Samenvatting literatuur - Opvoedvraagstukken

Samenvatting
Opvoedvraagstukken
Week 2 - Geschiedenis van het
gezin
Leerdoelen
1. De studenten hebben kennis van verschillende pedagogische
stromingen & De studenten hebben kennis van het gedachtegoed
van Erasmus, Locke en Rousseau.
Pedagogische stromingen: humanisme, verlichting, romantiek
Verandering van mens en kinderbeeld
Reformatie & humanisme: kind is geneigd tot het kwade
Verlichting: kind is een onbeschreven blad
Romantiek: kind is geneigd tot het goede

Humanistische pedagogiek 1400-1650
 Individualistische benadering waarbij er werd ingewerkt op een eergevoel
 Aansporing tot competitie, lichamelijke straffen zijn overbodig
 Nadruk op leren
 Goed en precies denken erg belangrijk
 Leren via moeilijke teksten
 Doel van opvoeding was het vormen van een homo universalis
Erasmus
 Belang onderwijs voor jonge kinderen, opvoeden moet zo snel mogelijk om
slecht gedrag te voorkomen
 Kinderen hebben een natuurlijk verlangen naar kennis en hun maakbaarheid
 Taak van onderwijzer zeer belangrijk
 Vader moet opvoeden, moeder moet verzorgen
 Niet focussen op straffen
 Focus op nieuwsgierigheid en intrinsieke motivatie
 Opvoeding moet betrekking hebben tot beleefdheid, bescheidenheid en nette
manieren
 Kinderen kunnen gevormd en gekneed worden, maar zijn van nature geneigd
naar het kwade
 Kinderen leren door imitatie > goede omgeving is van belang

Verlichting 1650-1800
Na humanisme
 Menselijke rede is een criterium bij het zoeken naar waarheid
 Kennis en rede kunnen de mensen behoeden voor onwetendheid,
onbeschaafdheid en armoede
 Mens moet vertrouwen op eigen denken en handelen van het eigen verstand
 Mens is van nature goed
 Deïsme: god is een afzijdige schepper, sinds de schepping wordt er niet
ingegrepen
Bij opvoeding kon er niet alleen vertrouwd worden op kennis
 Er moet een opvoedingsdoel zijn
 Welke richting en inrichting bij het opvoeden?
Locke

, Kind komt op de aarde als tabula rasa: onbeschreven blad
 Komt voort uit het idee van een vormloze klomp van Erasmus
 Locke verwierp het idee van aangeboren ideeën
 Verkrijgen van kennis door ervaring
 Afkomst telt niet, opvoeding wel
 Doel van opvoeding is het verwerven van vrijheid en zelfbestuur

Romantiek 1800-1850
Tegenbeweging van de verlichting
 Meer nadruk op gevoel en intuïtie in plaats van rede en ratio
 Aandacht voor diepere lagen van de ziel en het irrationele en onbewuste
 Het volk is een organische eenheid en niet een verzameling van individuen
 Het mens als individu is afhankelijk van de gemeenschap
 Aandacht en waardering voor het kind op zich, in tegenstelling tot aandacht
naar de volwassene die van het kind moest worden gemaakt (verlichting)
Rousseau
 Nature
 Mensen kunnen weinig sturen in de opvoeding
 Opvoeding komt van binnenuit
 De taak van de opvoeder is alleen om het kind te beschermen tegen de
maatschappij
 Mens is van nature goed
 De maatschappij en zijn invloed is negatief
 Probleem dat een kind niet geïsoleerd kan opgroeien
 Doel: kind moet optimaal ontwikkelen en moet dichtbij het onbedorven mens
blijven
 Via deugdzaamheid en zelfbeperking gaat een mens om met de kloof tussen
natuur en maatschappij > immoreel gedrag wordt voorkomen
Rousseau verantwoordelijk voor
 Ontdekking van eigen aard van de kinderlijke leefwereld
 Kind is een mens op zich
 Een opvoeding die de natuurlijke ontwikkeling volgt
 Cultiveren van het gevoel en van de intrinsieke motivatie van het kind

Locke Rousseau
Wenste naar een opvoeding tot Beperking van ouderlijke
welgemanierdheid interventies > natuurlijke
ontwikkeling volgen
Maakbaarheid en opvoedbaarheid Opvoeding is beperkend
van kinderen
Heel groot belang van rede en Rede en denkvermogen is meer het
denkvermogen > middel tot doel van opvoeding
opvoeding

Verschillen tussen verlichting en romantiek
Verlichting Romantiek
Focus op mens als vrij individu, los van Volk is en organische eenheid en
de gemeenschap geen verzameling van individuen
Mens is een tabula rasa, opvoeding Een mens is geworteld in zijn
maakt een mens verleden
Focus op de transitie van het kind en Bij opvoeding moet er ook

, wat deze gaat worden als volwassene aandacht zijn voor het kind zelf

Kindbeeld verandert
Kind dat van nature geneigd is tot het kwade (reformatie & humanisme) > kind is
neutraal > kind is van nature geneigd tot goede (Rousseau)

Renaissance en Humanisme
Renaissance
 Herleven van klassieke cultuur
 Geen abrupte breuk met het verleden
 Humanisme is hier een deel van
Humanisme
 Intellectuele stroming
 Hoge waardering van de mens en zijn mogelijkheden
 Weinig waardering voor de voertaal van het volk

Erasmus
 Invloedrijke humanist
 De kern van alle opvoeding is klassieke culturele vorming
 Klassieke culturele vorming vereiste radicale onderwijshervorming
 Onderwijzer moet liefde hebben voor het vak
 Leraar moet kinderen stimuleren door in te spelen op eergevoel
 Liefdevolle verhouding tussen leraar en leerling maakt onderwijs
aantrekkelijk
 Erasmus zette zich af tegen gebruik van lijfstraffen op school
 Onderwijs moet niet meer geleid worden door de kerk, maar door de
wereldlijke overheid
 Focus op jongens
 Weinig waardering voor de voertaal van het volk
 Mens zonder vorming is slechter dan een dier

Invloed van Locke en Rousseau op opvoeding en gezinsleven
Locke benadrukte dat kinderlijkheid prima is zolang niemand er last van heeft
 Opvoeding doel: het kind de goede richting sturen met name met betrekking
tot beheersing van gevoelens en emoties
 De nadruk lag op intellectuele ontwikkeling en minder op sociale en morele
ontwikkeling
 Zonen beïnvloedt door vaders en minder door moeders

Romantiek zorgde voor de aanvulling op deze verlichtingsidealen
 Aandacht voor emotionele ontwikkeling
 Moeders kregen een grotere rol in de opvoeding
Het idee van Rousseau over eigenheid van het kind zorgde voor een nieuwe
ouderrol
 Niet alleen maar disciplineren maar ook leiding geven aan het kind

Ideeën van verlichting en romantiek zorgde voor een andere functie van het
gezin
 Meer aandacht voor het kind
 In plaats van alleen werken was er ruimte voor huiselijkheid, emotionele
verhoudingen en eigenheid van het kind

Humanisme, Hervorming en Verlichting
Locke

, Tabula rasa: de menselijke geest is bij geboorte een onbeschreven blad, door
waarneming zal deze gevuld worden
 De mens wordt gevormd door ervaring, en dus ook door opvoeding
Ideale leerling
 Redelijk en zedelijk
 Energiek
 Pragmatisch
 Stijlvol
Beschaafd: deugdzaam, verstandig, welgemanierd en kennisvol
Eerlijkheid en betrouwbaarheid is belangrijker dan kennis
Opvoeding volgens een natuurlijke methode:
 Ongedwongen met kinderen omgaan (sober zonder hardheid of strenge
straf), dwang is niet nodig
 Kind behandelen als individu
 Kinderen moeten gewend raken aan een natuurlijke levenswijze
 Buitenlucht
 Geen knellende kleren
 Simpele voeding
 Gezonde geest
 Gezond lichaam
De Verlichting en de achttiende eeuw
Rede en natuur
Verlichting
 Menselijke rede is het uiteindelijke criterium bij het zoeken naar waarheid
 De gehele werkelijkheid is voor het verstand toegankelijk
 Aversie tegen vooroordelen, bijgeloof en geloof in autoriteiten
 Beinvloed door humanisme en rationalisme
 Ideaal van de rede ging gepaard met de opvatting dat de gehele
schepping op een natuurlijke wijze verklaard kan worden > deze opvatting
kent grenzen
 Deisme: god heeft de wereld geschapen, maar grijpt niet in
 Mensen zijn van nature gelijk, de invloed van de omgeving zorgt er voor
dat mensen gaan verschillen
Opvoedbaarheid van het individu en maakbaarheid van de samenleving was
een kernbegrip bij verlichte denken

Romantiek als reactie > waardering voor gevoel en intuïtie als geestelijke
vermogens

2. De studenten hebben kennis van bronnengebruik binnen het
gezinshistorisch onderzoek en de onderwijsgeschiedenis
Gezinshistorische benaderingen en gebruik van historische bronnen
Onderzoek naar het gezin heeft 3 benaderingen
Demografische benadering: houdt zich bezig met verzamelen en interpreteren
van kwantitatieve, demografische gegevens en probeert hiermee een beeld te
vormen van de leef-en opvoedingsomstandigheden van ouders en kinderen
 Gezinsleven schetsen
 Geen zicht op belevingswereld
 Contour van gezinsleven
Affectieve benadering: aandacht aan menselijk gedrag en persoonlijke beleving
en motieven
 Kwalitatieve bronnen zoals dagboeken of brieven
 Meer nadruk op beleving
 Niet feitelijk