Procesrecht - DEEL I
Procesrecht
Prof. dr. Piet Taelman - Prof. dr. Sabien Lust
DEEL I: BURGERLIJK PROCESRECHT
examen: zelden theorievragen, meer casussen (met gemende toepassing van verschillende
leerstofonderdelen), actualiteit wel niet onbelangrijk (duid op problemen, cruciale verhoudingen,
…), geselecteerde rechtspraak (leidinggevende arresten/vonnissen). Geen papegaaiwerk, toepassing
en inzicht.
Geen puntenverdeling op het examen, puntenverdeling achteraf bepaald…
Inleidende quotes
- advocaten hebben tot taak mensen procedures te besparen i.p.v. nodeloos te procederen
- Geens wil justitie kort op de bal laten spelen, ‘max 1 jaar per graad van aanleg’.
Recente ontwikkelingen en pijnpunten
• Vertrouwen van rechtzoekende in justitie
steekpenningen aan magistraten / gemeten door hoge raad voor justitie (orgaan sui generis, geen
rechtspersoon; ontstaan n.a.v. Octopus-akkoord - Dutroux-periode; telefonische enquêtes) / de taal
die justitie spreekt is niet de onze, zo vinden 61% van de mensen / slechts 61% van de mensen
vindt de beslissingen van justitie rechtvaardig, 35% vindt dat niet / de behandeling van een
rechtszaak duurt te lang, 92% is het hiermee eens (budget justitie is laag i.v.m. buurlanden en
andere Europese landen).
• Hertekenen gerechtelijk landschap
Bende van Nijvel - 1987: eerste bendecommissie °1991: vraag naar coördinerende magistraten op
nationaal niveau (cf. federaal parket) , arrondissementele grenzen overschrijden
Octopus-akkoord °1998 - Dutroux:
- verticale herstructurering OM (federaal - arrondissement)
- nadenken over horizontale integratie van rechtbanken - drie krachtlijnen in deze verandering
schaalvergroting: oude gerechtelijke arrondissementen die versnipperd zijn, herleid tot
nieuwe gerechtelijke arrondissementen (cf. schaalvergroting, 27 -> 12), bv. Vier W-VL => 1
met 1 voorzitter e.d. -> efficiënter en gespecialiseerdere magistraten // magistraat rechtbank
Nieuwe benaming
ONDERNEMINGS-
RECHTBANK (9)
Aantal vredegerechten wordt gereduceerd naar 162 kantons
tegen 2020 (tevens met reductie van zittingsplaatsen)
eerste aanleg W-VL => ook aangesteld binnen gerechtelijk ressort
UGent I-1
, Procesrecht - DEEL I
meer mobiliteit magistraten: bv. Vrederechter van een kanton, aangesteld binnen een kanton,
kan ook zitting nemen in een ander kanton binnen het gerechtelijk arrondisement. Beheer =>
ambitie om het beheer van de middelen niet langer centraal vanuit Bxl te leiden, maar
verzelfstandigde rechterlijke macht hierin zelf beslissingen te nemen.
• Herwaardering eerste aanleg / versnelling van de rechtspleging
plan Geens °2015 => “een efficiënte justitie voor meer rechtvaardigheid” -> hervorming civiele
procedure. sneller, efficiënter, minder misbruik van rechtsmiddelen, uitspraken binnen korte
termijn.
Potpourri-wetten -> wijzigingen in burgerlijke rechtspleging 2015 - 2016 - 2017
PP I:
- alleenzetelende rechters (ipv drie mensen voor 1 zaak, drie individuen met elk een zaak)
- taak v/d rechter bij verstek -> moet deze rechter rekening houden met de partij die verstek laat
- invordering onbetwiste geldschulden B2B-context (buiten rechter om, geen rechter aan te pas,
maar dus ook geen advocaten, niet populair binnen advocatuur, want geen geld meer hieruit te
slaan)
PP IV:
- nutteloze proceskosten worden gedragen door de veroorzaker ervan
- rechtspleging voor Rb Kh wijzigen => enorme tegenstand en is er niet doorgekomen
PP V:
- correcties aan PP I
- taak rechter bij verstek verduidelijkt
- beperken van rechtsmiddelen door het recht op verzet te beperken
- hervorming gerechtelijke stage
PP VI:
- taalwet gerechtszaken valt onder nietigheidsleer
- deformalisering van procedures -> rechter heeft opdracht om remediëringsmaatregelen toe te
staan indien mogelijk (cf. art. 861 Ger. W.)
• Informatisering justitie
Court of the future - Geens => idee om alles vonnissen en arresten publiek beschikbaar te stellen
• Werklastmeting - sociaal statuut - feminisering
geen sociaal statuut => geen zwangerschapsverlof, geen vervanging, wel verder betaald maar
collega moeten werk van de afwezige doen… Groot percentage van de magistratuur is 50+.
Pensioenen magistraten worden hervormd, daling in het aantal magistraten (Wss plan Geens om
de magistraten te vervangen door goedkopere werkkrachten., bv cf. NL schrijfjuristen)
Vraag Kamer (2002 - n° 626: Bourgeois) => kunnen magistraten deeltijds werken? (bv. Zorg
familie -> verminderde prestaties?) => antwoord: volkomen uitgesloten…
Burgerlijk procesrecht
-> rechtsprekende handeling: rechter beslecht a.d.h.v. rechtsregelen, met respect voor een aantal
essentiële procedurele waarborgen, op bindende wijze een conflict.
rechtspraak kan worden afgedwongen
UGent I-2
, Procesrecht - DEEL I
afdeling
bestuursrecht-
spraak
ü voorheen
Arbitragehof
ü bevoegdheid ü worden ingericht
ü vernietigings- bij wet, met
contentieux toegewezen
ü prejudiciële bevoegdheden
vraagstelling
soms kan de rechter het werkelijke conflict niet helpen verdwijnen (bv. Inzake familiale
geschillen, langdurige commerciële conflicten; waar de problemen vaak niet 100% juridisch
zijn)
-> conflictafhandeling (‘beslechten’(van bovenaf beslissen) ≠oplossen)-> geen exclusiviteit van
rechtsmacht
<-> alternatieve methoden van conflictoplossing: de derde die tussenkomt , helpt de partijen
zelf een oplossing te vinden door in dialoog te gaan onder begeleiding van die derde.
Omgaan met conflicten is dus niet exclusief voor de rechterlijke macht.
Partijen kunnen ook na het bekomen van een oordeel van de rechter, onderling afwijken van
het vonnis, en hun eigen ding doen in onderling overleg
-> recht op toegang tot de rechter (cf. verbod van eigenrichting)
Organieke rechterlijke macht - functionele rechterlijke macht.
Alternatieven voor de overheidsrechter.
-> buitengerechtelijke trajecten
“duty to inform”
verplichting om de rechtzoekende te informeren van het bestaan van alternatieve methoden om het
geschil op te lossen (Art. 444, tweede lid Ger.W. voor advocaat; Art. 519, §4 Ger.W. voor
gerechtsdeurwaarder; Art. 730/1 Ger.W. voor de rechter)
Nieuw zijn deze buitengerechtelijke trajecten niet, in structuur van het Ger.W. opgenomen => delen
VI (arbitrage) - VII (bemiddeling) - VIII (collaboratieve onderhandelingen)
Minnelijke schikking / verzoening: (verplicht -Art. 734 Ger.W.- of factulatief -Art. 731, art. 1253ter/
1, §3 Ger.W.-)
De rechter belast met de zaak geeft vaak wel inzichten in de zaak hoewel dat zijn taak niet is.
Hierdoor kunnen de partijen een oplossing bereiken.
Bronnen van het burgerlijk procesrecht
1/ Grondwet
2/ Gerechtelijk Wetboek (Ger.W.)
Relatief recent wetboek - Ernest Krings
objectieven: minder omslachtig, sneller en minder dure rechtspleging —> niet
behaald…
Vaak werken de betrokken partijen deze doelstellingen tegen —> cf. veroordeling zo lang
mogelijk uitstellen om kosten en uitvoering van het vonnis te vermijden; partijen remmen
doelbewust de procesgang af.
UGent I-3
Procesrecht
Prof. dr. Piet Taelman - Prof. dr. Sabien Lust
DEEL I: BURGERLIJK PROCESRECHT
examen: zelden theorievragen, meer casussen (met gemende toepassing van verschillende
leerstofonderdelen), actualiteit wel niet onbelangrijk (duid op problemen, cruciale verhoudingen,
…), geselecteerde rechtspraak (leidinggevende arresten/vonnissen). Geen papegaaiwerk, toepassing
en inzicht.
Geen puntenverdeling op het examen, puntenverdeling achteraf bepaald…
Inleidende quotes
- advocaten hebben tot taak mensen procedures te besparen i.p.v. nodeloos te procederen
- Geens wil justitie kort op de bal laten spelen, ‘max 1 jaar per graad van aanleg’.
Recente ontwikkelingen en pijnpunten
• Vertrouwen van rechtzoekende in justitie
steekpenningen aan magistraten / gemeten door hoge raad voor justitie (orgaan sui generis, geen
rechtspersoon; ontstaan n.a.v. Octopus-akkoord - Dutroux-periode; telefonische enquêtes) / de taal
die justitie spreekt is niet de onze, zo vinden 61% van de mensen / slechts 61% van de mensen
vindt de beslissingen van justitie rechtvaardig, 35% vindt dat niet / de behandeling van een
rechtszaak duurt te lang, 92% is het hiermee eens (budget justitie is laag i.v.m. buurlanden en
andere Europese landen).
• Hertekenen gerechtelijk landschap
Bende van Nijvel - 1987: eerste bendecommissie °1991: vraag naar coördinerende magistraten op
nationaal niveau (cf. federaal parket) , arrondissementele grenzen overschrijden
Octopus-akkoord °1998 - Dutroux:
- verticale herstructurering OM (federaal - arrondissement)
- nadenken over horizontale integratie van rechtbanken - drie krachtlijnen in deze verandering
schaalvergroting: oude gerechtelijke arrondissementen die versnipperd zijn, herleid tot
nieuwe gerechtelijke arrondissementen (cf. schaalvergroting, 27 -> 12), bv. Vier W-VL => 1
met 1 voorzitter e.d. -> efficiënter en gespecialiseerdere magistraten // magistraat rechtbank
Nieuwe benaming
ONDERNEMINGS-
RECHTBANK (9)
Aantal vredegerechten wordt gereduceerd naar 162 kantons
tegen 2020 (tevens met reductie van zittingsplaatsen)
eerste aanleg W-VL => ook aangesteld binnen gerechtelijk ressort
UGent I-1
, Procesrecht - DEEL I
meer mobiliteit magistraten: bv. Vrederechter van een kanton, aangesteld binnen een kanton,
kan ook zitting nemen in een ander kanton binnen het gerechtelijk arrondisement. Beheer =>
ambitie om het beheer van de middelen niet langer centraal vanuit Bxl te leiden, maar
verzelfstandigde rechterlijke macht hierin zelf beslissingen te nemen.
• Herwaardering eerste aanleg / versnelling van de rechtspleging
plan Geens °2015 => “een efficiënte justitie voor meer rechtvaardigheid” -> hervorming civiele
procedure. sneller, efficiënter, minder misbruik van rechtsmiddelen, uitspraken binnen korte
termijn.
Potpourri-wetten -> wijzigingen in burgerlijke rechtspleging 2015 - 2016 - 2017
PP I:
- alleenzetelende rechters (ipv drie mensen voor 1 zaak, drie individuen met elk een zaak)
- taak v/d rechter bij verstek -> moet deze rechter rekening houden met de partij die verstek laat
- invordering onbetwiste geldschulden B2B-context (buiten rechter om, geen rechter aan te pas,
maar dus ook geen advocaten, niet populair binnen advocatuur, want geen geld meer hieruit te
slaan)
PP IV:
- nutteloze proceskosten worden gedragen door de veroorzaker ervan
- rechtspleging voor Rb Kh wijzigen => enorme tegenstand en is er niet doorgekomen
PP V:
- correcties aan PP I
- taak rechter bij verstek verduidelijkt
- beperken van rechtsmiddelen door het recht op verzet te beperken
- hervorming gerechtelijke stage
PP VI:
- taalwet gerechtszaken valt onder nietigheidsleer
- deformalisering van procedures -> rechter heeft opdracht om remediëringsmaatregelen toe te
staan indien mogelijk (cf. art. 861 Ger. W.)
• Informatisering justitie
Court of the future - Geens => idee om alles vonnissen en arresten publiek beschikbaar te stellen
• Werklastmeting - sociaal statuut - feminisering
geen sociaal statuut => geen zwangerschapsverlof, geen vervanging, wel verder betaald maar
collega moeten werk van de afwezige doen… Groot percentage van de magistratuur is 50+.
Pensioenen magistraten worden hervormd, daling in het aantal magistraten (Wss plan Geens om
de magistraten te vervangen door goedkopere werkkrachten., bv cf. NL schrijfjuristen)
Vraag Kamer (2002 - n° 626: Bourgeois) => kunnen magistraten deeltijds werken? (bv. Zorg
familie -> verminderde prestaties?) => antwoord: volkomen uitgesloten…
Burgerlijk procesrecht
-> rechtsprekende handeling: rechter beslecht a.d.h.v. rechtsregelen, met respect voor een aantal
essentiële procedurele waarborgen, op bindende wijze een conflict.
rechtspraak kan worden afgedwongen
UGent I-2
, Procesrecht - DEEL I
afdeling
bestuursrecht-
spraak
ü voorheen
Arbitragehof
ü bevoegdheid ü worden ingericht
ü vernietigings- bij wet, met
contentieux toegewezen
ü prejudiciële bevoegdheden
vraagstelling
soms kan de rechter het werkelijke conflict niet helpen verdwijnen (bv. Inzake familiale
geschillen, langdurige commerciële conflicten; waar de problemen vaak niet 100% juridisch
zijn)
-> conflictafhandeling (‘beslechten’(van bovenaf beslissen) ≠oplossen)-> geen exclusiviteit van
rechtsmacht
<-> alternatieve methoden van conflictoplossing: de derde die tussenkomt , helpt de partijen
zelf een oplossing te vinden door in dialoog te gaan onder begeleiding van die derde.
Omgaan met conflicten is dus niet exclusief voor de rechterlijke macht.
Partijen kunnen ook na het bekomen van een oordeel van de rechter, onderling afwijken van
het vonnis, en hun eigen ding doen in onderling overleg
-> recht op toegang tot de rechter (cf. verbod van eigenrichting)
Organieke rechterlijke macht - functionele rechterlijke macht.
Alternatieven voor de overheidsrechter.
-> buitengerechtelijke trajecten
“duty to inform”
verplichting om de rechtzoekende te informeren van het bestaan van alternatieve methoden om het
geschil op te lossen (Art. 444, tweede lid Ger.W. voor advocaat; Art. 519, §4 Ger.W. voor
gerechtsdeurwaarder; Art. 730/1 Ger.W. voor de rechter)
Nieuw zijn deze buitengerechtelijke trajecten niet, in structuur van het Ger.W. opgenomen => delen
VI (arbitrage) - VII (bemiddeling) - VIII (collaboratieve onderhandelingen)
Minnelijke schikking / verzoening: (verplicht -Art. 734 Ger.W.- of factulatief -Art. 731, art. 1253ter/
1, §3 Ger.W.-)
De rechter belast met de zaak geeft vaak wel inzichten in de zaak hoewel dat zijn taak niet is.
Hierdoor kunnen de partijen een oplossing bereiken.
Bronnen van het burgerlijk procesrecht
1/ Grondwet
2/ Gerechtelijk Wetboek (Ger.W.)
Relatief recent wetboek - Ernest Krings
objectieven: minder omslachtig, sneller en minder dure rechtspleging —> niet
behaald…
Vaak werken de betrokken partijen deze doelstellingen tegen —> cf. veroordeling zo lang
mogelijk uitstellen om kosten en uitvoering van het vonnis te vermijden; partijen remmen
doelbewust de procesgang af.
UGent I-3
