Probleem 5 – De drie B’s
Leerdoel I: Wat is een besluit? Welke soorten zijn er?
De definitie van het begrip besluit staat in artikel 1:3, lid 1 Awb.
In deze definitie vragen de termen ‘schriftelijk’, ‘beslissing’, ‘publiekrechtelijk’, ‘bestuursorgaan’ (al
behandeld h3) en ‘rechtshandeling’ aandacht .
Schriftelijke (papieren en elektronische) en mondelinge beslissingen
Met beslissing wordt gedoeld op de uitkomst van een afwegingsproces van argumenten van een
bestuursorgaan en dat die uitkomst is bekendgemaakt.
Het schriftelijkheidsvereiste kent een ruime en dynamische interpretatie en is in zoverre techniek
onafhankelijk.
Rechtshandeling
Van een besluit is op grond van artikel 1:3 Awb Alleen spraken Als het een rechtshandeling van een
bestuursorgaan betreft.
Feitelijk handelen van de overheid kan echter wel rechtsgevolgen hebben. De overheid is
aansprakelijk voor schade die ontstaat als gevolg van onrechtmatige feitelijke handelingen van een
bestuursorgaan dat tot de overheid behoort.
Bij rechtshandelingen verrichten bestuursorganen een bepaalde handeling, omdat het gevolg in het
recht wil veroorzaken, op basis van exclusieve publiekrechtelijke bevoegdheid.
Ook in het kader van besluiten kan of moet een overheid soms feitelijke handelingen verrichten.
- Dit maakt deze feitelijke handelingen niet zelf tot een besluit.
Negatieve Beslissingen
Veel beslissingen komen tot stand nadat daartoe een aanvraag is gedaan door een belanghebbende.
Indien zo'n beslissing negatief is, treedt geen verandering op in de juridische situatie.
- Hier is dus niet voldaan aan het vereiste van rechtshandeling, want er is geen rechtsgevolg.
Om de burger tegen een dergelijke beslissing toch rechtsbescherming te bieden bij de bestuursrechter,
heeft de wetgever twee uitzonderingen:
I. Beschikkingen: (negatieve) besluiten die specifiek gericht zijn tot bijvoorbeeld een persoon.
II. Het bestuur weigert een besluit te nemen.
Bestuurlijk oordeel
Een tweede categorie mededelingen (feitelijke handelingen) wordt door de bestuursrechter onder
voorwaarden als een besluit In de zin van de AWB aangemerkt.
Bestuurlijk rechtsoordeel: het bestuursorgaan verstrekt per brief zijn visie op het geldend recht voor
een bepaald geval.
- Dit oordeel beoogt geen rechtsgevolg, maar schetst de juridische stand van zaken (feitelijke
handeling).
Strategisch besluitbegrip:Wanneer het onevenredig bezwarend is voor iemand om na het bestuurlijk
rechtsoordeel een echt besluit over de kwestie te vragen, de mededeling zelfstandig appellabel moet
zijn en dus een besluit is In de zin van artikel 1:3 Awb.
Waarschuwingen
Er moet onderscheid worden gemaakt tussen een waarschuwing die is gebaseerd op een wettelijk
voorschrift en een waarschuwing die dat niet is.
Waarschuwing die niet gebaseerd is op een wettelijk voorschrift:
- Geen rechtsgevolg, en dus geen besluit.
Waarschuwing die wel gebaseerd is op een wettelijk voorschrift:
- Gebaseerd op een wettelijke bevoegdheid
- De waarschuwing is onderdeel van een sanctieregime
, Gedoogverklaringen
Gedoogbeslissingen zijn geen besluiten, omdat deze beslissingen niet oprecht gevolgd zijn gericht.
Tegen een gedoogd beslissing kunnen geen bestuursrechtelijke rechtsmiddelen worden aangewend.
- Een derde kan bij dit bestuursorganen handhavingsverzoek indienen.
Publiekrechtelijk van aard: een exclusieve bevoegdheid
Het derde vereiste waaraan een besluit moet voldoen is dat de beslissing een publiekrechtelijke
rechtshandeling moet inhouden: de beslissing is gebaseerd op een exclusieve (publiekrechtelijke)
bevoegdheid.
Het meest kenmerkende van het uitoefenen van een publieke rechterlijke bevoegdheid is dat een
bestuursorgaan op grond daarvan eenzijdig inhoud kan geven aan een rechtsbetrekking tussen dat
orgaan en een of meer (rechts) personen of andere bestuursorganen.
De bestuursrechter is hier bevoegd over geschillen ten aanzien van besluiten te beslissen.
Samenvatting
Een beslissing is een besluit In de zin van artikel 1:3 Awb, indien de beslissing:
- schriftelijk is;
- afkomstig is van een bestuursorgaan;
- rechtsgevolg beoogt;
- gebaseerd is op een exclusief (publiekrechtelijk) wettelijk voorschrift.
Geen besluiten zijn dus:
- privaat rechtelijke rechtshandelingen;
- handelingen zonder beoogde rechtsgevolgen, of wel ‘feitelijke handelingen’.
Om strategische redenen heeft de bestuursrechter of de wetgever in een aantal uitzonderlijke gevallen
overheidshandelingen die niet voldoen aan deze definitie toch gelijk gesteld aan een besluit.
Soorten besluiten
Beschikkingen zijn besluiten met een concreet karakter; zij zijn gericht op één of enkele specifieke
personen of een concreet object.
Besluiten gericht op onbepaald aantal burgers, wordt een besluit van algemene strekking genoemd.
- De algemeen verbindende voorschriften.
- De beleidsregels.
- De restcategorie ‘overige besluiten van algemene strekking’.
De grens tussen algemeen verbindende voorschriften en beleidsregels enerzijds en besluit van
algemene strekking anderzijds, is wel van belang voor de rechtsbescherming.
- Geen beroep bij de bestuursrechter tegen een beleidsregel of algemeen verbindend voorschrift.
Beschikkingen
Een beschikking is een besluit dat niet van algemene strekking is, met inbegrip van de afwijzing van
een aanvraag daarvan: een beschikking is een besluit met een individueel, concreet karakter.
- Vrijstelling: Als de wetgever aan een bestuursorgaan de bevoegdheid geeft een bepaalde norm
niet van toepassing te verklaren op een categorie van gevallen.
- Ontheffing: de wetgever acht een bepaalde gedraging ongewenst en vaardigt een gebod of
verbod uit.
- Vergunning: Als de wetgever een bepaalde activiteit op zich niet onwenselijk vindt, maar wel
invloed wil uitoefenen op de wijze waarop de activiteit plaatsvindt.
- Erkenning: eist een wettelijk voorschrift dat een persoon of instelling aan bepaalde eisen
voldoet.
Leerdoel I: Wat is een besluit? Welke soorten zijn er?
De definitie van het begrip besluit staat in artikel 1:3, lid 1 Awb.
In deze definitie vragen de termen ‘schriftelijk’, ‘beslissing’, ‘publiekrechtelijk’, ‘bestuursorgaan’ (al
behandeld h3) en ‘rechtshandeling’ aandacht .
Schriftelijke (papieren en elektronische) en mondelinge beslissingen
Met beslissing wordt gedoeld op de uitkomst van een afwegingsproces van argumenten van een
bestuursorgaan en dat die uitkomst is bekendgemaakt.
Het schriftelijkheidsvereiste kent een ruime en dynamische interpretatie en is in zoverre techniek
onafhankelijk.
Rechtshandeling
Van een besluit is op grond van artikel 1:3 Awb Alleen spraken Als het een rechtshandeling van een
bestuursorgaan betreft.
Feitelijk handelen van de overheid kan echter wel rechtsgevolgen hebben. De overheid is
aansprakelijk voor schade die ontstaat als gevolg van onrechtmatige feitelijke handelingen van een
bestuursorgaan dat tot de overheid behoort.
Bij rechtshandelingen verrichten bestuursorganen een bepaalde handeling, omdat het gevolg in het
recht wil veroorzaken, op basis van exclusieve publiekrechtelijke bevoegdheid.
Ook in het kader van besluiten kan of moet een overheid soms feitelijke handelingen verrichten.
- Dit maakt deze feitelijke handelingen niet zelf tot een besluit.
Negatieve Beslissingen
Veel beslissingen komen tot stand nadat daartoe een aanvraag is gedaan door een belanghebbende.
Indien zo'n beslissing negatief is, treedt geen verandering op in de juridische situatie.
- Hier is dus niet voldaan aan het vereiste van rechtshandeling, want er is geen rechtsgevolg.
Om de burger tegen een dergelijke beslissing toch rechtsbescherming te bieden bij de bestuursrechter,
heeft de wetgever twee uitzonderingen:
I. Beschikkingen: (negatieve) besluiten die specifiek gericht zijn tot bijvoorbeeld een persoon.
II. Het bestuur weigert een besluit te nemen.
Bestuurlijk oordeel
Een tweede categorie mededelingen (feitelijke handelingen) wordt door de bestuursrechter onder
voorwaarden als een besluit In de zin van de AWB aangemerkt.
Bestuurlijk rechtsoordeel: het bestuursorgaan verstrekt per brief zijn visie op het geldend recht voor
een bepaald geval.
- Dit oordeel beoogt geen rechtsgevolg, maar schetst de juridische stand van zaken (feitelijke
handeling).
Strategisch besluitbegrip:Wanneer het onevenredig bezwarend is voor iemand om na het bestuurlijk
rechtsoordeel een echt besluit over de kwestie te vragen, de mededeling zelfstandig appellabel moet
zijn en dus een besluit is In de zin van artikel 1:3 Awb.
Waarschuwingen
Er moet onderscheid worden gemaakt tussen een waarschuwing die is gebaseerd op een wettelijk
voorschrift en een waarschuwing die dat niet is.
Waarschuwing die niet gebaseerd is op een wettelijk voorschrift:
- Geen rechtsgevolg, en dus geen besluit.
Waarschuwing die wel gebaseerd is op een wettelijk voorschrift:
- Gebaseerd op een wettelijke bevoegdheid
- De waarschuwing is onderdeel van een sanctieregime
, Gedoogverklaringen
Gedoogbeslissingen zijn geen besluiten, omdat deze beslissingen niet oprecht gevolgd zijn gericht.
Tegen een gedoogd beslissing kunnen geen bestuursrechtelijke rechtsmiddelen worden aangewend.
- Een derde kan bij dit bestuursorganen handhavingsverzoek indienen.
Publiekrechtelijk van aard: een exclusieve bevoegdheid
Het derde vereiste waaraan een besluit moet voldoen is dat de beslissing een publiekrechtelijke
rechtshandeling moet inhouden: de beslissing is gebaseerd op een exclusieve (publiekrechtelijke)
bevoegdheid.
Het meest kenmerkende van het uitoefenen van een publieke rechterlijke bevoegdheid is dat een
bestuursorgaan op grond daarvan eenzijdig inhoud kan geven aan een rechtsbetrekking tussen dat
orgaan en een of meer (rechts) personen of andere bestuursorganen.
De bestuursrechter is hier bevoegd over geschillen ten aanzien van besluiten te beslissen.
Samenvatting
Een beslissing is een besluit In de zin van artikel 1:3 Awb, indien de beslissing:
- schriftelijk is;
- afkomstig is van een bestuursorgaan;
- rechtsgevolg beoogt;
- gebaseerd is op een exclusief (publiekrechtelijk) wettelijk voorschrift.
Geen besluiten zijn dus:
- privaat rechtelijke rechtshandelingen;
- handelingen zonder beoogde rechtsgevolgen, of wel ‘feitelijke handelingen’.
Om strategische redenen heeft de bestuursrechter of de wetgever in een aantal uitzonderlijke gevallen
overheidshandelingen die niet voldoen aan deze definitie toch gelijk gesteld aan een besluit.
Soorten besluiten
Beschikkingen zijn besluiten met een concreet karakter; zij zijn gericht op één of enkele specifieke
personen of een concreet object.
Besluiten gericht op onbepaald aantal burgers, wordt een besluit van algemene strekking genoemd.
- De algemeen verbindende voorschriften.
- De beleidsregels.
- De restcategorie ‘overige besluiten van algemene strekking’.
De grens tussen algemeen verbindende voorschriften en beleidsregels enerzijds en besluit van
algemene strekking anderzijds, is wel van belang voor de rechtsbescherming.
- Geen beroep bij de bestuursrechter tegen een beleidsregel of algemeen verbindend voorschrift.
Beschikkingen
Een beschikking is een besluit dat niet van algemene strekking is, met inbegrip van de afwijzing van
een aanvraag daarvan: een beschikking is een besluit met een individueel, concreet karakter.
- Vrijstelling: Als de wetgever aan een bestuursorgaan de bevoegdheid geeft een bepaalde norm
niet van toepassing te verklaren op een categorie van gevallen.
- Ontheffing: de wetgever acht een bepaalde gedraging ongewenst en vaardigt een gebod of
verbod uit.
- Vergunning: Als de wetgever een bepaalde activiteit op zich niet onwenselijk vindt, maar wel
invloed wil uitoefenen op de wijze waarop de activiteit plaatsvindt.
- Erkenning: eist een wettelijk voorschrift dat een persoon of instelling aan bepaalde eisen
voldoet.
