Basisontwikkeling voor peuters en onderbouw
Hoofdstuk 3
Interactie
De basisgedachte van Vygotsky is dat kinderen zich ontwikkelen in de omgang met anderen als
ze samen deelnemen aan voor hen betekenisvolle en toegankelijke sociaal-culturele activiteiten.
Interactie is dan ook het krachtigste middel om ontwikkeling te bevorderen: daarin geven zowel
leerkrachten als kinderen richting aan de ontwikkeling van een activiteit en bouwen die samen op.
Tijdens interacties met kinderen kan de leerkracht ontwikkeling stimuleren door mee te doen met
de activiteiten. De hulp is het meest efectief in de zone van naaste ontwikkeling. Hier liggen
gouden momenten voor kinderen en leerkrachten. Door het samen te doen leert het kind niet
alleen de handelingen, maar ook de volgorde.
Hoewel kinderen veel gemeenschappelijk hebben, zijn er ook op sommige momenten belangrijke
verschillen. Binnen OGO gaan we uit van deze verschillen en die geven we een plek in het
onderwijs.
Voorwaarde voor positieve interacties is dat volwassenen hoge verwachtingen koesteren van de
kinderen. Wie zich goed ontwikkelt krijgt namelijk vaak meer positieve aandacht dan wie zich
moeizamer ontwikkelt. Omdat de verwachtingen hoog te kunnen houden is het van belang dat een
pedagogisch medewerker of leerkracht gevoelig is voor signalen die kinderen afgeven.
De volwassene doet mee in de activiteit voor het gedeelte dat het kind nog niet alleen kan. We
noemen dat meedoen als meerwetende partner. Dit is de partner die ervoor zorgt dat de activiteit
betekenis heeft of krijgt, die structuur aanbrengt en die nieuwe ervaringen, kennis en
vaardigheden kan inbouwen.
Samen een rijke speelleeromgeving opbouwen
Een rijke speelleeromgeving bevordert het enthousiasme om aan activiteiten deel te nemen. Een
omgeving is rijk wanneer er middelen en materialen aanwezig zijn die veel handelings-, ervarings-
en leermogelijkheden bieden. De kwaliteit van de materialen telt. De culturele werkelijkheid van
buiten de klas moet ook binnen herkenbaar zijn. Het is belangrijk dat de je omgeving samen met
de kinderen opbouwt. Daardoor raken de kinderen betrokken.
Systematisch begeleiden van betekenisvolle spelactiviteiten
Vijf didactische impulsen
Oriënteren → zicht krijgen op ervaringen van kinderen
Structureren en verdiepen → helpen waar nodig om de activiteit te ordenen zodat de
kinderen geconcentreerd en betrokken door kunnen gaan. Keuze van materiaal. Verdieping
aanbrengen kan de activiteit intenser maken
Verbreden → de activiteit uitbreiden
Toevoegen → leermomenten worden uitgelokt en ingebouwd om opzettelijk nieuwe
ervaringen, inzichten, kennis en vaardigheden aan het handelingsrepertoire toe te voegen
Reflecteren → de gezamenlijke reflectie betekent met de kinderen terugkijken op de
activiteit en de leerervaringen naar boven halen
Deze hebben geen vaste volgorde en er kunnen meerdere bij één activiteit ingezet worden. Elke
activiteit die zich goed ontwikkelt heeft deze impulsen nodig.
Negen rollen in spel
Rol Voorbeeld
Mee opbouwen van de spelsituatie Een gesprek over de rolverdeling
Input door verhalen Verhaal vertellen waardoor kinderen een idee krijgen
Input door dramatiseren In een klein groepje dingen naspelen
Input door een interessant probleem Je hebt … wat nu?
Meespelen; een rol nemen De pedagogisch medewerker als de verkoper of klant
Hoofdstuk 3
Interactie
De basisgedachte van Vygotsky is dat kinderen zich ontwikkelen in de omgang met anderen als
ze samen deelnemen aan voor hen betekenisvolle en toegankelijke sociaal-culturele activiteiten.
Interactie is dan ook het krachtigste middel om ontwikkeling te bevorderen: daarin geven zowel
leerkrachten als kinderen richting aan de ontwikkeling van een activiteit en bouwen die samen op.
Tijdens interacties met kinderen kan de leerkracht ontwikkeling stimuleren door mee te doen met
de activiteiten. De hulp is het meest efectief in de zone van naaste ontwikkeling. Hier liggen
gouden momenten voor kinderen en leerkrachten. Door het samen te doen leert het kind niet
alleen de handelingen, maar ook de volgorde.
Hoewel kinderen veel gemeenschappelijk hebben, zijn er ook op sommige momenten belangrijke
verschillen. Binnen OGO gaan we uit van deze verschillen en die geven we een plek in het
onderwijs.
Voorwaarde voor positieve interacties is dat volwassenen hoge verwachtingen koesteren van de
kinderen. Wie zich goed ontwikkelt krijgt namelijk vaak meer positieve aandacht dan wie zich
moeizamer ontwikkelt. Omdat de verwachtingen hoog te kunnen houden is het van belang dat een
pedagogisch medewerker of leerkracht gevoelig is voor signalen die kinderen afgeven.
De volwassene doet mee in de activiteit voor het gedeelte dat het kind nog niet alleen kan. We
noemen dat meedoen als meerwetende partner. Dit is de partner die ervoor zorgt dat de activiteit
betekenis heeft of krijgt, die structuur aanbrengt en die nieuwe ervaringen, kennis en
vaardigheden kan inbouwen.
Samen een rijke speelleeromgeving opbouwen
Een rijke speelleeromgeving bevordert het enthousiasme om aan activiteiten deel te nemen. Een
omgeving is rijk wanneer er middelen en materialen aanwezig zijn die veel handelings-, ervarings-
en leermogelijkheden bieden. De kwaliteit van de materialen telt. De culturele werkelijkheid van
buiten de klas moet ook binnen herkenbaar zijn. Het is belangrijk dat de je omgeving samen met
de kinderen opbouwt. Daardoor raken de kinderen betrokken.
Systematisch begeleiden van betekenisvolle spelactiviteiten
Vijf didactische impulsen
Oriënteren → zicht krijgen op ervaringen van kinderen
Structureren en verdiepen → helpen waar nodig om de activiteit te ordenen zodat de
kinderen geconcentreerd en betrokken door kunnen gaan. Keuze van materiaal. Verdieping
aanbrengen kan de activiteit intenser maken
Verbreden → de activiteit uitbreiden
Toevoegen → leermomenten worden uitgelokt en ingebouwd om opzettelijk nieuwe
ervaringen, inzichten, kennis en vaardigheden aan het handelingsrepertoire toe te voegen
Reflecteren → de gezamenlijke reflectie betekent met de kinderen terugkijken op de
activiteit en de leerervaringen naar boven halen
Deze hebben geen vaste volgorde en er kunnen meerdere bij één activiteit ingezet worden. Elke
activiteit die zich goed ontwikkelt heeft deze impulsen nodig.
Negen rollen in spel
Rol Voorbeeld
Mee opbouwen van de spelsituatie Een gesprek over de rolverdeling
Input door verhalen Verhaal vertellen waardoor kinderen een idee krijgen
Input door dramatiseren In een klein groepje dingen naspelen
Input door een interessant probleem Je hebt … wat nu?
Meespelen; een rol nemen De pedagogisch medewerker als de verkoper of klant
