kijken naar leerlingen
Inhoudsopgave
1.1. UITGANGSPUNT 1: DE DIDACTISCHE DRIEHOEK ................................................................................... 4
JOHN HATTIE ........................................................................................................................................................... 4
ROBERT MARZANO: ................................................................................................................................................. 4
1.2. UITGANGSPUNT 2: HANDELINGSGERICHT WERKEN ............................................................................. 4
7 UITGANGSPUNTEN ................................................................................................................................................. 5
Onderwijs- en ondersteuningsbehoe2en ........................................................................................................ 5
De leerkracht doet ertoe ................................................................................................................................. 5
Posi;eve aspecten als he>oom ...................................................................................................................... 5
Doelgericht ...................................................................................................................................................... 5
Afstemming en wisselwerking......................................................................................................................... 5
Construc;eve samenwerking .......................................................................................................................... 5
Systema;sch en transparant........................................................................................................................... 5
HET CONTINUÜM VAN ZORG OP SCHOOL ....................................................................................................................... 5
Fase 0: de brede basiszorg .............................................................................................................................. 6
Fase 1: verhoogde zorg ................................................................................................................................... 6
Fase 2: uitbreiding van zorg ............................................................................................................................ 6
Fase 3: overstap naar een school op maat...................................................................................................... 6
2.1. WAT IS OBSERVEREN? ......................................................................................................................... 6
Doelgericht ...................................................................................................................................................... 7
Systema;sch ................................................................................................................................................... 7
Objec;ef .......................................................................................................................................................... 7
WAAROM OBSERVEREN? ........................................................................................................................................... 7
VERSCHILLENDE VORMEN VAN OBSERVEREN .................................................................................................................. 7
Beschrijvende observa;e ................................................................................................................................ 7
Observa;e adhv observa;elijsten en observa;eschalen ................................................................................ 7
Par;ciperende observa;e ............................................................................................................................... 7
Observa;e van buitenaf .................................................................................................................................. 7
FASEN VAN OBSERVEREN ........................................................................................................................................... 8
Fase 1 : doel bepalen....................................................................................................................................... 8
Fase 2 : gegevens verzamelen ......................................................................................................................... 8
Fase 3 : gegevens noteren ............................................................................................................................... 8
Fase 4 : gegevens ordenen .............................................................................................................................. 8
Fase 5 : interpreteren van de gegevens .......................................................................................................... 8
HULPMIDDELEN BIJ OBSERVEREN ................................................................................................................................. 8
GEVAREN VAN OBSERVEREN ....................................................................................................................................... 8
Gevaren bij doel 1 ........................................................................................................................................... 8
Gevaren bij doel 2 ........................................................................................................................................... 8
Gevaren bij doel 3 ........................................................................................................................................... 9
Gevaren bij doel 4 ........................................................................................................................................... 9
Gevaren bij doel 5 ........................................................................................................................................... 9
2.2. DE BEGINSITUATIE ............................................................................................................................... 9
DYNAMISCH BEGRIP .................................................................................................................................................. 9
ONDERWIJS À LA CARTE ............................................................................................................................................. 9
Gelijke kansen voor iedereen .......................................................................................................................... 9
Zinvol doelen bepalen ..................................................................................................................................... 9
Doel van onderwijzen .................................................................................................................................... 10
ZONE VAN NAASTE ONTWIKKELING............................................................................................................................. 10
3.1. DE PERSOONLIJKHEIDSASPECTEN ...................................................................................................... 10
1
,kijken naar leerlingen
3.2. DE PERSOONLIJKHEID IS EEN EENHEID .............................................................................................. 10
3.3. LEEFWERELD VAN LEERLINGEN .......................................................................................................... 11
TWEE BELANGRIJKE ONDERZOEKEN ............................................................................................................................ 11
GESLACHTSVERSCHILLEN .......................................................................................................................................... 11
Geslachtsverschillen in de klas ...................................................................................................................... 11
Geslachtsverschillen: nuance ........................................................................................................................ 11
SOCIALE, ECONOMISCHE EN CULTURELE VERSCHILLEN .................................................................................................... 12
13 gezinsvormen: zie pagina 33 sylalbus. ..................................................................................................... 12
3.4. THUISCULTUUR VS SCHOOLCUTUUR.................................................................................................. 12
VERKLARINGEN VOOR HET ONTSTAAN VAN SOCIALE ONGELIJKHEID .................................................................................... 12
Gene;sch deficitmodel.................................................................................................................................. 12
Onderwijsdeficitmodel .................................................................................................................................. 12
Cultureel deficitmodel ................................................................................................................................... 13
HOE KAN SES GEMETEN WORDEN? ........................................................................................................................... 13
PISA-onderzoek SES ....................................................................................................................................... 13
TIMMS-onderzoek ......................................................................................................................................... 13
HaZe ............................................................................................................................................................ 13
ETNISCHE VERSCHILLEN ........................................................................................................................................... 13
3.5. WELBEVINDEN EN BETROKKENHEID .................................................................................................. 14
WELBEVINDEN ...................................................................................................................................................... 14
Welbevinden: ISCWeB ................................................................................................................................... 14
Welbevinden op school ................................................................................................................................. 14
BETROKKENHEID .................................................................................................................................................... 14
Link welbevinden en betrokkenheid .............................................................................................................. 15
Screeningsinstrumenten................................................................................................................................ 15
3.6. TALENTGERICHT WERKEN .................................................................................................................. 15
TALENT OP HET SPOORT KOMEN ................................................................................................................................ 15
HEFBOOMVAARDIGHEDEN ....................................................................................................................................... 15
GEEN TALENT VOOR ................................................................................................................................................ 15
3.7. GROWTH MINDSET ........................................................................................................................... 15
INLEIDING ............................................................................................................................................................. 15
Carol Dweck .................................................................................................................................................. 16
Selfulfilling prophecy ..................................................................................................................................... 16
KRITIEK EN NUANCE ................................................................................................................................................ 16
6 TIPS VOOR FOUTVRIENDELIJK KLASKLIMAAT ............................................................................................................... 16
3.8. DISCRETIEPLICHT & MELDINGSPLICHT ............................................................................................... 16
4.1. KENMERKEN VAN DE KLASGROEP ..................................................................................................... 16
WAT IS EEN GROEP? ............................................................................................................................................... 16
TYPISCHE KENMERKEN VAN EEN GROEP ....................................................................................................................... 17
Instrumenten om het klasklimaat te evalueren ............................................................................................ 17
4.2. HET ABC VAN DE BASISBEHOEFTEN ................................................................................................... 17
AUTONOMIE STIMULEREN: HOE?............................................................................................................................... 17
VERBONDENHEID STIMULEREN: HOE? ........................................................................................................................ 17
COMPETENTIE STIMULEREN: HOE?............................................................................................................................. 18
4.3. ONTWIKKELING VAN DE KLASGROEP ................................................................................................. 18
FASE 1: FORMING: KENNISMAKING............................................................................................................................ 18
FASE 2: STORMING: HET BOTST ................................................................................................................................. 18
FASE 3: NORMING: GROEP LEGT ONGESCHREVEN REGELS VAST ........................................................................................ 18
FASE 4: PERFORMING: PRESTATIE .............................................................................................................................. 18
2
, kijken naar leerlingen
FASE 5: ADJOURNING: AFSCHEID ............................................................................................................................... 19
TIMING ................................................................................................................................................................ 19
BEGELEIDING VAN DE LEERKRACHT TIJDENS DE FASEN ..................................................................................................... 19
Forming: onderwijsbehoe2en van de groep? ............................................................................................... 19
Forming: begeleiding door de leerkracht ...................................................................................................... 19
Norming: onderwijsbehoe2en van de groep? ............................................................................................... 19
Norming: begeleiding door de leerkracht ..................................................................................................... 19
Storming: onderwijsbehoe2en van de groep? .............................................................................................. 20
Storming: begeleiding door de leerkracht ..................................................................................................... 20
Perorming: begeleiding door de leerkracht................................................................................................... 20
Adjourning: begeleiding door de leerkracht.................................................................................................. 20
4.4. ROLLEN BINNEN DE KLASGROEP........................................................................................................ 20
POSITIEVE GROEP ................................................................................................................................................... 20
NEGATIEVE GROEP .................................................................................................................................................. 20
4.5. VEILIG EN POSITIEF KLASKLIMAAT ..................................................................................................... 21
STAPPEN OM TOT EEN VEILIG KLASKLIMAAT TE KOMEN.................................................................................................... 21
CONCRETE VOORBEELDEN OM TOT EEN VEILIG KLASKLIMAAT TE KOMEN ............................................................................. 21
4.6. KLASINRICHTING ............................................................................................................................... 21
3
Inhoudsopgave
1.1. UITGANGSPUNT 1: DE DIDACTISCHE DRIEHOEK ................................................................................... 4
JOHN HATTIE ........................................................................................................................................................... 4
ROBERT MARZANO: ................................................................................................................................................. 4
1.2. UITGANGSPUNT 2: HANDELINGSGERICHT WERKEN ............................................................................. 4
7 UITGANGSPUNTEN ................................................................................................................................................. 5
Onderwijs- en ondersteuningsbehoe2en ........................................................................................................ 5
De leerkracht doet ertoe ................................................................................................................................. 5
Posi;eve aspecten als he>oom ...................................................................................................................... 5
Doelgericht ...................................................................................................................................................... 5
Afstemming en wisselwerking......................................................................................................................... 5
Construc;eve samenwerking .......................................................................................................................... 5
Systema;sch en transparant........................................................................................................................... 5
HET CONTINUÜM VAN ZORG OP SCHOOL ....................................................................................................................... 5
Fase 0: de brede basiszorg .............................................................................................................................. 6
Fase 1: verhoogde zorg ................................................................................................................................... 6
Fase 2: uitbreiding van zorg ............................................................................................................................ 6
Fase 3: overstap naar een school op maat...................................................................................................... 6
2.1. WAT IS OBSERVEREN? ......................................................................................................................... 6
Doelgericht ...................................................................................................................................................... 7
Systema;sch ................................................................................................................................................... 7
Objec;ef .......................................................................................................................................................... 7
WAAROM OBSERVEREN? ........................................................................................................................................... 7
VERSCHILLENDE VORMEN VAN OBSERVEREN .................................................................................................................. 7
Beschrijvende observa;e ................................................................................................................................ 7
Observa;e adhv observa;elijsten en observa;eschalen ................................................................................ 7
Par;ciperende observa;e ............................................................................................................................... 7
Observa;e van buitenaf .................................................................................................................................. 7
FASEN VAN OBSERVEREN ........................................................................................................................................... 8
Fase 1 : doel bepalen....................................................................................................................................... 8
Fase 2 : gegevens verzamelen ......................................................................................................................... 8
Fase 3 : gegevens noteren ............................................................................................................................... 8
Fase 4 : gegevens ordenen .............................................................................................................................. 8
Fase 5 : interpreteren van de gegevens .......................................................................................................... 8
HULPMIDDELEN BIJ OBSERVEREN ................................................................................................................................. 8
GEVAREN VAN OBSERVEREN ....................................................................................................................................... 8
Gevaren bij doel 1 ........................................................................................................................................... 8
Gevaren bij doel 2 ........................................................................................................................................... 8
Gevaren bij doel 3 ........................................................................................................................................... 9
Gevaren bij doel 4 ........................................................................................................................................... 9
Gevaren bij doel 5 ........................................................................................................................................... 9
2.2. DE BEGINSITUATIE ............................................................................................................................... 9
DYNAMISCH BEGRIP .................................................................................................................................................. 9
ONDERWIJS À LA CARTE ............................................................................................................................................. 9
Gelijke kansen voor iedereen .......................................................................................................................... 9
Zinvol doelen bepalen ..................................................................................................................................... 9
Doel van onderwijzen .................................................................................................................................... 10
ZONE VAN NAASTE ONTWIKKELING............................................................................................................................. 10
3.1. DE PERSOONLIJKHEIDSASPECTEN ...................................................................................................... 10
1
,kijken naar leerlingen
3.2. DE PERSOONLIJKHEID IS EEN EENHEID .............................................................................................. 10
3.3. LEEFWERELD VAN LEERLINGEN .......................................................................................................... 11
TWEE BELANGRIJKE ONDERZOEKEN ............................................................................................................................ 11
GESLACHTSVERSCHILLEN .......................................................................................................................................... 11
Geslachtsverschillen in de klas ...................................................................................................................... 11
Geslachtsverschillen: nuance ........................................................................................................................ 11
SOCIALE, ECONOMISCHE EN CULTURELE VERSCHILLEN .................................................................................................... 12
13 gezinsvormen: zie pagina 33 sylalbus. ..................................................................................................... 12
3.4. THUISCULTUUR VS SCHOOLCUTUUR.................................................................................................. 12
VERKLARINGEN VOOR HET ONTSTAAN VAN SOCIALE ONGELIJKHEID .................................................................................... 12
Gene;sch deficitmodel.................................................................................................................................. 12
Onderwijsdeficitmodel .................................................................................................................................. 12
Cultureel deficitmodel ................................................................................................................................... 13
HOE KAN SES GEMETEN WORDEN? ........................................................................................................................... 13
PISA-onderzoek SES ....................................................................................................................................... 13
TIMMS-onderzoek ......................................................................................................................................... 13
HaZe ............................................................................................................................................................ 13
ETNISCHE VERSCHILLEN ........................................................................................................................................... 13
3.5. WELBEVINDEN EN BETROKKENHEID .................................................................................................. 14
WELBEVINDEN ...................................................................................................................................................... 14
Welbevinden: ISCWeB ................................................................................................................................... 14
Welbevinden op school ................................................................................................................................. 14
BETROKKENHEID .................................................................................................................................................... 14
Link welbevinden en betrokkenheid .............................................................................................................. 15
Screeningsinstrumenten................................................................................................................................ 15
3.6. TALENTGERICHT WERKEN .................................................................................................................. 15
TALENT OP HET SPOORT KOMEN ................................................................................................................................ 15
HEFBOOMVAARDIGHEDEN ....................................................................................................................................... 15
GEEN TALENT VOOR ................................................................................................................................................ 15
3.7. GROWTH MINDSET ........................................................................................................................... 15
INLEIDING ............................................................................................................................................................. 15
Carol Dweck .................................................................................................................................................. 16
Selfulfilling prophecy ..................................................................................................................................... 16
KRITIEK EN NUANCE ................................................................................................................................................ 16
6 TIPS VOOR FOUTVRIENDELIJK KLASKLIMAAT ............................................................................................................... 16
3.8. DISCRETIEPLICHT & MELDINGSPLICHT ............................................................................................... 16
4.1. KENMERKEN VAN DE KLASGROEP ..................................................................................................... 16
WAT IS EEN GROEP? ............................................................................................................................................... 16
TYPISCHE KENMERKEN VAN EEN GROEP ....................................................................................................................... 17
Instrumenten om het klasklimaat te evalueren ............................................................................................ 17
4.2. HET ABC VAN DE BASISBEHOEFTEN ................................................................................................... 17
AUTONOMIE STIMULEREN: HOE?............................................................................................................................... 17
VERBONDENHEID STIMULEREN: HOE? ........................................................................................................................ 17
COMPETENTIE STIMULEREN: HOE?............................................................................................................................. 18
4.3. ONTWIKKELING VAN DE KLASGROEP ................................................................................................. 18
FASE 1: FORMING: KENNISMAKING............................................................................................................................ 18
FASE 2: STORMING: HET BOTST ................................................................................................................................. 18
FASE 3: NORMING: GROEP LEGT ONGESCHREVEN REGELS VAST ........................................................................................ 18
FASE 4: PERFORMING: PRESTATIE .............................................................................................................................. 18
2
, kijken naar leerlingen
FASE 5: ADJOURNING: AFSCHEID ............................................................................................................................... 19
TIMING ................................................................................................................................................................ 19
BEGELEIDING VAN DE LEERKRACHT TIJDENS DE FASEN ..................................................................................................... 19
Forming: onderwijsbehoe2en van de groep? ............................................................................................... 19
Forming: begeleiding door de leerkracht ...................................................................................................... 19
Norming: onderwijsbehoe2en van de groep? ............................................................................................... 19
Norming: begeleiding door de leerkracht ..................................................................................................... 19
Storming: onderwijsbehoe2en van de groep? .............................................................................................. 20
Storming: begeleiding door de leerkracht ..................................................................................................... 20
Perorming: begeleiding door de leerkracht................................................................................................... 20
Adjourning: begeleiding door de leerkracht.................................................................................................. 20
4.4. ROLLEN BINNEN DE KLASGROEP........................................................................................................ 20
POSITIEVE GROEP ................................................................................................................................................... 20
NEGATIEVE GROEP .................................................................................................................................................. 20
4.5. VEILIG EN POSITIEF KLASKLIMAAT ..................................................................................................... 21
STAPPEN OM TOT EEN VEILIG KLASKLIMAAT TE KOMEN.................................................................................................... 21
CONCRETE VOORBEELDEN OM TOT EEN VEILIG KLASKLIMAAT TE KOMEN ............................................................................. 21
4.6. KLASINRICHTING ............................................................................................................................... 21
3