ARBEIDS- EN
ORGANISATIEPSYCHOLOGIE
Een verkennende inleiding
2019-2020
Docent: Dr. J. Hofmans
, Hoofdstuk 1: Inleiding en situering
1. Afbakening
Inhoud van het vakgebied:
− Gedragingen, emoties en cognities van mensen in een “werk”setting.
− Zowel het gedrag, emoties en cognities van individuen als van groepen van werknemers.
In de arbeids- en organisatiepsychologie bestudeert men de wisselwerking tussen de werknemer en
de organisatie:
− Hoe het gedrag van mensen verandert onder invloed van verschillende activiteiten
georganiseerd door de werkgever, het bestuur of een andere autoriteit.
− Invloeden van het gedrag van werknemers op de organisatie.
→ De werknemer staat centraal!
Organisatie: de geformaliseerde structuren waarbinnen mensen zich begeven, al dan niet bewust
doelgericht.
→ Men bestudeert de verschillende gedragingen op het werk. Het gaat om betaalde arbeid.
→ Onderdeel van de toegepaste psychologie.
Scholen en hun visies over het ‘zijn’ van een persoon – 5 tradities:
Psychoanalytische traditie:
Onbewuste psychologische conflicten kunnen de persoonlijke effectiviteit op het werk verminderen.
Verklaart waarom gedrag op het werk vaak irrationeel en vijandig is en zelfs het eigen belang
verwaarloost.
Trekbenadering:
In het gedrag op het werk komen stabiele en meetbare persoonskenmerken tot uiting.
Fenomenologische traditie:
Benadrukt de persoonlijke ervaring en het individueel potentieel om verder te ontwikkelen en
verantwoord gedrag te vertonen.
Behavioristische traditie:
Benadrukt wat mensen doen en hoe beloningen en straffen gedrag kunnen beïnvloeden. Vooral bij
pogingen om gedrag te veranderen en bij het leren.
Sociaal-cognitieve traditie:
Onderzoekt hoe mensen denken en hoe dit hun gedrag en relaties kan helpen reguleren en
verklaren.
2. Situering
Centraal staat de interesse voor de mens (belangen van de werknemers). We kijken naar de
gedragingen van de mens als consument en als producent.
→ Consument: studie van economische gedragingen = economische psychologie
→ Producent: de mens produceert binnen een organisatie. = sociaalpsychologische fenomenen
→ Mens/mens relaties: interpersoonlijke contacten, hoe gaan ze in groep met elkaar om.
→ Mens/arbeid relaties: de relatie tussen werknemers in functie van hun werkomgeving.
1
Arbeids- en organisatiepsychologie: Hoofdstuk 1
, → Ergonomie: Aanpassen van de arbeidssituatie aan de mens en zijn mogelijkheden. De
persoon is het vaste gegeven.
Vb job design
→ Arbeidspsychologie: Aanpassen van de mens aan de arbeidssituatie.
Vb: selectie, motivatie
→ Organisatiepsychologie = organizational behavior: De studie van het menselijk gedrag
binnen een organisatie.
Vb groepsgedrag, leiderschap, organisatiestructuren
De arbeids- en organisatiepsychologie is geen statisch gegeven. Organisaties worden meer dan ooit
geconfronteerd met veranderingen, zoals oudere werknemers, hogere werkdruk, automatisatie…
…
3. Historische en maatschappelijke evoluties
Filosofie
Filosofische ideeën staan aan de wieg van de psychologie in het algemeen. Relevante uitspraken:
Plato:
Plato beschrijft de ideale staat als een plaats waar individuen taken toegewezen krijgen waarvoor zij
het best geschikt zijn. 3 rollen:
− Politici = filosofen, bepalen strategie
− Wachters = politie, zorgen voor orde
− Voetvolk = mensen die het werk doen
Geen twee personen hebben dezelfde vaardigheden, kwaliteiten, natuurlijke begaafdheden. Er
moesten dus tests opgesteld worden om de juiste mensen voor de juiste rol te selecteren → militaire
geschiktheidstests voor wachters
Juan de Dios Huarte y Navarro:
Er zijn grote individuele verschillen tussen mensen. Verschillende beroepen vereisen verschillende
vaardigheden. Het is belangrijk dat de staat een goeie diagnostiek uitstelt zodat men jongeren kan
verplichten te studeren waarvoor zij het meest geschikt zijn.
− Voordeel voor de staat: juiste mensen op de juiste plek, beste rendement
− Voordeel voor het individu: geen tijd en moeite verspillen met studeren voor iets waarvoor hij/zij
niet geschikt is.
→ Vandaag: verplichte oriënteringstoetsen, eikingstoetsen… verschil: niet verplicht.
2
Arbeids- en organisatiepsychologie: Hoofdstuk 1
, Natuurwetenschappelijke methodes
Men gaat op een systematische manier de realiteit en de hypotheses over de realiteit toetsen. Zo kan
de hypothese verworpen of aanvaard worden.
observatie ➔ hypothese ➔ toetsing ➔ verwerping/aanvaarding hypothese
Aanpak:
Men kijkt wat de invloed is van een variabele X op een variabele Y. Variabele X wordt geïsoleerd en
gevarieerd, terwijl de andere mogelijke invloeden constant worden gehouden. Dan kan men kijken of
variabele X ook varianties in variabele Y teweegbrengen.
Voorbeeld: Miligram experiment
Hoe komt het dat mensen kunnen aangezet worden tot gruweldaden (WOII)?
Hypothese: mensen zijn heel gevoelig voor autoriteit.
Experiment: mensen werden uitgenodigd voor een leerexperiment waarbij ze paren woorden
moesten leren. Bij een fout antwoord, moesten ze een elektrische schok toedienen. 65% van de
proefpersonen ging door tot 450 volt (dodelijk).
Maatschappelijke ontwikkeling/sociale invloeden
Er ontstond een nood aan een psychologie over de werkende mens door het ontstaan van de
moderne staat, de verstedelijking, de industrialisatie, de technologisering enz.
→ Er ontstond een nieuwe dynamiek.
Dit stopt niet: vandaag de dag artificiële intelligentie, automatisering…
Humanisme
Alternatief voor het verklaringsmodel van de kerk. Het humanisme zorgde voor een hernieuwde
aandacht voor de mens, waarbij de mens centraal staat.
Eerste academische ontwikkelingen
1876: eerste psychologisch laboratorium opgericht door Wilhelm Wundt in Duitsland.
Hij bestudeerde heel basic dingen volgens de empirisch-natuurwetenschappelijke methode,
vb reactietijden van mensen, geheugen, waarneming…
2 methoden:
− Experimenteel onderzoek volgens de natuurwetenschappelijke methode. Nadeel: sommige
variabelen zijn moeilijk te isoleren, omdat ze in combinatie met andere invloeden voorkomen.
− Introspectie: proefpersonen moeten vertellen wat ze hebben gevoeld en gedacht bij de
uitvoering van de proeven. Nadeel: resultaten zijn moeilijk te controleren.
Arbeidspsychologie
Begin 20e eeuw: eerste aanzet voor een brede arbeids- en organisatiepsychologie (een stroming
waarbij men psychologische inzichten van de experimentele methode ging toepassen op
bedrijfsfenomenen).
Walter Dill Scott (1901)
Scott gaf een toespraak over psychologie en reclame. Hij gaf zijn eigen reflectie over hoe hij dacht
over reclame en hoe hij daardoor zelf beïnvloed werd. Voor het eerst werd commerciële activiteit
gelinkt aan psychologische inzichten.
→ Introspectie
→ Aanzet voor consumentenpsychologie (of economische psychologie)
3
Arbeids- en organisatiepsychologie: Hoofdstuk 1
ORGANISATIEPSYCHOLOGIE
Een verkennende inleiding
2019-2020
Docent: Dr. J. Hofmans
, Hoofdstuk 1: Inleiding en situering
1. Afbakening
Inhoud van het vakgebied:
− Gedragingen, emoties en cognities van mensen in een “werk”setting.
− Zowel het gedrag, emoties en cognities van individuen als van groepen van werknemers.
In de arbeids- en organisatiepsychologie bestudeert men de wisselwerking tussen de werknemer en
de organisatie:
− Hoe het gedrag van mensen verandert onder invloed van verschillende activiteiten
georganiseerd door de werkgever, het bestuur of een andere autoriteit.
− Invloeden van het gedrag van werknemers op de organisatie.
→ De werknemer staat centraal!
Organisatie: de geformaliseerde structuren waarbinnen mensen zich begeven, al dan niet bewust
doelgericht.
→ Men bestudeert de verschillende gedragingen op het werk. Het gaat om betaalde arbeid.
→ Onderdeel van de toegepaste psychologie.
Scholen en hun visies over het ‘zijn’ van een persoon – 5 tradities:
Psychoanalytische traditie:
Onbewuste psychologische conflicten kunnen de persoonlijke effectiviteit op het werk verminderen.
Verklaart waarom gedrag op het werk vaak irrationeel en vijandig is en zelfs het eigen belang
verwaarloost.
Trekbenadering:
In het gedrag op het werk komen stabiele en meetbare persoonskenmerken tot uiting.
Fenomenologische traditie:
Benadrukt de persoonlijke ervaring en het individueel potentieel om verder te ontwikkelen en
verantwoord gedrag te vertonen.
Behavioristische traditie:
Benadrukt wat mensen doen en hoe beloningen en straffen gedrag kunnen beïnvloeden. Vooral bij
pogingen om gedrag te veranderen en bij het leren.
Sociaal-cognitieve traditie:
Onderzoekt hoe mensen denken en hoe dit hun gedrag en relaties kan helpen reguleren en
verklaren.
2. Situering
Centraal staat de interesse voor de mens (belangen van de werknemers). We kijken naar de
gedragingen van de mens als consument en als producent.
→ Consument: studie van economische gedragingen = economische psychologie
→ Producent: de mens produceert binnen een organisatie. = sociaalpsychologische fenomenen
→ Mens/mens relaties: interpersoonlijke contacten, hoe gaan ze in groep met elkaar om.
→ Mens/arbeid relaties: de relatie tussen werknemers in functie van hun werkomgeving.
1
Arbeids- en organisatiepsychologie: Hoofdstuk 1
, → Ergonomie: Aanpassen van de arbeidssituatie aan de mens en zijn mogelijkheden. De
persoon is het vaste gegeven.
Vb job design
→ Arbeidspsychologie: Aanpassen van de mens aan de arbeidssituatie.
Vb: selectie, motivatie
→ Organisatiepsychologie = organizational behavior: De studie van het menselijk gedrag
binnen een organisatie.
Vb groepsgedrag, leiderschap, organisatiestructuren
De arbeids- en organisatiepsychologie is geen statisch gegeven. Organisaties worden meer dan ooit
geconfronteerd met veranderingen, zoals oudere werknemers, hogere werkdruk, automatisatie…
…
3. Historische en maatschappelijke evoluties
Filosofie
Filosofische ideeën staan aan de wieg van de psychologie in het algemeen. Relevante uitspraken:
Plato:
Plato beschrijft de ideale staat als een plaats waar individuen taken toegewezen krijgen waarvoor zij
het best geschikt zijn. 3 rollen:
− Politici = filosofen, bepalen strategie
− Wachters = politie, zorgen voor orde
− Voetvolk = mensen die het werk doen
Geen twee personen hebben dezelfde vaardigheden, kwaliteiten, natuurlijke begaafdheden. Er
moesten dus tests opgesteld worden om de juiste mensen voor de juiste rol te selecteren → militaire
geschiktheidstests voor wachters
Juan de Dios Huarte y Navarro:
Er zijn grote individuele verschillen tussen mensen. Verschillende beroepen vereisen verschillende
vaardigheden. Het is belangrijk dat de staat een goeie diagnostiek uitstelt zodat men jongeren kan
verplichten te studeren waarvoor zij het meest geschikt zijn.
− Voordeel voor de staat: juiste mensen op de juiste plek, beste rendement
− Voordeel voor het individu: geen tijd en moeite verspillen met studeren voor iets waarvoor hij/zij
niet geschikt is.
→ Vandaag: verplichte oriënteringstoetsen, eikingstoetsen… verschil: niet verplicht.
2
Arbeids- en organisatiepsychologie: Hoofdstuk 1
, Natuurwetenschappelijke methodes
Men gaat op een systematische manier de realiteit en de hypotheses over de realiteit toetsen. Zo kan
de hypothese verworpen of aanvaard worden.
observatie ➔ hypothese ➔ toetsing ➔ verwerping/aanvaarding hypothese
Aanpak:
Men kijkt wat de invloed is van een variabele X op een variabele Y. Variabele X wordt geïsoleerd en
gevarieerd, terwijl de andere mogelijke invloeden constant worden gehouden. Dan kan men kijken of
variabele X ook varianties in variabele Y teweegbrengen.
Voorbeeld: Miligram experiment
Hoe komt het dat mensen kunnen aangezet worden tot gruweldaden (WOII)?
Hypothese: mensen zijn heel gevoelig voor autoriteit.
Experiment: mensen werden uitgenodigd voor een leerexperiment waarbij ze paren woorden
moesten leren. Bij een fout antwoord, moesten ze een elektrische schok toedienen. 65% van de
proefpersonen ging door tot 450 volt (dodelijk).
Maatschappelijke ontwikkeling/sociale invloeden
Er ontstond een nood aan een psychologie over de werkende mens door het ontstaan van de
moderne staat, de verstedelijking, de industrialisatie, de technologisering enz.
→ Er ontstond een nieuwe dynamiek.
Dit stopt niet: vandaag de dag artificiële intelligentie, automatisering…
Humanisme
Alternatief voor het verklaringsmodel van de kerk. Het humanisme zorgde voor een hernieuwde
aandacht voor de mens, waarbij de mens centraal staat.
Eerste academische ontwikkelingen
1876: eerste psychologisch laboratorium opgericht door Wilhelm Wundt in Duitsland.
Hij bestudeerde heel basic dingen volgens de empirisch-natuurwetenschappelijke methode,
vb reactietijden van mensen, geheugen, waarneming…
2 methoden:
− Experimenteel onderzoek volgens de natuurwetenschappelijke methode. Nadeel: sommige
variabelen zijn moeilijk te isoleren, omdat ze in combinatie met andere invloeden voorkomen.
− Introspectie: proefpersonen moeten vertellen wat ze hebben gevoeld en gedacht bij de
uitvoering van de proeven. Nadeel: resultaten zijn moeilijk te controleren.
Arbeidspsychologie
Begin 20e eeuw: eerste aanzet voor een brede arbeids- en organisatiepsychologie (een stroming
waarbij men psychologische inzichten van de experimentele methode ging toepassen op
bedrijfsfenomenen).
Walter Dill Scott (1901)
Scott gaf een toespraak over psychologie en reclame. Hij gaf zijn eigen reflectie over hoe hij dacht
over reclame en hoe hij daardoor zelf beïnvloed werd. Voor het eerst werd commerciële activiteit
gelinkt aan psychologische inzichten.
→ Introspectie
→ Aanzet voor consumentenpsychologie (of economische psychologie)
3
Arbeids- en organisatiepsychologie: Hoofdstuk 1
