Gestructureerde Samenvatting A&O Psychologie

Samenvatting Arbeids- en Organisatiepsychologie

Hoofdstuk 1 : Inleiding en situering

1. Afbakening

A&O psychologie :
 Men bestudeert hoe het gedrag van mensen (hoe hij denkt, gevoelens,…) verandert
onder invloed van verschillende activiteiten die de WG, het bestuur of andere
autoriteiten in een organisatie op het getouw zetten.
 Men bekijkt de invloeden van het gedrag van werknemers op de organisatie.
 WN staat dus centraal in de A&O Psychologie
Organisatie = al dan niet geformaliseerde structuren waarbinnen mensen zich begeven, al
dan niet bewust doelgericht




Er is een wisselwerking tussen de werknemer en de organisatie.

Inhoud van het vakgebied:
 Gedragingen, emoties en cognities van mensen in een ‘werk’setting.
 Individueel ( de “gewone” mens en hoe deze zich gedraagt in het dadelijks leven op
het werk) zowel als het gedrag, emoties en cognities van groepen van werknemers.

Arnold (2005) heeft een visie over het ‘zijn’ van een persoon vervat in 5 tradities:
 Psychologische traditie : Onbewuste psychologische conflicten kunnen de
effectiviteit op het werk verminderen.
 Trekbenadering : Stabiele en meetbare persoonskenmerken komen tot uiting in het
gedrag op het werk.
 Fenomenologische traditie : Benadrukt de persoonlijke ervaring en het individueel
potentieel om verder te ontwikkelen en verantwoord gedrag te vertonen.
 Behavioristische traditie : Legt nadruk op datgene dat mensen doen, en hoe
beloningen en straffen gedrag kunnen beïnvloeden.
 Sociaal-cognitieve traditie : Onderzoekt hoe mensen denken en hoe dit hun gedrag
en hun relatie kan helpen reguleren en verklaren.




1
Margo De Bock – 3BA HI - 2019

,A&O : Aantal van deze stromingen komen vrij expliciet aan bod. Bedoeling is om vanuit een
wetenschappelijk kader gedrag beter te begrijpen en vooral om ‘common sense’ te
overstijgen.

2. Historische en maatschappelijke evoluties

A&O Psychologie is het gevolg van een aantal historische en maatschappelijke evoluties.

 Filosofie : heel hoog meta-niveau wat mensen zijn en hoe ze zich gedragen.

Denkers zoals Decrates, Bacon, Kant en anderen hebben heel wat uitspraken gedaan over de
mens en zijn handelen.

Plato:
 beschrijft ideale Staat als plaats waar individuen die taken toegewezen krijgen
waarvoor best geschikt
 stelt: geen twee personen exact gelijk geboren; mensen verschillen qua natuurlijke
begaafdheden
 stelt militaire geschiktheidstests op om soldaten van ideale Staat te selecteren
3 rollen :
 Politici / Filosofen : strategie uitzetten
 Watchers : orde
 Voetvolk : toepassing

Juan de Dios Huarte y Navarro:
 Grote individuele verschillen
 Verschillende beroepen vereisen verschillende vaardigheidspatronen
 Belang van goede professionele diagnostiek door de staat, zodat men jongeren kan
verplichten het kennisdomein te bestuderen waarvoor meest geschikt
• voordeel voor staat
• voordeel voor individu: geen tijd en moeite verspillen



 Natuurwetenschappelijke methode

De psychologie als wetenschap heeft zich pas ontwikkeld nadat men de sociale wereld is
gaan bestuderen via de natuurwetenschappelijke methode. Centraal staat volgende
experimentele aanpak :

Observatie  Hypothese  Toetsing  Verwerping/ Aanvaarding hypothese



2
Margo De Bock – 3BA HI - 2019

,Men gaat kijken naar de invloed van bepaalde variabelen op elkaar. Hebben ze een
oorzakelijke invloed op elkaar of niet? (via isolatie en variatie).
Systematische realiteit en hypotheses gaan toetsen.

 Maatschappelijke ontwikkeling / Sociale invloeden

Er ontstond een nood aan ‘een psychologie over de werkende mens’. Dit kwam voort uit het
ontstaan van een moderne staat, verstedelijking, industrialisatie,…. En de daaruit
voortspruitende ‘nieuwe’ sociale problemen.




Vb: Roboica : invloed op werkende mensen?

 Humanisme

Humanisme zorgde voor een hernieuwde aandacht voor de mens. De mens en de mens
tijdens zijn leven stond terug een beetje centraal. Arbeid werd belangrijker.

 Eerste academische ontwikkelingen

1876 : Eerste psychologisch laboratorium van Wilhelm Wundt : studie van reactietijden,
geheugen etc. stonden hier op de eerste plaats (natuurwetenschap heel basic). Dit alles
bestudeerd volgens de empirisch-natuurwetenschappelijke methode.

2 methodologische elementen stonden hierbij centraal :

1. Experimenteel onderzoek
2. Introspectie : proefpersonen, moeten vertellen wat ze gevoeld hebben en gedacht
hebben bij de proeven  Voorloper interview. Resultaten zijn moeilijk te controleren

 Arbeidspsychologie – Consumentenpsychologie

Begin 20e eeuw : eerste aanzet voor een brede A&O psychologie = een stroming waarbij
men psychologische inzichten en de experimentele methode ging toepassen op
bedrijfsfenomenen.

Kenmerkend voor deze beginperiode: vrij atomische benadering van de mens als basis van
de psychologie. Menselijk gedrag wordt sterk opgesplitst in kleine eenheden van
handelingen en/of bewegingen. Er bestaat nog weinig aandacht voor combinaties van
gedragingen of gerelateerde handelingen, noch voor de context van dit gedrag.

3
Margo De Bock – 3BA HI - 2019

, 1901 : Walter Dill Scott:

 Was een student van Wundt maar deed weinig beroep op experimenteel onderzoek
 Toespraak over psychologie en reclame
 Voor eerst commerciële activiteit linken aan psychologische inzichten : hij gaf
zichzelf reflectie over hoe hij dacht over reclame en hoe hij dacht dat hijzelf daardoor
beïnvloed werd.
o 1903 : hij publiceert ‘The theory and practice of advertising’ : suggestie en argumentatie
als middel om mensen te beïnvloeden
o 1908 : Scott publiceert ‘Psychology of advertising’ : een bundeling van zijn inzichten +
resultaten van specifiek wetenschappelijk onderzoek.
 Ging al verder in op imitatie, competitie, loyauteit en concentratie  Menselijke
efficiëntie
 Ging zich ook gaan toeleggen op personeelsselectie

Scott gaf duidelijk een aanzet aan wat later uitgroeide tot de consumentenpsychologie.

1912 : Hugo Münsterberg schrijft het boek ‘Psychology and indusrial efficiëntie’

 Leerling van Wundt
 Ging de emperisch-natuurwetenschappelijke benadering toepassen op het gedrag
van mensen in organisaties, vooral gericht op de selectie van werknemers  aanzet
gegeven tot latere selectiepsychologie
 Experimentele methode toepassen op selectie
 Voor velen is hij de ‘echte’ vader van de A&O-psychologie
 Ging zich ook buiten dit domein verdiepen, hij ging psychologisch onderzoek
uitvoeren i.f.v therapie, onderwijs en gerechtelijke situaties.
 Toch vooral gericht op een verbetering van de (economische) productiviteit 
Economische psychologie

3. Situering van de A&O Psychologie

Centraal staat de interesse voor de mens (belangen van de werknemers).




4
Margo De Bock – 3BA HI - 2019