Methodologie van sociaal wetenschappelijk onderzoek deeltentamen 1
Module 1
1. De stappen in het onderzoeksproces
Elementen van het onderzoeksproces
De cyclus van wetenschappelijk onderzoek. Aan het eind van het onderzoek heb je meestal weer
nieuwe vragen voor een vervolg onderzoek, daarom spreken mensen van een soort kringloop
1. Onderzoeksvraag: is heel belangrijk, heeft invloed op alle stappen van het proces.
Er zijn verschillende typen vragen:
- Exploratief: inventarisatie = welke soorten mentale gezondheidsproblemen zijn er?
Welke factoren zouden een rol kunnen spelen? Voor de beschrijving, je weet nog niet
precies wat er speelt dus is lastig om het probleem in kaart te brengen
- Beschrijving: hoe groot is de groep studenten in Nederland die psychologische
problemen heeft?
- Verklaring: waarom…….? Welke factoren hebben een negatieve of positieve invloed op
de psychologische gezondheid van Nederlandse studenten?
- Evaluatie? Hoe effectief…….? Hoe effectief is een interventie om stress onder studenten
te verminderen? Wat zijn voor-en nadelen van verschillende interventies?
2. Literatuur review & theorie: zoeken in literatuur of er al een antwoord is op die vraag. Komt
eigenlijk tijdens alle fases van onderzoek doen aan bod.
3. Ontwerp onderzoek (selectie van cases): hoelang gaat je onderzoek duren, wie ga je vragen
etc.
4. Data verzameling
5. Data analyse
6. Interpretatie
7. Rapportage
2. Het verschil tussen sociaalwetenschappelijk onderzoek en alledaags onderzoek
Wat maakt een onderzoek echt wetenschappelijk
- Systematisch: bewuste planning, duidelijk onderzoeksproces. De stappen worden
gevolgd. Wanneer dit niet wordt gedaan kan dit leiden tot confirmation bias: selectief
zoeken naar informatie en/of alleen waarde hechten aan informatie die je eigen idee
en overtuiging bevestigt.
- Transparant: duidelijk opschrijven hoe je tot bepaalde kennis bent gekomen, zodat
mensen kunnen zien wat je gedaan hebt en eventueel ook kritiek kunnen leveren.
- Empirisch bewijs: empirisch bewijs geeft altijd de doorslag. Contrast tussen empirisme
(kennis vergaren via onze zintuigen, waarnemingen) en rationalisme (kennis vergaren
via denken/redeneren)
Stappen in het onderzoeksproces
In theorie: een duidelijke stap-voor-stap procedure (reconstructed logic)
In praktijk: rommeliger, verschilt per project, meer flexibel, meer ambacht schap (logic in practice)
, 3. De rol van theorie in onderzoek
Richting van theorie ontwikkeling:
- Deductie: van theorie naar concrete hypothese en data verzamelen. Deductie is
gebaseerd op logische afleiding. Afleiden van concrete, toetsbare hypotheses op basis
van theoretische uitspraken.
Uitspraak 1: alle mensen zijn sterfelijk
Uitspraak 1 Socrates is een mens
Conclusie: Socrates is sterfelijk
- Inductie: van specifieke observaties naar theorie. Formuleren van algemene conclusies
op basis van empirische observaties
Observatie 1: alle zwanen die ik eergister zag, waren wit
Observatie 2: alle zwanen die ik gisteren zag, waren wit
Conclusie: alle zwanen zijn wit
Meeste onderzoeken hebben beide fases. Meestal begint het met deductie en daarna komt de
inductie.
, Iteratie: herhaling. Na de fase van theoretische reflectie over de gegevens, gaat de onderzoeker
meer gegevens verzamelen om de theorie aan te scherpen
Komt vooral voor Bij grounded theory waar dit proces steeds wordt herhaald. Bij deze benadering
begin je bij de observaties
Probleem van inductie is dat het niet logisch geldig is. Het bied geen logische zekerheid.
1e hoorcollege 31 oktober
Kwantitatieve en kwalitatieve benaderingen
Filosofische uitgangspunten van theorie:
Je moet verschillende benaderingen en fundamentele aannames begrijpen. Ook moet je er van
bewust zijn dat je epistemologische opvatting jouw keuzes tijdens het onderzoeksproces beïnvloedt.
Ontologie (zijnsleer)
- Wat is de fundamentele aard van de werkelijkheid? Hoe zit de sociale werkelijkheid in
elkaar? Wat zijn de eigenschappen van het zijn?
Twee verschillende stromingen:
Objectivisme: sociale werkelijkheid is iets wat gewoon bestaat en extern is
aan de actoren die deel uitmaken van de sociale werkelijkheid. De sociale
wereld is onafhankelijk van de menselijke betekenisgeving. Focus op feiten.
Constructivisme: de werkelijkheid is opgebouwd uit sociale constructies en
die worden gecreëerd en geproduceerd in interacties tussen mensen. Er is
geen werkelijkheid die onafhankelijk is van menselijke betekenisgeving. Het is
een bouwsel dat samen door mensen in bepaalde context wordt gevormd.
Focus op perspectieven.
Epistemologie (kennisleer)
Module 1
1. De stappen in het onderzoeksproces
Elementen van het onderzoeksproces
De cyclus van wetenschappelijk onderzoek. Aan het eind van het onderzoek heb je meestal weer
nieuwe vragen voor een vervolg onderzoek, daarom spreken mensen van een soort kringloop
1. Onderzoeksvraag: is heel belangrijk, heeft invloed op alle stappen van het proces.
Er zijn verschillende typen vragen:
- Exploratief: inventarisatie = welke soorten mentale gezondheidsproblemen zijn er?
Welke factoren zouden een rol kunnen spelen? Voor de beschrijving, je weet nog niet
precies wat er speelt dus is lastig om het probleem in kaart te brengen
- Beschrijving: hoe groot is de groep studenten in Nederland die psychologische
problemen heeft?
- Verklaring: waarom…….? Welke factoren hebben een negatieve of positieve invloed op
de psychologische gezondheid van Nederlandse studenten?
- Evaluatie? Hoe effectief…….? Hoe effectief is een interventie om stress onder studenten
te verminderen? Wat zijn voor-en nadelen van verschillende interventies?
2. Literatuur review & theorie: zoeken in literatuur of er al een antwoord is op die vraag. Komt
eigenlijk tijdens alle fases van onderzoek doen aan bod.
3. Ontwerp onderzoek (selectie van cases): hoelang gaat je onderzoek duren, wie ga je vragen
etc.
4. Data verzameling
5. Data analyse
6. Interpretatie
7. Rapportage
2. Het verschil tussen sociaalwetenschappelijk onderzoek en alledaags onderzoek
Wat maakt een onderzoek echt wetenschappelijk
- Systematisch: bewuste planning, duidelijk onderzoeksproces. De stappen worden
gevolgd. Wanneer dit niet wordt gedaan kan dit leiden tot confirmation bias: selectief
zoeken naar informatie en/of alleen waarde hechten aan informatie die je eigen idee
en overtuiging bevestigt.
- Transparant: duidelijk opschrijven hoe je tot bepaalde kennis bent gekomen, zodat
mensen kunnen zien wat je gedaan hebt en eventueel ook kritiek kunnen leveren.
- Empirisch bewijs: empirisch bewijs geeft altijd de doorslag. Contrast tussen empirisme
(kennis vergaren via onze zintuigen, waarnemingen) en rationalisme (kennis vergaren
via denken/redeneren)
Stappen in het onderzoeksproces
In theorie: een duidelijke stap-voor-stap procedure (reconstructed logic)
In praktijk: rommeliger, verschilt per project, meer flexibel, meer ambacht schap (logic in practice)
, 3. De rol van theorie in onderzoek
Richting van theorie ontwikkeling:
- Deductie: van theorie naar concrete hypothese en data verzamelen. Deductie is
gebaseerd op logische afleiding. Afleiden van concrete, toetsbare hypotheses op basis
van theoretische uitspraken.
Uitspraak 1: alle mensen zijn sterfelijk
Uitspraak 1 Socrates is een mens
Conclusie: Socrates is sterfelijk
- Inductie: van specifieke observaties naar theorie. Formuleren van algemene conclusies
op basis van empirische observaties
Observatie 1: alle zwanen die ik eergister zag, waren wit
Observatie 2: alle zwanen die ik gisteren zag, waren wit
Conclusie: alle zwanen zijn wit
Meeste onderzoeken hebben beide fases. Meestal begint het met deductie en daarna komt de
inductie.
, Iteratie: herhaling. Na de fase van theoretische reflectie over de gegevens, gaat de onderzoeker
meer gegevens verzamelen om de theorie aan te scherpen
Komt vooral voor Bij grounded theory waar dit proces steeds wordt herhaald. Bij deze benadering
begin je bij de observaties
Probleem van inductie is dat het niet logisch geldig is. Het bied geen logische zekerheid.
1e hoorcollege 31 oktober
Kwantitatieve en kwalitatieve benaderingen
Filosofische uitgangspunten van theorie:
Je moet verschillende benaderingen en fundamentele aannames begrijpen. Ook moet je er van
bewust zijn dat je epistemologische opvatting jouw keuzes tijdens het onderzoeksproces beïnvloedt.
Ontologie (zijnsleer)
- Wat is de fundamentele aard van de werkelijkheid? Hoe zit de sociale werkelijkheid in
elkaar? Wat zijn de eigenschappen van het zijn?
Twee verschillende stromingen:
Objectivisme: sociale werkelijkheid is iets wat gewoon bestaat en extern is
aan de actoren die deel uitmaken van de sociale werkelijkheid. De sociale
wereld is onafhankelijk van de menselijke betekenisgeving. Focus op feiten.
Constructivisme: de werkelijkheid is opgebouwd uit sociale constructies en
die worden gecreëerd en geproduceerd in interacties tussen mensen. Er is
geen werkelijkheid die onafhankelijk is van menselijke betekenisgeving. Het is
een bouwsel dat samen door mensen in bepaalde context wordt gevormd.
Focus op perspectieven.
Epistemologie (kennisleer)
