezicht) en
- Afdwingen van naleving van wet- en regelgeving
Wat is handhaving?
- Normconform handelen bevorderen
- Toezicht houden op de naleving
- Opleggen van sancties
Kort samengevat: naleving van regels afdwingen
Zoveel bevoegdheden
Gebiedsverbod op grond van:
- Artikel 172 lid 3 Gemeentewet
- Artikel 172a Gemeentewet
- Gemeentelijke APV
- Artikel 509hh Wetboek van Strafvordering (gedragsaanwijzing door officier van
justitie)
- Veroordeling door strafrechter
Wat zijn dit?
Strafsancties of bestuurlijke sancties of nog iets anders?
1. Artikel 172 lid 3 Gemeentewet
De burgemeester kan een gebiedsverbod opleggen als dit nodig is om de openbare orde te
herstellen of te voorkomen dat deze verstoord raakt.
Bestuurlijke maatregel want het gaat om een preventieve of herstellende actie van het
bestuur (de burgemeester) en niet om een straf voor een overtreding
2. Artikel 172a Gemeentewet
De burgemeester kan specifieke gedragsaawijzingen geven, zoals een gebiedsverbod, aan
personen die regelmatig de openbare orde verstoren.
Bestuurlijke maatregel, want deze bevoegdheid wordt gebruikt om de openbare orde te
beschermen en is gericht op preventie.
3. Gemeentelijke apv (algemene plaatselijke verordening)
De APV bevat lokale regels die door de gemeenteraad zijn vastgesteld. Overtreding kan
leiden tot sancties, zoals gebiedsverbod.
Type sanctie hangt af van hoe het gebiedsverbod wordt opgelegd, bij handhaving door
burgemeester zal het gaan om een bestuurlijke boete, maar bij een strafrechtelijke boete of
vervolging om een strafsanctie.
4. Artikel 509hh Wetboek van Strafvordering
De ovj kan een gebiedsverbod opleggen als gedragsaanwijzing, vaak in het kader van een
lopende strafzaak of ter bescherming van de samenleving.
, Strafrechtelijke maatregel, want het is een actie van het OM, vaak met het oog op
strafrechtelijke vervolging.
5. Veroordeling door strafrechter
De strafrechter kan een gebiedsverbod opleggen als onderdeel van een straf, bijvoorbeeld als
bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijke straf
Het gaat dan om een strafsanctie, want het is onderdeel van een straf die door een rechter
wordt opgelegd.
Handhaving openbare orde: Enkele bevoegdheden van de burgemeester
Artikel 172 Gemeentewet
Regelt wettelijke grondslag voor handhaving openbare orden en veiligheid door burgemeester
en ondersteuning door politie
Artikel 172a Gemeentewet
Samen met artikel 172b de ‘’voetbalwet’’. Regelt gebiedsverbod en meldplicht.
Artikel 172b Gemeentewet
Samen met artikel 172a de ‘’voetbalwet’’. Regelt gebiedsverbod en meldplicht. Richt zich op
minderjarigen en hun ouders.
Artikel 174 Gemeentewet
Toezicht op de openbare samenkomsten en vermakelijkheden en voor publiek openstaande
gebouwen
Artikel 174a Gemeentewet
Sluiting woning wegens verstoring openbare orde
Artikel 174b Gemeentewet
Aanwijzing veiligheidsrisicogebied in spoedeisende gevallen
Artikel 175 Gemeentewet
Noodbevel
Artikel 176 Gemeentewet
Noodverordening
Artikel 5 t/m 7 WOM
Regels wat betreft vergaderingen, betogingen en godsdienstige samenkomsten
Artikel 151a Gemeentewet
Bevoegdheid om vergunningenplicht voor seksinrichting in APV op te nemen
Artikel 151b Gemeentewet
Bevoegdheid om veiligheidsrisicogebied aan te wijzen in APV op te nemen
Artikel 151c Gemeentewet
Bevoegdheid om locaties voor cameratoezicht aan te wijzen in APV op te nemen
Artikel 151d Gemeentewet
