Samenvatting alle stof Centraal Examen aardrijkskunde Havo 5

hoofdstuk 3 (arm en rijk)

Kolonie Brits-Indië
 Rond 1900 in GB door industrie een machtig land

G-B Indië
 Centrumland  Periferieland
 Grondstoffen en agrarische producten
 moederland  handelskolonie

 Tot 1850 was
India een handelskolonie
- De invloed van GB beperkte zich tot de handelssteden/handelssteden
- Maar toen kwam de IR, waardoor de vraag naar grondstoffen in GB erg toenam
 Handelsposities waren in deze situaties ‘breekbaar’. Als een ander land ze innam
had GB een erg groot probleem. GB had een kwetsbare positie.

- India werd toen een exploitatiekolonie van GB
 Het hele land (havens + binnenland) werd veroverd door GB.
Gevolgen:
 GB werd verzekerd van grondstoffen
 In India werd infrastructuur aangelegd
 India kreeg een afzetmark

GB had HEEL VEEL land over de hele wereld
 Moederland
- Groot-Brittannië
 The old dominions
- Canada, Australië en Zuid-Afrika
 Koloniën
- Kenia, Singapore, Hong-Kong, West-Indië
 India
 Militaire steunpunten
- Gibraltar, Cyprus, Malta, Suez
 Vestigingskolonies
- Australië & Nieuw-Zeeland
- Canada
- Zuid-Afrika

Dekolonisatie
 Na WO II valt het Britse rijk uiteen
- India onafhankelijk
Pakistan onafhankelijk Veel verschil in culturen, dus
niet als eenheid onafhankelijk
Bangladesh onafhankelijk
- Wel blijven de koloniale banden intact

 Gevolgen dekolonisatie
- Indiërs gaan om economische redenen naar GB
 Studeren of geld verdienen

, - Ontstaan multiculturele samenleving in GB & India
- Engels word de 2e officiële taal in India
- De Britse gemenebest
 Vrijwillige verbintenis/samenwerking tussen 53 landen die vroeger in het rijk van
GB zaten.
 De handel onderling is groot
 Common wealth bank  landen geven elkaar voorrang in handel
Verstedelijking
 De Engelse Midlands zijn door de IR uitgegroeid tot steden
 Door de IR trokken veel mensen van het platteland naar de .
- Soms slechte omstandigheden in de steden
- Urbanisatie is nog steeds bezig (90% woont in de stad)

 De urbanisatie van India kwam veel later op gang
- In 2030 woont daar waarschijnlijk 40% van de mensen pas in de stad
 Ze wonen dan wel in 46 miljoenensteden
 Door de snel groeiende steden ontstaat er een 2 deling

arm rijk

Slums Gated communities
- grote regionale ongelijkheid

 Van industrie naar diensten
- Er zijn drie beroepssectoren:
 Primaire sector
 Landbouw
 Veel mensen hier werkzaam bij ontwikkelingslanden
 Secundaire sector
 Industrie
 Tertiaire sector
 Diensten
 Veel mensen hier werkzaam bij ontwikkelde landen
- Na WO II verplaatste de Industrie naar lagelonenlanden, waardoor industriesteden in
verval raakte
 Ze gingen herstructureren, de oude fabrieken kregen nieuwe functies (vaak in
de dienstensector)
 Door al het werk in de stad werden steden het middelpunt.

 Landen zijn soms moeilijk te vergelijken als je je gegevens uit statistische overzichten
verzamelt, zoals uit de Grote Bosatlas. Dit komt doordat:
- de indicatoren vaak verschillend worden omschreven.
- veel cijfers zijn verouderd.
- De gegevens worden meestal op nationale schaal gegeven, maar binnen een land
kunnen grote verschillen bestaan tussen gebieden en bevolkingsgroepen.

 Om landen goed te kunnen vergelijken, moet je letten op bevolkingskenmerken. Je hebt drie
soorten kenmerken:
- economische kenmerken

, - demografische kenmerken
- sociaal-culturele kenmerken

 Economische kenmerken:
- Economie gaat over het verdienen van geld en de besteding ervan aan schaarse
goederen, zowel aan tastbare materiële goederen als materiële diensten.
Economische criteria is gebaseerd op de volgende kenmerken: productie,
verdiensten en het werk dat de mensen doen.

- Bruto Nationaal Product (BNP) → de totale productie van goederen
 BNP per hoofd wordt vaak gebruikt, maar hier moet je voorzichtig mee zijn,
omdat het cijfer niets zegt over de verdeling van het nationaal inkomen.
 Het vaststellen van het BNP van een ontwikkelingsland is lastig, omdat de
productie vaak niet op papier wordt vastgesteld.
 De informele sector word niet meegenomen in et BBP, terwijl er soms veel
zwart geld in omloop is. Dit word dus niet meegenomen in het BBP.
 Het BNP is lastig te vergelijken, omdat niet alles in dezelfde valuta is, daarom
wordt alles eerst naar dezelfde valuta omgerekend. Men neemt daarvoor
meestal de Amerikaanse dollar.
 Valuta’s zijn niet overal evenveel waard, de koopkracht verschilt per land
 Koopkracht → de hoeveelheid goederen en diensten die je van je
salaris of zakgeld kunt kopen.
o Een vergelijkingsfactor hiervoor is de zogenoemde
hamburgerindex.

- Human Development Index (HDI)
 Deze wordt berekend als een gewogen gemiddelde van drie criteria:
 BBP per hoofd
o Hoeveel verdient de bevolking gemiddeld?
 Gemiddelde levensverwachting
o Hoe oud worden de mensen gemiddeld?
 Analfabetisme
o Hoeveel mensen hebben leren lezen en schrijven?


Wereldsysteem

Centrum Periferie




Semi-periferie


‘ ‘ = de bovenliggende partij
‘ ‘ = de afhankelijke partij

, India van planeconomie naar markteconomie

 India had een planeconomie waarin ze alle import stopte

 Staatsbedrijven gingen producten maken die anders geïmporteerd werden

 Om deze staatsbedrijven te beschermen, hanteerde ze invoerrechten

 3 belangrijkste industrieën waren:
- Consumptiegoederen
- Zware industrie
- Informatietechnologie

Van plan- naar markteconomie
 GROTE economische groei!
- Voorsprong vanwege Engelssprekende bevolking
- Voorsprong vanwege jonge, hoogopgeleide bevolking
- Voorsprong vanwege relatief lage arbeidskosten
- Voorsprong vanwege hardwerkende bevolking
- Voorsprong door groeiende binnenlandse afzetmarkt

Buitenlandse bedrijven werden aangetrokken in speciale economische zones
 Bijzonder dat er ook SEZs in het binnenland zijn ipv alleen maar aan de kust!
- Dit kan omdat ICT niet afhankelijk is van zeehavens
 Nadelen
- SEZs gaan ten koste van landbouwgrond
- Er komen alleen banen bij voor de middenklasse
 Niet voor de lage, arme klasse
- Neer regionale ongelijkheid

Demografische kenmerken:
 De aantallen van de bevolkingen en de verschillen en veranderingen erin.
- De bevolkingsdichtheid  Het aantal inwoners per km2, het is altijd een gemiddelde
- De bevolkingsspreiding → geeft aan hoe de bevolking is verdeeld over een ruimte
- De bevolkingsgroei → de getalsmatige toename of afname van een groep mensen als
resultaat van geboorte en sterfte, vestiging en vertrek
 geboorteoverschot=geboorte−sterfte
 migratiesaldo=vestiging−vertrek
 bevolkingsgroei=Geboorteoverschot + migratiesaldo

aantal geboorten
geboortecijfer= ×1000
aantal inwoners

aantal geboorten
vruchtbaarheidscijfer= ×1000
aantal vrouwen (15−45)

aantal sterfgevallen
sterftecijfer= × 1000
aantal inwoners